II OZ 350/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. S.A., w imieniu której występuje kurator Z.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 marca 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 2538/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. S.A., w imieniu której występuje kurator Z.B. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o udostępnienie ze zbioru PESEL danych adresowych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z 24 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił spółce A., w imieniu której występuje kurator Z.B., przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi tej spółki na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] października 2014 r. w przedmiocie zwrotu wniosku o udostępnienie ze zbioru PESEL danych adresowych. Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 247 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."), prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. W ocenie Sądu I instancji, o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez konieczności dokonywania gruntownej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy, jest zupełnie oczywiste, że skarga nie może zostać uwzględniona. Prawo pomocy nie przysługuje zarówno w razie oczywistej bezzasadności skargi z przyczyn procesowych, jak i z przyczyn uregulowanych w przepisach materialnoprawnych. Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka oczywistej bezzasadności skargi z uwagi na nieuzupełnienie braków fiskalnych skargi, pomimo upływu zakreślonego terminu na dokonanie tej czynności. Występujący w imieniu spółki kurator złożył zażalenie na powyższe postanowienie. Wniósł o uchylenie postanowienia w całości. Wskazał, że składał zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu. Postanowieniem z 12 lutego 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie II OZ 95/15 oddalił zażalenie na zarządzenie w przedmiocie wpisu. W terminie pięciu dni od dnia doręczenia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego, kurator złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie można więc, w jego ocenie, mówić o "nieuzupełnieniu braków fiskalnych skargi". Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Skarga jest oczywiście bezzasadna, jeżeli bez głębszej analizy prawnej nie ulega wątpliwości, że nie może zostać uwzględniona. Zastosowanie art. 247 p.p.s.a. jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi wątpliwości. W przeciwnym razie mogłoby dojść do naruszenia konstytucyjnego prawa strony do sądu. Potrzeba zastosowania art. 247 p.p.s.a. będzie zachodziła między innymi w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 - 6 p.p.s.a. lub art. 220 § 3 p.p.s.a. Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie. Jak wynika z art. 220 § 3 p.p.s.a., skarga od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. W niniejszej sprawie budzi zasadniczą wątpliwość, czy skarga podlegała odrzuceniu. Kurator w terminie otwartym do uiszczenia wpisu nie uiścił należnej opłaty, ale wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Wniosek taki został złożony po doręczeniu kuratorowi postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 2015 r., a wolę jego złożenia kurator potwierdził po wezwaniu do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do wpisu. Zasadą jest, że prawomocne postanowienie w przedmiocie prawa pomocy wywołuje skutki od daty jego podjęcia. Wyjątkiem od tej zasady jest złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w terminie otwartym do uiszczenia danej opłaty (w niniejszej sprawie wpisu sądowego od skargi). Powyższe wynika z konstytucyjnie gwarantowanej równości stron postępowania. Nie może być bowiem tak, że osoba, której nie stać na poniesienie kosztów postępowania i która składa wniosek o zwolnienie od kosztów po doręczeniu jej wezwania do uiszczenia wpisu, lecz przed upływem terminu do dokonania tej czynności, była w gorszej sytuacji procesowej niż osoba, która posiadając stosowne środki finansowe uiszcza wpis w terminie. Jeśli zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy w trakcie biegu terminu do uiszczenia wpisu, zostanie na skutek tego wniosku zwolniona z obowiązku ponoszenia kosztów, oznacza to, że jest również zwolniona z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego, do którego była wcześniej wezwana. Omawiana wyżej zasada równości stron musi być konsekwentnie stosowana. Po oddaleniu zażalenia na zarządzenie w przedmiocie wpisu, do strony kierowane jest wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczeniu wpisu. Uiszczenie wpisu w terminie 7 dni od dnia doręczenia takiego wezwania powoduje, że brak fiskalny zostaje uzupełniony, a skardze nadaje się dalszy bieg. To z kolei oznacza, że strona, której nie stać na poniesienie kosztów postępowania, po bezskutecznym wniesieniu zażalenia na zarządzenie w przedmiocie wpisu (a więc po jego oddaleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny) i po późniejszym wezwaniu jej do wykonania tego prawomocnego zarządzenia, może w terminie otwartym do wykonania zarządzenia złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów, a ewentualne przyznanie prawa pomocy na skutek uwzględnienia wniosku będzie równoznaczne w skutkach z uiszczeniem wpisu. Przyjęcie innej koncepcji prowadziłoby do niedopuszczalnego uprzywilejowania osób, które są w sytuacji materialnej pozwalającej na uiszczenie wpisu i którym wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia w przedmiocie wpisu zakreśla dodatkowy, siedmiodniowy termin na uiszczenie opłaty. Skuteczne złożenie wniosku o zwolnienie kosztów jest w tym wypadku czynnością, którą należy traktować jako formę wykonania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. Sąd I instancji błędnie więc przyjął, że brak było podstaw do przyznania kuratorowi prawa pomocy, z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. W pierwszej kolejności rozpatrzenia wymagał bowiem wniosek o przyznanie prawa pomocy. Dopiero prawomocne rozstrzygnięcie tej kwestii pozwalało na odrzucenie skargi. W niniejszej sprawie skarga została odrzucona już dzień po wydaniu zaskarżonego postanowienia z 24 marca 2015 r. Ewentualne przyznanie prawa pomocy na skutek złożonego wniosku pozwoli nadać skardze dalszy bieg. Z tych względów i na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.