II OZ 326/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 2364/07 w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu na prawach strony postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 3 marca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił zwolnienia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...], wskazując w uzasadnieniu, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, wobec czego Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, winno uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych ze statutową działalnością i poczynić konieczne na ten cel oszczędności. Zdaniem Sądu Stowarzyszenie prowadząc działalność na rzecz ochrony istniejących obiektów historycznych oraz podejmując działania mające na celu zachowanie walorów architektoniczno urbanistycznych miasta [...] W., potencjalnie związane z udziałem w postępowaniach sądowych, wnosząc skargę winno się liczyć z koniecznością pokrycia kosztów wszczętego postępowania i powinno gromadzić na cele ewentualnych postępowań sądowoadministracyjnych odpowiednie kwoty. Stosownie do art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie z zachowaniem obowiązujących przepisów może zatem przyjmować darowizny, spadki i zapisy, jak również korzystać z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie może także prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. W tej sytuacji Sąd doszedł do wniosku, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie Stowarzyszenie wniosło o zmianę postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych a ewentualnie o uchylenie postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, podnosząc, iż działalność Stowarzyszenia nie wymaga żadnych środków i jest prowadzona społecznie, zapewniając realizację celów istotnych dla całej społeczności W.. Stowarzyszenie spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, ponieważ nie ma jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania, a w innych sprawach uzyskiwało już zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich - na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe (por. post. NSA z 9.06.2006, II OZ 317/06). Prezentowany pogląd znajduje uzasadnienie w świetle powyżej powołanego przepisu. Celem instytucji prawa pomocy jest bowiem udzielenie niezbędnej pomocy państwa w zakresie dostępu do sądu. Pomoc ta nie może jednak sprowadzać się do udzielania zwolnienia od kosztów sądowych wszystkim podmiotom, które nie posiadają środków na prowadzenie postępowań sądowych. Zgodnie z generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi, każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądem musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów tego postępowania. Przyznanie prawa pomocy powinno zatem sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków. Stowarzyszenie prowadząc statutową działalność winno założyć konieczność ponoszenia kosztów sądowych we wszczynanych postępowaniach i mieć przygotowane odpowiednie środki finansowe. Brak racjonalnych działań zmierzających do realizacji założonych celów nie uzasadnia przejęcia ciężaru kosztów związanych z postępowaniami sądowymi przez Państwo. Strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Tymczasem w niniejszej sprawie Stowarzyszenie domaga się przyznania prawa pomocy wyłącznie na tej podstawie, że środków nie posiada, nie przedstawiając jednak żadnych przyczyn, z których wynikałoby, że środków tych zdobyć nie może. Wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie odmówił Stowarzyszeniu [...] przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Sąd nie podziela stanowiska Stowarzyszenia, że zwolnienia uzyskane w innych postępowaniach automatycznie uzasadniają przyznanie prawa pomocy w niniejszym postępowaniu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji postanowienia.