II OZ 295/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 lutego 2016 r. sygn. akt II SA/Wr 760/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] czerwca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Postanowieniem z dnia 8 lutego 2016 r. sygn. akt II SA/Wr 760/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił A. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] czerwca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem z dnia 1 grudnia 2015 r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym z uwagi na niskie dochody, zasądzone wysokie alimenty oraz schorzenie kręgosłupa po wypadku komunikacyjnym i bóle stawów. Do pisma dołączył skierowania z listopada 2015 r. do poradni rehabilitacyjnej w celu fizykoterapii ostrogi prawej stopy oraz do poradni ortopedycznej celem leczenia bólów stawów łokciowych; zaświadczenie lekarskie z dnia 27 kwietnia 2015 r., w którym wskazano jako rozpoznanie zespół bólowy kręgosłupa, oraz umowę o pracę zawartą w dniu 1 sierpnia 2015 r. na okres do dnia 31 grudnia 2017 r. z wynagrodzeniem 1.750 zł brutto. Na wezwanie referendarza sądowego w dniu 30 grudnia 2015 r. skarżący nadesłał niepodpisany formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia 5 stycznia 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu pozostawił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Pismem z dnia 18 stycznia 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego zarządzenia, wskazując, że był przekonany, iż podpisał formularz, lecz jeśli tego nie zrobił, to być może przez nieuwagę, niedopatrzenie. Pismem z dnia 21 stycznia 2016 r. A. S. został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania poprzez podpisanie formularza wniosku oraz - pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy jedynie na podstawie znajdującego się w aktach sprawy formularza – poprzez nadesłanie następujących dokumentów (bądź ich kserokopii): oświadczenia o wszystkich osobach mieszkających wspólnie z wnioskodawcą oraz o źródłach i wysokości ich dochodów wraz ze wskazaniem, czy wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z wymienionymi osobami pod adresem [...], [...], czy też w innym miejscu; rachunków świadczących o miesięcznych kosztach utrzymania, w tym wydatków związanych z utrzymaniem nieruchomości, w której wnioskodawca zamieszkuje (tj. opłaty za gaz, energię elektryczną, czynsz, wodę, wywóz śmieci itd.); zeznania podatkowego wnioskodawcy za rok 2014; wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę kont bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; dokumentu potwierdzającego zobowiązanie alimentacyjne. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał nowy formularz wniosku, w którym podniósł, że w 2012 r. miał wypadek komunikacyjny z czego dostał urazu kręgosłupa. Leczenie nie zostało zakończone do dnia dzisiejszego. Obecnie boryka się z bólami stawów (łokci, barków, kolan, prawej stopy). Ma zasądzone alimenty na dwoje dzieci w wysokości 1.000 zł. Posiada zaświadczenie lekarskie wskazujące, że nie może dźwigać ciężaru powyżej 5 kg. Z wniosku wynika, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiada majątku, nieruchomości ani rzeczy wartościowych. Na jego dochód składa się wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.286 zł netto (do 30 grudnia 2015 r.), od 1 stycznia 2016 r. w wysokości 1.355,69 zł netto. Jako zobowiązania skarżący wskazał: opłatę za telefon w wysokości ok. 86 zł, za wodę – 50 zł, za nieczystości – 80 zł oraz alimenty w wysokości 1.000 zł. Odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana dalej "P.p.s.a.") we wnioskowanym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, iż A. S. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i w przedłożonych pismach nie są wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, bowiem dane w nich wskazane są niepełne i budzą wątpliwości. Z jednej strony skarżący wskazuje, iż na jego dochód składa się wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.286 zł netto (do 30 grudnia 2015 r.) od 1 stycznia 2016 r. w wysokości 1.355,69 zł netto. Z drugiej zaś strony – że łączna kwota kosztów utrzymania wraz z zasądzonymi alimentami to 1.216 zł. Przy czym dołącza do wniosku rachunki z trzech ostatnich miesięcy, z których wynika, że w miesiącu listopadzie 2015 r. wydał na wyżywienie kwotę ok. 280 zł, w grudniu 2015 r. – ok. 380 zł, zaś w styczniu 2016 r. – ok. 350 zł. Daje to dodatkowy miesięczny koszt utrzymania w wysokości ok. 340 zł. Ponadto, w miesiącu listopadzie 2015 r. przeznaczył na olej napędowy kwotę 191,67 zł, w grudniu 2015 r. – 200,12 zł, zaś w styczniu 2016 r. – 217,01 zł. Średnio daje to ok. 202 zł miesięcznie. Skarżący opłaca również internet w wysokości 50 zł miesięcznie. W miesiącu grudniu 2015 r. wydał również kwotę 316,87 zł na drewno na opał. Z zestawienia powyższych sum wynika, że skarżący przy dochodzie miesięcznym średnio 1.300 zł wydał w okresie ostatnich trzech miesięcy na koszty utrzymania i zobowiązania alimentacyjnego kwotę w wysokości ponad 1900 zł miesięcznie. Skarżący nie wskazał jednak skąd ma na pokrycie takich wydatków, które przekraczają o 600 zł jego miesięczny dochód. Można zatem domniemywać, że skarżący posiada inne źródła dochodu, których nie ujawnił, bądź otrzymuje pomoc finansową od innych osób, których jednak nie wskazał. Sąd wskazał nadto, że skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnych kont, lokat oraz kart kredytowych, ale z przedstawionych kserokopii rachunków wynika, że jedna z dokonanych przez skarżącego transakcji była opłacona kartą, a jedna - kartą kredytową. Wątpliwości budzi ponadto oświadczenie, że skarżący nie składał zeznania podatkowego za rok 2014 r., bowiem od 20 lutego 2013 r. do 8 września 2014 r. był bezrobotny, a od 1 grudnia 2014 r. do 31 marca 2015 r. pracował na umowę zlecenia. Przede wszystkim z tego powodu, że strona nie przedstawiła żadnego zaświadczenia o zarejestrowaniu jako osoba bezrobotna ani również samej umowy zlecenia. Nie jest również wiadome co skarżący robił przez trzy miesiące, tj. w okresie od 8 września do 1 grudnia 2014 r.. Zastrzeżenia Sądu wzbudził również fakt, że – wykonując wezwanie z dnia 21 stycznia 2016 r. w zakresie nadesłania dokumentu potwierdzającego zobowiązanie alimentacyjne – skarżący przedstawił jedynie kserokopię jednej strony wyroku sądowego. Przy czym, wynika to jedynie z dokonanej na niej odręcznie przez skarżącego notatki "II strona wyroku Sądu". Pozbawiona ona jest jednak jakichkolwiek pieczątek sądu i podpisów. Trudno zatem uznać, w ocenie Sądu, tę stronę jako dokument potwierdzający zobowiązanie alimentacyjne skarżącego na dwójkę dzieci. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A. S.. Odnosząc się do kwestii posiadanych kart płatniczych skarżący wyjaśnił, że wskazana przez Sąd transakcja została opłacona przez znajomą, która zrobiła dla niego zakupy. Kwota przez nią wydatkowana została zaś przez skarżącego zwrócona w gotówce. W kwestii podniesionej przez Sąd kwoty 600 zł, o którą strona przekracza miesięczny dochód podkreślono, że jest ona wynikiem tylko częściowej zapłaty alimentów. Strona oświadczyła nadto, iż sama prowadzi gospodarstwo domowe. W roku 2014 skarżący był bezrobotnym bez prawa do zasiłku, ponieważ wykorzystał go w roku poprzednim. W załączeniu do zażalenia skarżący przedstawił kserokopie: przelewów z ostatnich 3 miesięcy tytułem wykonania obowiązku alimentacyjnego (każdy na kwotę 400 zł), zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy we Wrocławiu, umowy zlecenia zawartej w dniu 1 grudnia 2014 r., kart rehabilitacyjnych, skierowania na rehabilitację, recepty, 1 strony wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu – Wydział XIII Cywilny Rodzinny z dnia [...] lutego 2014 r., sygn. akt [...]. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie skarżący domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym normuje art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem jedynym kryterium, jakie winno być brane pod uwagę przy ocenie takiego wniosku, jest rzeczywista sytuacja majątkowa strony. Redakcja art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wskazuje też jednoznacznie, że ciężar dowodu w zakresie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie wnioskującej, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "gdy wykaże". W świetle powyższego strona, która chce skorzystać z prawa pomocy powinna nie tylko podać we wniosku okoliczności wskazujące na brak środków wystarczających na pokrycie kosztów związanych z uczestnictwem w postępowaniu sądowym, ale również zaprezentować we własnym zakresie lub na żądanie Sądu dowody potwierdzające takie twierdzenie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności przedstawione przez skarżącego w niniejszym postępowaniu uzasadniają stanowisko, iż spełnia on przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, bowiem nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Po pierwsze należy wskazać, że strona wyjaśniła wszelkie wątpliwości Sądu pierwszej instancji dotyczące rozbieżności uzyskiwanych przez nią dochodów w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami koniecznymi dla utrzymania. Wskazano, że kwota 600 zł, o którą strona przekracza miesięczny dochód jest wynikiem tylko częściowej zapłaty alimentów. Skarżący stwierdził, że suma ponoszonych niezbędnych dla utrzymania wydatków nie pozwala mu na opłacenie zasądzonych alimentów w pełnej wysokości. Z przedstawionych kserokopii jednoznacznie wynika, że w listopadzie i grudniu 2015 r. oraz w styczniu 2016 r. zobowiązania z tego tytułu zostały przez skarżącego uiszczone w kwocie 400 zł za każdy miesiąc. Należy przy tym wskazać, że suma faktycznego wywiązywania się skarżącego z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, nie może podważać okoliczności, iż skarżący wyrokiem Sądu Okręgowego we Wrocławiu – Wydział XIII Cywilny Rodzinny z dnia [...] lutego 2014 r. został zobowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania swoich małoletnich dzieci w kwocie 500 zł miesięcznie na każde z nich, łącznie 1.000 zł. Biorąc pod uwagę, że skarżący w wyniku ponoszonych wydatków nie jest w stanie sprostać w całości wskazanemu wyżej obowiązkowi, należało uznać, że uiszczenie kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu może prowadzić do zachwiania wykonywania władzy rodzicielskiej, w tym przede wszystkim powstania zagrożenia w zakresie zaspokajania potrzeb dzieci. Jak wynika z przedstawionej przez skarżącego umowy zlecenia otrzymuje on miesięczne wynagrodzenie w kwocie 1.355,69 zł netto. Suma ta pozwala skarżącemu na zaspokojenie niezbędnych potrzeb oraz częściowe opłacenie zasądzonych alimentów. Sąd pierwszej instancji wskazując na nieścisłości zawarte we wniosku skarżącego, wobec argumentacji przedstawionej przez stronę popartej stosownymi dokumentami, nie podważył skutecznie, że strona nie ma obiektywnej możliwości ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zasługuje na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku art. 197 § 2 P.p.s.a. uchylił postanowienie Sądu pierwszej instancji oraz na mocy art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym.