II OZ 282/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Gd 630/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi G. L. na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzenia egzekucji w sprawie nakazu rozbiórki postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 13 lutego 2015 r. sygn. II SA/Gd 630/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił G. L. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że skarżący zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, dołączył druk oświadczenia PPF, w którym wskazał, że jego sytuacja finansowa jest trudna, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma pracy ani żadnych oszczędności, posiada działkę rolną o pow. 1127 m 2, nie wykazał osiąganych dochodów. Referendarz sądowy, zarządzeniem z dnia 13 października 2014 r. zobowiązał skarżącego do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Wezwanie zostało doręczone w dniu 3 listopada 2014 r., ale skarżący nie udzielił odpowiedzi na powyższe wezwanie ani nie nadesłał żądanych dokumentów. Z tych względów referendarz sądowy postanowieniem z dnia 3 grudnia 2014 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wskazał, że jego sytuacja materialna nie uległa zmianie, oraz że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych. W wyniku ponownego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd I instancji stwierdził, że zadaniem wnioskodawcy jest wykazanie spełniania przez niego ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy poprzez udokumentowanie zarówno ponoszonych kosztów utrzymania własnego i rodziny, jak również wysokości oraz źródeł uzyskiwanych dochodów. Pomimo wezwania skarżący nie przedstawił żądanych dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego. Sąd I instancji odwołał się do okoliczności, że skarżący w sprawie prowadzonej przez ten sam Sąd o sygn. akt II SA/Gd 337/14 również wniósł o przyznanie prawa pomocy i wskazywał, że jest osobą niepracującą, utrzymującą się dzięki pomocy dziadków, z którymi mieszka, dlatego nie ponosi kosztów mieszkania, otrzymuje od nich wyżywienie i spanie, czasami 10 zł miesięcznie. G. L. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia. Skarżący podniósł, że zwolnienie go choćby z części opłaty byłoby dla niego dużą ulgą i pomimo argumentów Sąd I instancji nie wziął pod uwagę jego sytuacji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Należy wskazać, że niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przedstawienia na podstawie art. 255 p.p.s.a. dodatkowych wyjaśnień odnośnie swojej sytuacji majątkowej, gdy ta w oparciu o przedłożone dotychczas informacje jest uznawana za niepełną bądź budzącą wątpliwości (niewiarygodną), uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ocena ta znajduje uzasadnienie w stwierdzeniu, że orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem. Jak wynika z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy zależne jest od wykazania przez wnioskodawcę, że spełnia on ustawowe przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych. To na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Na gruncie niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości stanowisko Sądu I instancji, który przyjął, że skarżący pomimo wezwania nie przedłożył dokumentów, na podstawie których możliwe byłoby ustalenie sytuacji majątkowej skarżącego i zweryfikowanie twierdzeń, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Skarżący nie przedstawił wyciągów posiadanych przez siebie rachunków bankowych, nie złożył oświadczenia o wysokości uzyskiwanych dochodów własnych oraz członków rodziny, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ani oświadczenia o korzystaniu z pomocy społecznej, wobec twierdzeń, że jest osobą bezrobotną – nie przedstawił żadnego dokumentu, z którego by ta okoliczność wynikała. Skarżący mógł przedstawić żądane informacje przy sprzeciwie, czy też rozpoznawanym zażaleniu, ale nie uczynił tego. Ponadto, należy zwrócić uwagę na okoliczność, że w sprawie zawisłej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku o sygn. akt II SA/Gd 337/14 postanowieniem z dnia 10 września 2014 r. oddalono wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy z uwagi na nieprzedstawienie wszystkich żądanych informacji koniecznych dla oceny jego sytuacji majątkowej, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 stycznia 2015 r. w sprawie o sygn. akt II OZ 32/15 oddalił zażalenie na ww. postanowienie Sądu I instancji. Z powyższych względów, skoro skarżący nie zadośćuczynił wezwaniu, winien był liczyć się z odmową przyznania prawa pomocy. Należy podkreślić, że na podstawie szczątkowych informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest możliwa ocena, czy skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie II SA/Gd 630/14, zwłaszcza że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem byłby wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł. Pozostawanie przez osobę składającą wniosek o przyznanie prawa pomocy w stanie ubóstwa nie jest uzależnione od subiektywnego nastawienia wnioskodawcy do swojej sytuacji majątkowej, ale od przyjętej przez Sąd oceny tejże sytuacji, która rozważana być musi w oparciu o zobiektywizowane kryteria. W rozstrzyganym przypadku Sąd I instancji trafnie stwierdził, że niewskazanie przez skarżącego żądanych informacji czyni sytuację majątkową strony niewyjaśnioną. W tych warunkach zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy należało uznać za odpowiadające prawu. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji postanowienia.