II OZ 265/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń E. K. i I. K. oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 399/23 wstrzymujące wykonanie zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 stycznia 2023 r., nr SKO.UL/41.7/494/2022/20442/AMak w przedmiocie przywrócenia poprzedniego sposobu użytkowania nieruchomości postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 399/23, po rozpoznaniu wniosku M. S., wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (Kolegium) z dnia 9 stycznia 2023 r., nr SKO.UL/41.7/494/2022/20442/AMak, w przedmiocie przywrócenia poprzedniego sposobu użytkowania nieruchomości. Sąd wskazał, że skarżąca M. S. pismem z dnia 14 listopada 2023 r. złożyła wniosek o wstrzymanie wykonania ww. decyzji Kolegium. W uzasadnieniu tego wniosku podała, że wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji pozwoli zapobiec wyrządzeniu znacznej szkody w majątku Z. sp. z o.o. oraz jej pracowników. Zaznaczyła, że przedmiotowa nieruchomość służy powyższej Spółce do prowadzenia działalności gospodarczej, która nie będzie mogła być kontynuowana po przywróceniu poprzedniego sposobu zagospodarowania nieruchomości wskazanego w zaskarżonej decyzji, co skutkować będzie utratą zatrudnienia przez co najmniej kilkunastu pracowników. Skarżąca przedstawiła umowy o pracę oraz zbiorcze listy płac, podając, że Spółka zatrudniała na dzień 31 grudnia 2022 r. 18 osób i przeznaczała na wynagrodzenia 140.000 zł. Podkreśliła, że Spółka jest mocno rozwiniętym podmiotem na rynku usług w branży węglowej, a przywrócenie poprzedniego sposobu zagospodarowania nieruchomości stanowiącej centrum jej działalności, doprowadzi Spółkę do utraty przychodów, które na dzień 31 grudnia 2022 r. wynosiły ponad 194.000.000 zł, a tym samym wyrządzenia znacznego uszczerbku w jej majątku, utraty płynności finansowej, jak również utraty renomy, zaufania i pozycji na rynku. Z kolei pismem z dnia 31 stycznia 2024 r. skarżąca wskazała, że wobec istnienia uzasadnionych podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, istnieje pilna konieczność wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Sąd uznał, że wniosek zasługuje na uwzględnienie. Podkreślił, że skarżąca wraz z przedmiotowym wnioskiem przedłożyła szereg dokumentów księgowo-kadrowych dotyczących Z. sp. z o.o., która to Spółka na terenie objętym przywróceniem poprzedniego sposobu użytkowania nieruchomości prowadzi działalność gospodarczą. Skarżąca w Spółce tej pełni funkcję prokurenta samoistnego, co jest Sądowi wiadome z urzędu. Jakkolwiek natomiast działalność ta polegająca na prowadzeniu składu węgla wraz z sortownią i kruszarnią może stanowić uciążliwość dla otoczenia, w tym ludzi zamieszkujących sąsiednie nieruchomości, to jednak, w ocenie Sądu, nie można również zapomnieć o miejscach pracy, które Spółka zapewnia. Okoliczności przywołane przez skarżącą nie dotyczą jej w sposób bezpośredni, to jednak są z nią związane z uwagi na funkcję jaką pełni w Spółce. Zatem należało je rozważyć. Sąd ocenił, że niewątpliwie "zatem doszłoby do trudnych do odwrócenia skutków oraz zaszłoby niebezpieczeństwo trudnych do odwrócenia skutków zarówno w majątku skarżącej, Spółki oraz osób w niej zatrudnionych". Wobec uzasadnienia wniosku w sposób szczegółowy, kompleksowy i wyczerpujący, Sąd w oparciu o art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a.") orzekł jak w sentencji postanowienia. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli E. K. i I. K., wnosząc o jego unieważnienie, na podstawie "art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.", ze względu na istniejące w obrocie prawnym postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OZ 449/23, które jest ostateczne i nie podlega zaskarżeniu. Wnoszący zażalenie podnieśli, że firma Z. prowadzi działalność, która jest uciążliwa dla mieszkańców. Z tego względu konieczne jest unormowanie prawne działalności, która może wpływać na zdrowie ludzi. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło także Kolegium, wnosząc o jego uchylenie w całości i orzeczenie o odmowie zmiany dotychczasowego postanowienia o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, jak również o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania według norm przepisanych. Kolegium zarzuciło zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie: 1) art. "61 ust. 4" p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i wydanie postanowienia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy w obiegu prawnym istnieje postanowienie o odmowie wstrzymania wykonania tejże decyzji wydane przez WSA w Gliwicach dnia 26 czerwca 2023 r., które zostało następnie utrzymane w mocy postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OZ 449/23; 2) art. "61 ust. 4" p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i niewykazanie okoliczności, które uległy zmianie w porównaniu z okolicznościami stanowiącymi postawę wydania postanowienia WSA w Gliwicach z dnia 26 czerwca 2023 r., mimo że zmiana lub uchylenie postanowienia w sprawie wstrzymania aktu może nastąpić tylko w razie zmiany okoliczności; 3) art. "61 ust. 3" p.p.s.a. poprzez uznanie, że brak wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji doprowadzi do niebezpieczeństwa wystąpienia znacznej szkody w majątku Z. sp. z o.o. z siedzibą w [...] oraz osób w niej zatrudnionych; 4) art. "61 ust. 3" p.p.s.a. poprzez uznanie, że niebezpieczeństwo wystąpienia znacznej szkody nie musi dotyczyć wnioskodawcy, lecz może dotyczyć wyłącznie osoby trzeciej. W uzasadnieniu środka zaskarżenia Kolegium przedstawiło argumentację na poparcie swojego stanowiska. W piśmie procesowym z dnia 13 maja 2024 r., stanowiącym odpowiedź na zażalenie E. K. i I. K., Kolegium w całości podtrzymało stanowisko wyrażone w swoim zażaleniu. M. S. w odpowiedzi na zażalenia wniosła o ich oddalenie, przedstawiając argumentację przemawiającą za brakiem ich zasadności oraz za wstrzymaniem wykonania decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenia są zasadne. Z art. 61 § 3 p.p.s.a. wynika, że katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Sąd uprawniony jest do uwzględnienia wniosku, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności (art. 61 § 4 p.p.s.a.). Jak wskazuje się w piśmiennictwie, podstawą do uchylenia lub zmiany rozstrzygnięcia może być zmiana okoliczności, które uzasadniały podjęcie postanowienia w tej kwestii, jak również pojawienie się po wydaniu tego postanowienia nowych okoliczności, które w ocenie sądu odpowiadają przesłankom z art. 61 § 3 p.p.s.a. (T. Woś, Art. 61 [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Wolters Kluwer 2016). Zauważyć należy, na co trafnie zwrócili uwagę wnoszący zażalenia, że w niniejszej sprawie zostało już wydane przez Sąd I instancji postanowienie z dnia 26 czerwca 2023 r., odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji (ocenione następnie przez NSA w postanowieniu z dnia 17 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OZ 449/23). Oddalenie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji nie tworzy powagi rzeczy osądzonej i nie umożliwia ponowienia wniosku. Kolejny wniosek strony skarżącej powinien być potraktowany, z uwagi na dyspozycję art. 61 § 4 p.p.s.a., jako wniosek o zmianę uprzednio wydanego postanowienia. Sąd Wojewódzki potraktował natomiast pismo z dnia 14 listopada 2023 r. jak nowy wniosek o udzielenie ochrony tymczasowej i przeanalizował podniesione w nim argumenty jedynie w kontekście art. 61 § 3 p.p.s.a., pomijając przesłanki wynikające z art. 61 § 4 p.p.s.a., który powinien mieć w niniejszej sprawie zastosowanie. Nie ocenił, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy w stosunku do stanu przedstawionego w pierwotnie złożonym wniosku. Sąd Wojewódzki ponownie rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania aktu ustali, czy strona skarżąca uprawdopodobniła, że doszło do zmiany okoliczności sprawy, a następnie rozważy, czy zmiana ta przemawia za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji, a tym samym za zmianą postanowienia z dnia 26 czerwca 2023 r. Z uwagi na to, że takiej wypowiedzi Sądu I instancji zabrakło, zajęcie przez NSA merytorycznego stanowiska co do zasadności zmiany postanowienia z dnia 26 czerwca 2023 r. byłoby przedwczesne. Sąd Wojewódzki weźmie także pod uwagę dotychczasową argumentację prezentowaną przez organ i uczestników postępowania w złożonych przez nich pismach procesowych. Jeszcze raz należy podkreślić, że sąd administracyjny ma prawną możliwość zmiany bądź uchylenia w każdym czasie postanowienia w sprawie wstrzymania wykonania aktu, w sytuacji wykazania zmiany okoliczności, które warunkowały jego podjęcie. Na marginesie, przywołany przez E. K. i I. K. przepis "art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a." nie ma zastosowania w tym postępowaniu wpadkowym. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania na rzecz organu, ponieważ przepisy p.p.s.a. nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. W myśl art. 209 p.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestię zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają jednak zastosowania do postępowania toczącego się na skutek zażalenia, na co wskazuje zakres odesłania zawartego w art. 197 § 2 p.p.s.a.