II OZ 221/17

Dnia 7 marca 2017 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2017 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 3875/15 o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. W., M. W., J. W. i M. W. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 3875/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Warszawie odmówił D.W. zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.W., M.W., J.W. i M.W. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 8 grudnia 2011 r. referendarz sądowy przyznał D.W. i M.W. prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i odmówił zwolnienia wyżej wymienionych od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2016 r. sąd wojewódzki oddalił skargę w niniejszej sprawie. W dniu 12 lipca 2016 r. D.W. złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem M. W. Skarżąca wraz z mężem, poza działkami nr [...] i [...], których są współwłaścicielami, nie posiadają innych nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani zasobów pieniężnych. Uzyskują dochody z tytułu emerytur w wysokości 1294 zł (D.W.) i 1760 zł (M.W.). Jako wydatki miesięczne wskazała: koszty utrzymania mieszkania – 500 zł, lekarstwa – 800 zł, koszty postępowań administracyjnych – 1000 zł. Zarządzeniem z dnia 26 lipca 2016 r. D.W. została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: 1) wyciągów z wszelkich posiadanych przez D. W. i M.W. rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu kont bankowych; 2) dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez D. W. i M.W. dochodu (np. kopii decyzji o wysokości świadczeń emerytalnych), 3) dokumentów wskazujących wysokość kosztów utrzymania mieszkania; 4) dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych kosztów lekarstw i leczenia; 5) dokumentów (ewentualnie oświadczenia) w sprawie wydatków ponoszonych w związku z prowadzonymi sprawami sądowoadministracyjnymi, o których mowa w rubryce nr 11 formularza PPF, w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności należy wskazać w jakiej sprawie (podać nr sygnatury), w jakiej wysokości i z jakiego tytułu (np. wpis, opłata kancelaryjna, itp.) oraz w jakiej dacie D.W. i M.W. uiścili koszty sądowe.. D.W. w piśmie z dnia 18 sierpnia 2016 r. oświadczyła, że: - nie posiada rachunków bankowych, ona i jej mąż świadczenia emerytalne otrzymują za pośrednictwem listonosza; - nie zbiera rachunków; - "sprawy i opłaty do spraw są znane sądowi z urzędu(...)". Postanowieniem z dnia 4 października 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił D.W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pełnomocnik D.W. w ustawowym terminie wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. Wyjaśnił, że skarżąca nie udokumentowała wydatków, bowiem nie jest zobowiązana do zbierania i przechowywania dowodów potwierdzających wydatki. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, nie może budzić wątpliwości, że oświadczenie o miesięcznych wydatkach odpowiada rzeczywistym kwotom. Ponadto podniósł, że skarżąca będąca stroną wielu spraw prowadzonych w tutejszym sądzie, mogła zakładać, że sąd weźmie po uwagę wszystkie koszty z urzędu. Zdaniem strony udzielone informacje były wystarczające do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że skarżąca w rozpatrywanej sprawie nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, które na obecnym etapie sprawy wynoszą 100 zł (z tytułu opłaty kancelaryjnej za doręczenia odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem). Zażalenie na powyższe postanowienie złożył pełnomocnik D.W., który zaskarżył je w całości i wniósł o jego zmianę poprzez zwolnienie skarżącej z kosztów sadowych. Jednocześnie wniósł o przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając że nie zostało ona opłacona w całości lub części. Pełnomocnik skarżącego w uzasadnieniu podtrzymał argumentację podniesioną w sprzeciwie od postanowieniem z dnia 4 października 2016 r. starszego referendarza sądowego WSA w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej Ppsa), prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Należy podnieść przy tym, że jeżeli w ocenie sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości, to zgodnie z art. 255 Ppsa strona na wezwanie sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie sąd wojewódzki pismem z dnia 26 lipca 2016 r. wezwał skarżącą do złożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów. Skarżąca w odpowiedzi na powyższe wezwanie udzieliła niepełnych wyjaśnień, bowiem nie wskazała ponoszonych comiesięcznych wydatków. Brak informacji o kosztach utrzymania skarżącej uniemożliwia sądowi dokonanie oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Biorąc zatem pod uwagę stabilną sytuację finansową wnioskodawczyni, prowadzącą gospodarstwo domowe wraz z mężem M. W. (ich stały miesięczny dochód z emerytur w łącznej wysokości 3054 zł netto) oraz nieudzielenie informacji dotyczących wysokości ponoszonych wydatków, należy uznać, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa, warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.