II OZ 212/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 810/23 odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 9 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 810/23 w sprawie ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 30 czerwca 2023 r., znak: SKO.4150.180-190.2023, SKO.4150.173-174.2023 w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 22 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 810/23, odmówił A. T. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z dnia 9 stycznia 2024 r. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz.1634 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a.") w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Stosownie natomiast do treści art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jednakże w myśl art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Wniosek o przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności musi jednak spełniać warunki formalne określone w art. 87 § 1, § 2 i § 4 p.p.s.a. Wniosek strony i argumentacja w nim zawarta jest podstawą czynienia ustaleń czy zaszły przesłanki wyłączające winę strony w braku dochowania terminu do dokonania czynności. Sąd zauważył, że w złożonym wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik wskazał, że zaplanował czynność procesową w postaci nadania wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku na popołudnie ostatniego dnia upływu tego terminu. W tym dniu pod jego wyłączną opieką pozostawały jego niepełnoletnie dzieci. Jak wskazał dalej "po szkole i popołudniowym posiłku starszy z synów pełnomocnika skarżył się na osłabienie, duszności, złe samopoczucie, szybko pogarszające się z upływem czasu i skutkujące temperaturą ponad 38 st. C. Powyższe spowodowało konieczność rezygnacji z zajęć popołudniowych dzieci, objęcia ich stałą opieką pełnomocnika i monitorowanie stanu zdrowia dziecka". Dalej pełnomocnik wyjaśnił, że w kolejnym dniu po zaistnieniu wskazanych powyżej okoliczności miała miejsce konsultacja on-line (telewizyta) z lekarzem rodzinnym, który polecił pozostawienie dziecka w domu i obserwację stanu zdrowia. Wyjaśnił ponadto, iż obowiązki zawodowe (jako pełnomocnik) wykonuje w miejscu zamieszkania, a przy wykonywaniu obowiązków zawodowych nie zatrudnia i nie korzysta z pomocy innych osób, zaś w dniu 25 stycznia 2024 r. (ostatni dzień do złożenia wniosku o uzasadnienie) brak było innej osoby mogącej sprawować bieżącą opiekę nad małoletnimi dziećmi. Zatem z uwagi na powyższe okoliczności nie był w stanie złożyć wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku na piśmie w terminie. Sąd uznał, że powyższa argumentacja nie przemawia za uznaniem, że pełnomocnik wykazał (uprawdopodobnił), że okoliczności związane ze wskazanymi schorzeniami dziecka uniemożliwiały sporządzenie pisma procesowego w postaci wniosku o sporządzenie uzasadniania wyroku. W ocenie Sądu, pełnomocnik nie wykazał, że podjął wszelkie możliwe działania wymagane od osoby właściwie dbającej o własne sprawy by terminu do złożenia wniosku dochować. Sąd podkreślił, że pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Z wniosku w żaden sposób nie wynika dlaczego pełnomocnik nie mógł dla celów sporządzenia i nadania nieskomplikowanego w swej treści pisma skorzystać z pomocy innych osób, choćby sąsiada. Nie wyjaśnił także dlaczego, mając na uwadze swoje obowiązki zawodowe, nie mógł poczynić starań o podjęcie krótkookresowej opieki nad chorym dzieckiem przez któregoś z członków rodziny, co pozwoliłoby na wykonanie nieskomplikowanej czynności w postaci nadania wniosku o sporządzenie uzasadnienia. W szczególności z wniosku nie wynika aby matka dziecka nie mogła zająć się przez określony czas dzieckiem, tak aby umożliwić ojcu dziecka, a zarazem pełnomocnikowi strony, udanie się do urzędu pocztowego celem nadania pisma. Tym bardziej, że nadal istnieją uzasadnione wątpliwości co do schorzeń dziecka - w szczególności w zakresie opisu schorzenia z dnia upływu terminu w aspekcie podjęcia porady medycznej dopiero następnego dnia. Sąd przypomniał, że przesyłka zawierająca odpis sentencji wyroku została doręczona pełnomocnikowi w dniu 18 stycznia 2024 r., miał on zatem świadomość konieczności złożenia w ustawowym terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Nie była to czynność skomplikowana wymagająca analizy akt sprawy, czy też ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego. Pełnomocnik nie wyjaśnił też, co stało na przeszkodzie, aby ewentualnie powiadomić mocodawcę o swojej sytuacji życiowej, celem ewentualnego złożenia wniosku osobiście przez stronę skarżącą. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucając naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a. Wskazał, że okoliczności podniesione w uzasadnieniu orzeczenia zmierzające do konieczności posiłkowania się przez pełnomocnika prowadzącego jednoosobowo kancelarię prawną pomocą innych kwalifikowalnych prawników lub nawet sąsiadów, "należy ocenić ja zbyt restrykcyjna wykładnię" przepisów art. 86 i n. p.p.s.a. Zaistniałe zdarzenie, będące przeszkodą w dochowaniu terminu procesowego, w postaci choroby członka rodziny powiązane z obowiązkiem bieżącej opieki winno stanowić przejaw uprawdopodobnienia braku winy, o jakiej mowa w art. 86 p.p.s.a. Argumentacja Sądu sprowadza się bowiem w zasadzie do braku możliwości przywrócenia terminu, albowiem (teoretycznie) zawsze możliwym będzie dokonanie czynności za pomocą osoby trzeciej. W takim przypadku powstaje pytanie o granice poszukiwań takiej wyręki, w kontekście niektórych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmującej konieczność usuwania obiektywnych przeszkód nawet przy użyciu "największego w danych warunkach wysiłku". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Ponadto, stosownie do art. 87 § 4 p.p.s.a., równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie ugruntowany jest pogląd, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in. stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W orzecznictwie sądów administracyjnych została ugruntowana zasada, według której, strona ponosi wszelkie skutki działań pełnomocnika, także negatywne skutki uchybień lub czynności wadliwie dokonanych. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Wobec tego, przy ocenie przesłanek warunkujących przywrócenie uchybionego terminu należy ocenić, czy profesjonalny pełnomocnik zachował należytą staranność przy prowadzeniu spraw mocodawcy (zob. postanowienia NSA: z dnia 22 stycznia 2021 r., sygn. akt II OZ 20/21; z dnia 7 lutego 2020 r., sygn. akt I OZ 9/20; z dnia 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08). W rozpoznawanej sprawie skarżący działał w postępowaniu sądowym przez profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym. Okoliczność ta ma istotne znaczenie przy ocenie miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych gdyż radca prawny (adwokat) podlega w tym zakresie bardziej rygorystycznym kryteriom. W związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej zobligowany jest bowiem do zachowania dużo dalej posuniętej staranności niż wymagana jest od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami (zob. postanowienie NSA z dnia 25 października 2022 r., sygn. akt III FZ 403/22). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji właściwie ocenił, że okoliczności podniesione we wniosku nie uzasadniają braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej jaką było złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Przypomnieć należy, że przesyłka zawierająca odpis sentencji wyroku została doręczona pełnomocnikowi w dniu 18 stycznia 2024 r., miał on zatem świadomość konieczności złożenia w ustawowym terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Nie była to czynność skomplikowana wymagająca analizy akt sprawy, czy też ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego. Z treści wniosku nie wynika, aby stan dziecka pełnomocnika skarżącego był na tyle poważny, iż uniemożliwił sporządzenie pisma. Słusznie Sąd I instancji wskazał na uzasadnione wątpliwości co do schorzeń dziecka - w szczególności w zakresie opisu schorzenia z dnia upływu terminu w aspekcie podjęcia porady medycznej dopiero następnego dnia. Oświadczenie z dnia 30 stycznia 2024 r., iż w dniu 25 stycznia 2024 r., w ramach ustalonego podziału obowiązków rodzicielskich, opiekę nad wspólnymi dziećmi stron, sprawował wyłącznie ich ojciec tj. Ł. G., nie stanowi okoliczności przemawiającej za przywróceniem uchybionego terminu. Fakt sprawowania opieki rodzicielskiej nie może być przeszkodą w realizacji obowiązków zawodowych, tym bardziej, gdy weźmiemy pod uwagę powyższe rozważania. Pełnomocnik nie wyjaśnił też, czy były przeszkody, aby złożyć przedmiotowy wniosek elektronicznie do Sądu (akta sprawy pozostawały w miejscu zamieszkania pełnomocnika - "pełnomocnik obowiązki kancelaryjne wykonuje w miejscu zamieszkania"), bądź aby powiadomić mocodawcę o swojej sytuacji życiowej (np. brak kontaktu telefonicznego, mejlowego), celem ewentualnego złożenia wniosku osobiście przez stronę skarżącą. Z wniosku nie wynika także aby matka dziecka nie mogła zająć się przez określony czas dzieckiem (gdyż np. przebywała poza miejscem zamieszkania), tak by umożliwić ojcu dziecka, a zarazem pełnomocnikowi strony skarżącej, sporządzenie i nadanie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wszystkie te okoliczności skutkują tym, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku. Rozstrzygnięcie Sąd Wojewódzkiego jest zgodne z prawem. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.