II OZ 21/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na punkt 2 postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 3 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 573/20, w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi R. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2020 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: uchylić punkt 2 zaskarżonego postanowienia.

W dniu 3 lipca 2020 r. (data nadania w UP) R. D. wniosła, za pośrednictwem organu (wpływ do organu - 6 lipiec 2020 r.), do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], w przedmiocie warunków zabudowy. W odpowiedzi na skargę Kolegium podało, że w dniu 3 lipca 2020 r. wszczęło z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności własnej decyzji z dnia [...] maja 2020 r. Przy piśmie z dnia 25 sierpnia 2020 r. Kolegium przesłało kopię własnej decyzji z dnia [...] sierpnia 2020 r., którą stwierdziło nieważność zaskarżonej decyzji. Na tą decyzję nie została wniesiona skarga do sądu administracyjnego, co wynika z notatki z dnia 16 października 2020 r., znajdującej się w aktach sprawy (k. 30 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 3 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 573/20, w punkcie 1 umorzył postępowanie sądowe, a w punkcie 2 zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę 997 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że skoro Kolegium decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. stwierdziło nieważność zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji zaskarżona do Sądu decyzja został wyeliminowana z obrotu prawnego, to tym samym odpadła przyczyna będąca podstawą wniesienia skargi. Sąd uznał, iż postępowanie sądowoadministracyjne zainicjowane wniesieniem skargi stało się bezprzedmiotowe i w związku z tym umorzył postępowanie, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), o czym orzekł w punkcie 1 postanowienia. Sąd stwierdził także, że umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., które jest konsekwencją wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji objętej skargą, jest równoznaczne z uwzględnieniem skargi, o którym mowa w art. 54 § 3 p.p.s.a. W takim przypadku stronie skarżącej przysługuje prawo do odzyskania poniesionych kosztów związanych z wniesieniem skargi. W skardze wniesiono o zasądzenie od organu, który wydał zaskarżoną decyzję, kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 201 § 1 p.p.s.a., orzekł w punkcie 2 postanowienia o zwrocie kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło zażalenie na pkt 2 postanowienia Sądu z dnia 3 listopada 2020 r., wnosząc o jego uchylenie i zarzucając mu naruszenie: 1) art. 201 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 3 p.p.s.a., poprzez jego zastosowanie i przyznanie skarżącej zwrotu kosztów postępowania od organu przy przyjęciu, iż wypełniony został zakres tej normy. tj. doszło do umorzenia postępowania na skutek uwzględnienia skargi w trybie w art. 54 § 3 p.p.s.a., podczas gdy w niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca; 2) art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a., przez brak wskazania w uzasadnieniu podstaw faktycznych i prawnych dla uznania, że organ wydając decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r. uwzględnił skargę w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. oraz zasądzenia na rzecz strony kosztów w trybie art. 201 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 201 § 1 p.p.s.a., zwrot kosztów przysługuje skarżącemu od organu także w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3. Istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii, czy umorzenie postępowania, z uwagi na stwierdzenie nieważności przez Kolegium zaskarżonej do Sądu decyzji tego organu z dnia [...] maja 2020 r., należy uznać za dokonane w trybie autokontroli uregulowanym w art. 54 § 3 p.p.s.a. Stosownie do art. 54 § 3 p.p.s.a., organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. W przypadku skargi na decyzję, uwzględniając skargę w całości, organ uchyla zaskarżoną decyzję i wydaje nową decyzję. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Powszechnie przyjmuje się, że celem autokontroli jest umożliwienie organom administracji publicznej ponownej weryfikacji własnego działania (lub braku działania) bez konieczności angażowania sądu administracyjnego w ocenę jego zgodności z prawem. Mając na uwadze zakres działania organu w trybie autokontroli, nie można uznać, aby decyzja wydana w trybie odrębnego postępowania nadzwyczajnego, mogła być zrównana w skutkach z rozstrzygnięciem wydanym w ramach autokontroli, tym bardziej gdy weźmiemy także pod uwagę, że w niniejszej sprawie postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zostało wszczęte przed złożeniem przez skarżącą skargi do Sądu za pośrednictwem organu. Powołany przez Sąd art. 201 § 1 p.p.s.a. nie stanowi podstawy do zwrotu kosztów postępowania w sytuacji niedziałania organu w ramach art. 54 § 3 p.p.s.a. Dodatkowo należy wskazać, że art. 54 § 3 p.p.s.a. przewiduje możliwość uwzględnienia skargi w terminie trzydziestu dni od dnia jej wniesienia. Treść przepisu wskazuje, że tylko w powyższym terminie organ administracji publicznej jest uprawniony do podjęcia czynności w ramach autokontroli. Jest to więc termin o charakterze materialnym. Po upływie tego terminu kompetencja do rozstrzygnięcia sprawy przysługuje jedynie sądowi administracyjnemu. Zasadnie zatem wnoszący zażalenie zarzuca naruszenie art. 201 § 1 w zw. z art. 54 § 3 p.p.s.a. Przy czym należy zauważyć, że NSA nie stwierdził naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a., bowiem rozstrzygnięcie poddaje się kontroli instancyjnej. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.