II OZ 206/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.K na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 649/19 o odrzuceniu skargi A.K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] września 2019 r., znak: [...] w przedmiocie nakazu wykonania określonych robót budowlanych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

W związku z nieuiszczeniem wpisu od skargi, działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zaskarżonym postanowieniem odrzucił skargę A.K. (dalej: skarżący) na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] września 2019 r. w przedmiocie nakazu wykonania określonych robót budowlanych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w związku z prawomocnym zakończeniem postępowania w przedmiocie prawa pomocy (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 9 września 2020 r. utrzymujące w mocy postanowienie z dnia 6 sierpnia 2020 r., w którym odmówiono zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 20 stycznia 2020 r., sygn. akt II SPP/Lu 221/19 o odmowie przyznania prawa pomocy), skarżący został wezwany do uiszczenia w wyznaczonym terminie wpisu od wniesionej skargi w wysokości 500 zł pod rygorem dorzucenia skargi. Wezwanie do uiszczenia wpisu doręczono skarżącemu 28 października 2020 r. (k. 27). Siedmiodniowy termin na wykonanie wezwania zakończył swój bieg w dniu 4 listopada 2020 r. Pomimo upływu wyznaczonego terminu skarżący nie uiścił wpisu sądowego od wniesionej skargi, wobec czego, zgodnie z art. 220 § 3 P.p.s.a, Sąd skargę odrzucił. Sąd I instancji zaznaczył, że na treść wydanego orzeczenia nie miało wpływu pismo skarżącego z 29 października 2020 r., ponieważ nie zawierało treści istotnych dla rozstrzygnięcia. Sąd wyjaśnił, że jest związany prawomocnym postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 20 stycznia 2020 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy. W związku z powyższym nie może, stosownie do art. 220 § 1 P.p.s.a., podjąć żadnej czynności, w tym również rozpoznać skargi, bez uprzedniego uiszczenia należnego od niej wpisu. W zażaleniu wniesionym na postanowienie z 18 listopada 2020 r. skarżący podniósł, że zaskarżone postanowienie wydane zostało przez Sąd I instancji w oparciu o błędne ustalenie, iż skarżącemu nie przysługuje zwolnienie od kosztów postępowania. Domagając się uchylenia tego postanowienia skarżący opisał swoją aktualną sytuację zdrowotną i rodzinną wskazując, że nie stać go na opłacenie kosztów postępowania, gdyż czeka go operacja oraz rehabilitacja. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W świetle treści przepisu art. 220 § 3 P.p.s.a., skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. Na gruncie niniejszej sprawy do rozstrzygnięcia pozostaje kwestia wymagalności wpisu od skargi w sytuacji ponawiania przez stronę wniosków o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym zakresie przypomnieć wypada, że w orzecznictwie wskazuje się, że schemat procesowego działania, w sytuacji wnioskowania o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jako reakcji na wezwanie do uiszczenia wpisu, jawi się stosunkowo prosto: - wezwanie o wpis; - w odpowiedzi wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych; - doprowadzenie do prawomocnego załatwienia wniosku w sposób formalny lub merytoryczny, zależnie od podstawy strony; - w przypadku nieprzyznania zwolnienia, wezwanie do wykonania pierwszego wezwania o wpis; - w sytuacji złożenia kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych albo o zmianę prawomocnego postanowienia odmownego w tym przedmiocie, doprowadzenie do jego prawomocnego załatwienia; - negatywny wynik powoduje odrzucenie skargi bez ponawiania wezwania o wpis; - w przypadkach niezawinionych przez stronę, możliwe wdrożenie instytucji przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi, po uprzednim jego uiszczeniu. Tym samym przyjmuje się, że jeżeli w trakcie kolejnego otwarcia biegu terminu do uiszczenia wpisu od skargi strona po raz drugi, działając w oparciu o art. 243 § 1 w związku z art. 165 P.p.s.a., decyduje się na wdrożenie procedury zmierzającej do uzyskania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, to w przypadku negatywnego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, sąd nie powinien ponownie wzywać do wykonania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, lecz odrzucić skargę na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a. jako nieopłaconą w terminie. W rozpoznawanej sprawie postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym zostało zakończone postanowieniem WSA w Lublinie z 9 września 2020 r., utrzymującym w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 6 sierpnia 2020 r. o odmowie zmiany prawomocnego postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 20 stycznia 2020 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W związku z powyższym, zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II z 21 października 2020 r. , doręczonym skarżącemu 28 października 2020 r., ponownie wezwano A.K. do wykonania prawomocnego zarządzenia z 17 lutego 2020 r. poprzez uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 500 zł. W terminie otwartym do uiszczenia wpisu skarżący wniósł pismo, w którym podniósł, że wnosi o rozpoznanie skargi ponieważ nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi, gdyż w stanie epidemii "jest mu bardzo ciężko". Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w okolicznościach tej sprawy, w sytuacji, gdy po wydaniu prawomocnego postanowienia z 9 września 2020 r. ponowiono wezwanie do wykonania zarządzenia o wezwaniu skarżącego do uiszczenia wpisu w terminie 7 dni, czyli w istocie po raz trzeci wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (po wezwaniu z lutego oraz maja 2020 r.), to z powodu złożenia przez skarżącego w tym terminie pisma, które z uwagi na jego treść, wskazującą na nieposiadanie przez skarżącego środków niezbędnych do uiszczenia wpisu powinno być traktowane jako kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, ale z powołaniem się na zmienione okoliczności faktyczne w stosunku do tych rozważanych przy wydaniu wspomnianego prawomocnego postanowienia odmownego, należało przed odrzuceniem skargi taki wniosek prawomocnie rozpoznać . Naczelny Sąd Administracyjny na gruncie tej sprawy podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny na tle analogicznego stanu sprawy w postępowaniu prowadzonym pod sygn. I FZ 155/20 (postanowienie NSA z 16 września 2020 r.), w której trafnie zauważono, że z uwagi na treść art. 243 P.p.s.a. ("prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek w toku postępowania") oraz art. 165 P.p.s.a. ("postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były prawomocne"), skarżący po otrzymaniu kolejnego wezwania do uiszczenia wpisu od skargi mógł przypuszczać, że nowe, zmienione okoliczności sprawy uprawniają go do ubiegania się o zmianę odmownego postanowienia w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślić należy, że w sprawie I FZ 155/20 zapatrywanie takie Sąd wyraził w stosunku do strony będącej profesjonalnym uczestnikiem obrotu prawnego (spółki z o.o.). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejsze zażalenie, pozostaje ono tym bardziej adekwatne w odniesieniu do strony będącej osobą fizyczną, emerytem nieporadnym "prawnie", któremu w innym postępowaniu przed WSA w Lublinie przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym (postanowienie z 27 maja 2019 r. III SA/Lu 94/19). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.