II OZ 20/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Bąkowski po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.K. na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 listopada 2025 r., sygn. akt III SA/Gd 696/23 o pozostawieniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej bez rozpoznania w sprawie ze skargi W.K. na czynność Wojewody Pomorskiego z dnia 19 października 2023 r., nr SO-IV.6250.9.204.2023 w przedmiocie nieprzyjęcia wniosku o wydanie dokumentu paszportowego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zarządzeniem z 14 listopada 2025 r., sygn. akt III SA/Gd 696/23, pozostawił wniosek W.K. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej bez rozpoznania w sprawie ze skargi W.K. na czynność Wojewody Pomorskiego z 19 października 2023 r., nr SO-IV.6250.9.204.2023 w przedmiocie nieprzyjęcia wniosku o wydanie dokumentu paszportowego. Zarządzenie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wyrokiem z dnia 18 lipca 2024 r., sygn. akt III SA/Gd 696/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę W.K. Odpis wyroku wraz uzasadnieniem oraz pouczeniem o trybie i terminie wniesienia skargi kasacyjnej został doręczony skarżącemu 26 sierpnia 2024 r. Skarżący wnioskiem zawartym w piśmie z 24 września 2024 r. zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika do wniesienia skargi kasacyjnej od ww. wyroku. Skarżący nie złożył wniosku na urzędowym formularzu PPF. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku utrzymał w mocy zarządzenie referendarza sądowego z 13 listopada 2024 r., sygn. akt III SPP/Gd 84/24 o pozostawieniu ww. wniosku bez rozpoznania. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 17 grudnia 2024 r. stwierdzono, że wydany w sprawie wyrok jest prawomocny od 24 września 2024 r. W kolejnym wniosku z 3 lutego 2025 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 6 marca 2025 r., skarżący wystąpił o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 14 marca 2025 r., sygn. akt III SPP/Gd 10/25, doręczonym 2 kwietnia 2025 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku umorzył postępowanie z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wydanego postanowienia wskazano, że rozpoznanie przedmiotowego wniosku jest zbędne. Stosownie bowiem do art. 243 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Przepis ten wyłącza możliwość złożenia skutecznego wniosku o przyznanie prawa pomocy po uprawomocnieniu się orzeczenia, co już nastąpiło w tej sprawie. Wobec tego, złożony po uprawomocnieniu się wyroku z dnia 28 lipca 2024 r., a w konsekwencji po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, wniosek nie został złożony w toku postępowania. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2025 r., sygn. akt III SPP/Gd 10/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku utrzymał w mocy ww. zaskarżone postanowienie. 20 maja 2025 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz ponownie o przyznanie prawa pomocy. Wnosząc o przywrócenie terminu skarżący wyjaśnił, że przed uprawomocnieniem się wydanego w sprawie wyroku złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. W dniu 13 listopada 2024 r. referendarz sądowy pozostawił wniosek bez rozpoznania. Prawomocnym postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2025 r., sygn. akt III SPP/Gd 35/25, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z powodu niewykazania zasadności wniesionego żądania. Zarządzeniem z 23 września 2025 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej poprzez nadesłanie – w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia złożonego wniosku o przywrócenie terminu bez rozpoznania – skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 lipca 2024 r., sygn. akt III SA/Gd 696/23. Skarżący został jednocześnie pouczony o przymusie adwokackim. Wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej zostało doręczone skarżącemu 9 października 2025 r. Tym samym termin do wykonania zarządzenia upłynął 16 października 2025 r. Z akt sądowych wynika, że przedmiotowe wezwanie pozostało bez odpowiedzi. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 49 § 2 p.p.s.a., pozostawił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej bez rozpoznania. Zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł W.K. Uzasadniając żalący wskazał, że postępowanie Sądu jest niezrozumiałe dla skarżącego przez co poniósł on szereg niekorzystnych konsekwencji procesowych. Skarżący nie mógł złożyć skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Skarga kasacyjna musi być wniesiona przez profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący nie miał możliwości ustanowienia takiego pełnomocnika, a wnioski o przyznanie prawa pomocy rozpatrywane były od początku w taki sposób, iż skarżący został pozbawiony skutecznego działania, formalizm w czynnościach sądu, a nawet ich sprzeczność spowodował, iż skarżący nie był w stanie samodzielnie zrozumieć toku procedowania jego wniosku i wnosić skutecznych pism. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 zd. 1 p.p.s.a.: "Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu." Natomiast stosownie do art. 87 § 4 p.p.s.a., równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Z kolei, jak trafnie wskazał Sąd I instancji, niedopełnienie tego wymagania jest traktowane jako brak formalny, którego uzupełnienie powinno zostać zarządzone przez przewodniczącego w trybie art. 49 p.p.s.a., co miało miejsce w niniejszej sprawie. Stanowisko to potwierdza szereg orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienie z 29.08.2005 r., II FZ 515/05; z 15.12.2005 r., I FZ 648/05; z 13.05.2005 r., I OZ 437/05; z 13.07.2010 r., I OZ 494/10; z 22.07.2011 r., II OZ 623/11; z 25.09.2012 r., II GZ 327/12). Natomiast na zasadzie art. 49 § 2 p.p.s.a. jeżeli strona nie uzupełniła lub nie poprawiła pisma w terminie, przewodniczący zarządza pozostawienie pisma bez rozpoznania. Na zarządzenie przysługuje zażalenie. Słusznie też Sąd I instancji wstępnie procedował wniosek w zakresie udzielenia prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu, gdyż odwrócenie tej kolejności powodowałoby konieczność przedłożenia skargi kasacyjnej, sporządzonej zgodnie z wymogami art. 175 § 1 p.p.s.a., a więc przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2-3 tego przepisu. Jednakże powyższe postępowanie (udzielenie prawa pomocy) zakończyło się dla wnioskującego odmową, a w związku z tym prawidłowo też Sąd wezwał go do uzupełnienia braku formalnego złożonego wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Wobec powyższego podniesiona w zażaleniu argumentacja nieznajomości prawa przez skarżącego nie mogła odnieść skutku, ponieważ nie ma już na tym etapie znaczenia dla rozpoznania sprawy, gdyż warunkiem rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej było złożenie skargi kasacyjnej sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika, o czym skarżący został pouczony, a którego to obowiązku finalnie nie dopełnił. (por. postanowienie NSA z 25.09.2012 r., II GZ 327/12, LEX nr 1240637) W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 oraz art. 198 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.