II OZ 1989/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. M. i K.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 czerwca 2025 r. sygn. akt II SAB/Kr 43/23 w przedmiocie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi A. M. i K. M. na bezczynność i przewlekłość Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Wieliczce w ramach postępowania znak: [...] w przedmiocie legalizacji samowoli budowlanej postanawia: 1. oddalić zażalenie K. M. 2. odrzucić zażalenie D. M.

Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2025 r. sygn. akt II SAB/Kr 43/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił zażalenie K. M. od postanowienia tego Sądu z dnia 31 stycznia 2025 r., sygn. akt II SAB/Kr 43/23. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd wskazał, że w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 13 marca 2025 r. pełnomocnik skarżącej K. M. został wezwany do uiszczenia wpisu od zażalenia na ww. postanowienie Sądu z 31 stycznia 2025 r. w kwocie 100 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia. Przesyłka zawierająca zarządzenie i wezwanie została, po dwukrotnym awizowaniu w dniach 24 marca 2025 r. i 1 kwietnia 2025 r. zwrócona do Sądu z adnotacją "Zwrot – nie podjęto w terminie". Na mocy art. 73 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) Sąd przesyłkę uznał za skutecznie doręczoną w dniu 7 kwietnia 2025 r. Mimo upływu zakreślonego terminu w ocenie Sądu nie uiszczono wpisu od zażalenia. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. odrzucił zażalenie. Zażaleniem D. M. i K. M. zaskarżyły powyższe postanowienie zarzucając mu naruszenie art. 220 § 3 p.p.s.a., art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a., art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 EKPC, pominięcie rzeczywistego przebiegu doręczeń i wniesienia środka zaskarżenia i nierozpoznanie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych lub wezwania do ich uiszczenia, mimo obowiązku wynikającego z art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. Z uwagi na powyższe w zażaleniu wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia, przywrócenie postępowania i rozpoznanie zażalenia merytorycznie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie K. M. podlegało oddaleniu. Zgodnie z art. 230 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały; pismami, o których mowa powyżej są skarga, sprzeciw od decyzji, sprzeciw od postanowienia, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania. Stosownie natomiast do treści art. 220 § 3 p.p.s.a. zażalenie, od którego pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. Z powyższych przepisów wynika, że zasadą jest obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od wnoszonego przez stronę pisma (zażalenia). Wyjątki od takiego obowiązku wymieniają przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i są to przedmiotowo-podmiotowe zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów (art. 239 p.p.s.a.) czy też instytucja prawa pomocy (art. 243 p.p.s.a. i następne). W niniejszej sprawie skarżąca K. M. nie była zwolniona z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 stycznia 2025 r. z mocy przepisów powołanej wyżej ustawy i nie została zwolniona z tego obowiązku na podstawie orzeczenia sądu. Mając powyższe na względzie, zasadnie zarządzeniem z 13 marca 2025 r. wezwano ww. skarżącą do uiszczenia wpisu od jej zażalenia na powyższe postanowienie w kwocie 100 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia. Z akt sprawy wynika, że pomimo skutecznego doręczenia powyższego wezwania pełnomocnikowi K. M. w trybie zastępczym (art. 73 p.p.s.a.) w dniu 7 kwietnia 2025 r. ww. skarżąca nie uiściła przedmiotowego wpisu. Sąd I instancji prawidłowo w tych okolicznościach przyjął, że skarżąca K. M. nie uzupełniła braku fiskalnego zażalenia i zaskarżonym postanowieniem odrzucił zażalenie na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Nie można przy tym zgodzić się ze stanowiskiem, że w wyniku odrzucenia przedmiotowego zażalenia pozbawiono skarżącą prawa do sądu. Prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (m.in. art. 45 ust. 1), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka). Jak jednak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 10 czerwca 2014 r., sygn. 60606/11, prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne i może podlegać ograniczeniom; te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek. Prawo dostępu do sądu nie ma zatem charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W rozpoznawanej sprawie skarżąca pozbawiła się prawa do sądu, gdyż nie uiściła wymaganego prawem wpisu od zażalenia czego konsekwencją było jego odrzucenie przez Sąd pierwszej instancji. Wymóg uiszczenia wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł nie jest nieproporcjonalnym ograniczeniem prawa do sądu, w sytuacji, w której skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów postępowania, tj. we wszczętych postępowaniach o przyznanie prawa pomocy (sprawy o sygn. akt II SPP/Kr 81/23 i II SPP/Kr 8/24) nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Zażalenie wniesione przez D.M. podlegało natomiast odrzuceniu jako niedopuszczalne. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2. W art. 178 p.p.s.a. przewidziano zaś odrzucenie skargi kasacyjnej wniesionej po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalnej, jak również skargi kasacyjnej, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Niedopuszczalność może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych. Przyczyny o charakterze podmiotowym zachodzą w szczególności wówczas, gdy zażalenie wniesione zostanie przez osobę nie będącą stroną. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy, w niniejszym postępowaniu skarżącymi są A. M. oraz K. M., które udzieliły pełnomocnictwa swojej matce D. M. do występowania w jej imieniu. D. M., jako pełnomocnik, działa w imieniu skarżących, natomiast sama nie jest stroną postępowania sądowego, co potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w prawomocnym postanowieniu z dnia 5 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SPP/Kr 29/24. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oraz jak w pkt 2 w oparciu o art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.