II OZ 1702/25

Dnia 5 listopada 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.B. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 czerwca 2025 r., sygn. akt II SA/Bk 587/24 o zwrocie nienależnie uiszczonej opłaty kancelaryjnej za sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi J.B. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 18 lipca 2024 r. nr AB-II.7843.6.2024.KR w przedmiocie wniesienia sprzeciwu do zgłoszenia robót budowlanych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Zarządzeniem z 18 czerwca 2025 r., sygn. akt II SA/Bk 587/24 Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku (dalej: Przewodniczący), na podstawie art. 225 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024, poz. 935 ze zm., Ppsa), zwrócił J.B. (skarżący) kwotę 100 (sto) złotych tytułem nienależnie uiszczonej opłaty kancelaryjnej za sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody Podlaskiego z 18 lipca 2024 r. nr AB-II.7843.6.2024.KR w przedmiocie wniesienia sprzeciwu do zgłoszenia robót budowlanych, w związku ze zwolnieniem skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych. Zażalenie na powyższe zarządzenie złożył skarżący, zaskarżając je w całości i zarzucając mu: 1) błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę zarządzenia, a polegający na uznaniu iż: opłata była nienależnie uiszczona, gdy w rzeczywistości doszło do oczywistego niezrozumienia woli strony, które to niezrozumienie na zasadzie falsa demonstratio non nocet nie może szkodzić stronie, albowiem skarżący wnosił o tymczasowe zwolnienie od kosztów sądowych do czasu uzyskania środków pieniężnych, a ponieważ jak wynika z uzasadnienia postanowienia z 17 października 2024 r. II SPP/Bk 139/24, przepisy postępowania nie przewidują możliwości tymczasowego zwolnienia od kosztów (zdanie przedostatnie uzasadnienia) to skarżący zgodnie ze swym zobowiązaniem opłatę za uzasadnienie uiścił z chwilą, gdy uzyskał na to środki pieniężne, rozumiejąc treść postanowienia w sprawie zwolnienia od kosztów jako przedłużenie terminu do uiszczenia należnych kosztów sądowych. 2) obrazę przepisów prawa materialnego w postaci art. 225 Ppsa przez błędne jego zastosowanie, albowiem miał tu zastosowanie art. 249 Ppsa, gdyż opłata została dobrowolnie uiszczona, a nie nienależnie pobrana na wezwanie sądu (jak to wynika z zastosowanego art. 225 Ppsa), zaś okoliczności na podstawie których przyznano zwolnienie od kosztów przestały istnieć (co szczegółowo opisuje oświadczenie skarżącego z 3 grudnia 2024 r. zatytułowane: "Oświadczenie o częściowej rezygnacji z prawa pomocy" oraz aktualne oświadczenie z 26 czerwca 2025 r.). Z uwagi na powyższe skarżący wnosi o: - dopuszczenie dowodu z oświadczenia skarżącego z 3 grudnia 2024 r. oraz oświadczenia z 26 czerwca 2025 r. o częściowej rezygnacji z prawa pomocy. - uchylenie zaskarżonego zarządzenia lub jego zmianę przez "oficjalne cofnięcie prawa pomocy" w zakresie zgodnym z treścią wskazanego oświadczenia woli i na zasadzie art. 249 Ppsa. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazuje na aktualny stan swych dochodów miesięcznie, kwestionuje zastosowanie przepisu art. 225 Ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 234 § 2 Ppsa opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek żądania zgłoszonego w terminie siedmiodniowym od ogłoszenia orzeczenia, pobiera się przy zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie. Jeżeli opłata nie została uiszczona, przewodniczący zarządza ściągnięcie jej od strony, która złożyła wniosek, po uprzednim wezwaniu strony do jej uiszczenia. W myśl natomiast § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 3 czerwca 2019 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz.U. 2019, poz. 1090), opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, zgłoszonego w terminie siedmiu dni od ogłoszenia orzeczenia albo doręczenia odpisu sentencji orzeczenia, pobiera się w kwocie 100 zł. Zgodnie zaś z art. 225 Ppsa opłatę prawomocnie uchyloną w całości lub w części postanowieniem sądu oraz różnicę między kosztami pobranymi a kosztami należnymi, a także pozostałość zaliczki wpłaconej na pokrycie wydatków zwraca się stronie z urzędu na jej koszt. Natomiast ustawodawca w art. 239 § 1 pkt 1 Ppsa przewidział tzw. podmiotowo-przedmiotowe ustawowe zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Tymi kosztami są opłaty sądowe oraz zwrot wydatków. Zauważyć należy, że dotyczy to określonych kategorii podmiotów, a także wskazanych tam kategorii spraw. Oznacza to, że skarżący we wskazanych w ustawie postępowaniach sądowoadministracyjnych nie mają obowiązku uiszczać kosztów sądowych (wpisu i opłaty kancelaryjnej) oraz wydatków. Natomiast wydatki za stronę zwolnioną od kosztów sądowych z mocy prawa pokrywane są (w zakresie tego zwolnienia) z części budżetu sądu administracyjnego. Jednym z podmiotów tam wskazanych jest "strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (prawo pomocy), w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa (art. 239 § 1 pkt 4) Ppsa). Skarżący w zażaleniu podnosi, że zarządzenie jest oczywiście wadliwe, albowiem uiszczenie opłaty za sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego doręczenie dokonał świadomie i zgodnie z podjętym zobowiązaniem uiszczenia jej w późniejszym terminie. Zgodzić się zatem należy ze skarżącym, że okoliczności na podstawie których przyznano zwolnienie od kosztów obejmujące także opłatę kancelaryjną z tytułu wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenia jego odpisu przestały istnieć, co potwierdza treść postanowienia wydanego w dniu 4 lipca 2025 r. II SPP/Bk 139/24 przez starszego referendarza sądowego WSA w Białymstoku zmieniającego postanowienie starszego referendarza sądowego z 10 grudnia 2024 r. II SPP/Bk 139/24 w ten sposób, że: - odmawia się przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w kwocie 500 zł oraz opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem w kwocie 100 zł, - przyznaje prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałej części. Zażalenie jest zatem uzasadnione i podlega uwzględnieniu, a zaskarżone postanowienie o zwrocie nienależnie uiszczonej opłaty kancelaryjnej podlega uchyleniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 i art. 197 § 1 i 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji.