II OZ 1627/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 23 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. R. i K. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 maja 2025 r. sygn. akt II SA/Łd 290/25 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A. R. i K. Z. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z 22 maja 2025 r. o sygn. II SA/Łd 290/25 odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego. W uzasadnieniu powołanego postanowienia wskazano m.in., że ciężar wykazania okoliczności świadczących o spełnieniu przynajmniej jednej z przesłanek wstrzymania wykonalności spoczywa na stronie, która zainicjowała postępowanie w tym przedmiocie. Bez poparcia wniosku stosownymi twierdzeniami, dokumentami i argumentacją świadczącymi, że wykonanie decyzji wiąże się z niebezpieczeństwem wyrządzenia stronie znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, sąd nie może bowiem poczynić koniecznych ustaleń w zakresie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu I instancji w uzasadnieniu wniosku nie wskazano żadnych dowodów, faktów czy okoliczności, które pozwalałyby ocenić, czy w sprawie zaistniały określone w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") przesłanki, które warunkują wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżące nie przedstawiły merytorycznej argumentacji przemawiającej za tym, że wykonanie zaskarżonego aktu grozi wyrządzeniem znacznej szkody lub wywoła skutki trudne do odwrócenia. Uzasadnienie ich wniosku sprowadza się jedynie do gołosłownego twierdzenia, że rozbiórka budynku doprowadzi do nieodwracalnych skutków polegających przede wszystkim na poniesieniu niepowetowanej szkody, a jej niewykonane doprowadzi do nałożenia grzywny w celu przymuszenia do wykonania nakazu i może skutkować przymusową egzekucją. Przedstawiono ogólnikowe racje pozbawione szerszego uzasadnienia i odpowiednich dowodów, które nie mogły stanowić podstawy do orzeczenia przez Sąd o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji. Brak racjonalnej argumentacji nie pozwala zastosować ochrony, o której mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a, albowiem przemawiać za nią mogą wyłącznie takie obiektywne okoliczności sprawy, które ze względu na negatywne i nieakceptowane prawem skutki, mogą powodować realne niebezpieczeństwa. Jak podkreślił Sąd I instancji, obowiązkiem strony skarżącej jest uprawdopodobnienie, że w konkretnym stanie faktycznym wykonanie nakazu rozbiórki wiązać się będzie z wyrządzeniem znacznej szkody bądź trudnych do odwrócenia skutków. Skarżące natomiast nie przedstawiły chociażby kosztów rozbiórki budynku, nie wyjaśniły nawet jego funkcji oraz znaczenia dla prowadzonych przez nie gospodarstw domowych, nie odniosły również argumentacji do swojej sytuacji finansowej. W zażaleniu na powołane na wstępie postanowienie skarżące zarzuciły naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a., gdy z akt sprawy wynikało, że skarżąca – K. Z. zamieszkuje w domu objętym nakazem rozbiórki, co oczywiste, stworzy niebezpieczeństwo wyrządzenia stronie znacznej szkody – związane nie tylko z samymi kosztami rozbiórki, ale również kosztami przeprowadzki, wynajęcia innego lokalu mieszkalnego, kosztami ponownej odbudowy domu. Zwróciły uwagę na powinność doręczenia wniosku o wstrzymanie wykonania pozostałym stronom w celu zajęcia stanowiska, czego w tej sprawie zabrakło. Zarzuciły nieuwzględnienie ich twierdzeń, gdy w aktach sprawy znajdowały się oświadczenia złożone do protokołu na temat złej sytuacji ekonomicznej skarżących oraz ich sytuacji zdrowotnej. Zakwestionowały przyjęcie, że nie dysponowały dokumentacją w zakresie kosztorysu rozbiórki budynku. Wniosły o zmianę zaskarżonego postanowienia i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniosły o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do zażalenia, w tym m.in. kosztorysu robót rozbiórkowych budynku jednorodzinnego (szacowana ogółem wartość kosztorysowa robót: 162.163,74 zł), oświadczenia skarżących o braku posiadania prawa do innego lokalu, orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] sierpnia 2014 r. na fakt trwałej i całkowitej niezdolności do pracy skarżącej – K. Z., co ma bezpośredni wpływ na wysokość osiąganego dochodu, zaświadczenia ZUS z [...] czerwca 2025 r. na fakt otrzymywania przez daną skarżącą renty socjalnej z tytułu trwałej i całkowitej niezdolności do pracy. Zwrócono ponadto uwagę na wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżące, wydatki poniesione na nieruchomość, ewentualną konieczność najmu mieszkania, na rzecz wykazania zasadności wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na obawę wyrządzenia znacznej szkody lub powstania trudnych do odwrócenia skutków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z twierdzeniem strony skarżącej, że wykonanie wskazanej w zaskarżonej decyzji rozbiórki łączy się z niebezpieczeństwem powstania szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, z tego powodu, że skarżące – wobec przedstawionej w zażaleniu argumentacji, popartej stosownymi dokumentami – w wyniku wykonania danego aktu, pozbawione zostaną jedynego miejsca zamieszkania, a stworzenie od nowa warunków do życia, w ich sytuacji materialno-bytowej, w zasadzie będzie niemożliwe do realizacji. Można mówić na kanwie niniejszej sprawy, że zachodzi w niej niebezpieczeństwo takiej szkody, która może przybrać znaczne rozmiary, powrót zaś do stanu poprzedniego, zmienionego w sposób istotny i trwały, będzie właściwie niemożliwy lub będzie wymagał znacznych nakładów sił i środków. Pamiętać przy tym należy, że siły nabywcze skarżących są bardzo mocno ograniczone, po pierwsze z uwagi na już poczynione wydatki w związku z budową, po drugie z racji możliwości zarobkowych wynikających z sytuacji zdrowotnej. Co istotne, pozostają jeszcze do udźwignięcia koszty rozbiórki budynku objętego nakazem. Rozbiórka budynku natomiast jest przedsięwzięciem kosztownym i trudnym do odwrócenia, co uprawdopodobniono w złożonym zażaleniu. Podkreślić należy, że strona winna jedynie uprawdopodobnić okoliczności wskazane w art. 61 § 3 p.p.s.a., a nie je udowodnić, zatem Sąd nie jest zobligowany do szczegółowego badania sytuacji materialnej wnioskującego o przyznanie ochrony tymczasowej. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia ponadto, że w razie uwzględnienia skargi może okazać się, że dana decyzja była wadliwa, a wobec tego może powstać kwestia powrotu do stanu, który istniał przed jej wykonaniem. Należy przypomnieć, że celem instytucji wstrzymania wykonania decyzji jest ukształtowanie stosunków do czasu prawomocnego rozpoznania skargi, w zakresie zapobieżenia znacznej szkodzie lub trudnym do odwrócenia skutkom (tak: postanowienia NSA o sygn.: II OSK 476/11 oraz II OSK 1446/14; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query). Chodzi tutaj głównie o skutki faktyczne, które nie mogą zostać odwrócone w sposób niewymagający znacznego nakładu sił i środków. Wykonanie rozbiórki przed prawomocnym rozpoznaniem sprawy przez sąd co do zasady wiąże się natomiast z trwałą zmianą rzeczywistego stanu obiektu. Biorąc pod uwagę argumentację przedstawioną w zażaleniu, uprawdopodobniono, że w niniejszej sprawie istnieje ryzyko o jakim mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a.. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 61 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.