II OZ 1464/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt IV SA/Po 292/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia i umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 21 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy I. K. w sprawie ze skargi S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2015 r., w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia i umorzenia postępowania odwoławczego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że prawo pomocy jest formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie i uwzględniając nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) – konieczne jest dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy, celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Jeżeli zatem oświadczenie o stanie dochodów budzi wątpliwości lub okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego możliwości płatniczych strony – to stosownie do art. 255 p.p.s.a., strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sąd stwierdził, iż wnioskodawca w niniejszej sprawie nie wyjaśnił w pełni swojej sytuacji finansowej, gdyż wbrew wezwaniu, nie przedłożył żadnych dokumentów w tym w szczególności nie udokumentował swoich stałych dochodów oraz wydatków i nie przedstawił żadnych szczegółowych informacji dotyczących prowadzonego gospodarstwa rolnego. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem I. K. złożył zażalenie wnosząc o uchylenie go w całości oraz uchylenie postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 maja 2016 r., a także sprostowanie i uzupełnienie postanowienia w części orzekającej. Ponadto żalący wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu i zwolnienie, w części, z opłaty sądowej od zażalenia. W uzasadnieniu zażalenia podniósł, iż zostało ono wydane z naruszeniem prawa w szczególności ze względu na błąd formalno-prawny zawarty w części orzekającej, polegający na braku precyzyjnego oznaczenia, że chodzi o wniosek dot. wstrzymania wykonania decyzji środowiskowej z dnia [...] czerwca 2014 r. wydanej przez Wójta Gminy D., jako organ I instancji. Ponadto żalący zakwestionował wezwanie z dnia [...] marca 2016 r., którym wezwano go do przedłożenia rachunków bankowych oraz wyciągów bankowych od dnia 1 października 2015 r., co według żalącego oznacza, że Sąd zaniechał oceny jego aktualnej sytuacji, a przecież mogła ona ulec zmianie od roku 2015. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności, stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że żalący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika bowiem, jakie otrzymuje dochody, ani jakie ponosi wydatki na swoje utrzymanie. Żalący został wezwany, w oparciu o art. 255 p.p.s.a., przez referendarza sądowego do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie żalący nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących wydatków ponoszonych na swoje utrzymanie ani dokumentów wskazujących na wysokość jego dochodów. Działanie Sądu pierwszej instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku strony skarżącej. Brak oświadczenia żalącego w tym zakresie nie pozwala na ustalenie w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości relacji osiąganych dochodów do ponoszonych wydatków. Tym samym nie pozwala na stwierdzenie, iż strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających zwolnienie od kosztów sądowych. Tymczasem, jak zaznaczono na wstępie rozważań, to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w powyższych kwestiach, dotyczących wysokości ponoszonych wydatków, a także możliwości finansowych członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące możliwości partycypowania skarżącego w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny podziela również pogląd Sądu I instancji, iż argumenty skarżącego dotyczące błędu formalno-prawnego opisanego w uzasadnieniu zażalenia są bezzasadne i nie mają żadnego wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.