II OZ 1452/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 października 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 1105/17 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi S. B. na zarządzenie Burmistrza Gminy Goleniów z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków dla miasta i gminy Goleniów postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 13 października 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 1105/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, w sprawie ze skargi S. B. na zarządzenie Burmistrza Gminy Goleniów z dnia [...] marca 2017 r. w przedmiocie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków dla miasta i gminy Goleniów, odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu Sąd wskazał następujący stan sprawy: W dniu [...] marca 2017 r. Burmistrz Gminy Goleniów wydał zarządzenie nr [...] w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków dla miasta i gminy Goleniów. Pismem z dnia 22 czerwca 2017 r. (data wpływu 23 czerwca 2017 r.) S. B. złożył do Burmistrza Gminy Goleniów wezwanie do usunięcia naruszenia prawa wnosząc o zmianę powyższego zarządzenia poprzez wykreślenie z załącznika "GEZ-zabytki nieruchome Gmina Goleniów 2015" poz. 115 wskazującej budynek mieszkalny położony przy ul. [...] jako zabytek. W odpowiedzi na wezwanie Burmistrz Gminy Goleniów w piśmie z dnia 4 lipca 2017 r. podtrzymał swoje stanowisko w sprawie ujęcia powyższego budynku mieszkalnego w Gminnej Ewidencji Zabytków dla gminy i miasta Goleniów. Pismo to zostało doręczone S. B. w dniu 20 lipca 2017 r. Pismem z dnia 1 września 2017 r. (nadanym w urzędzie pocztowym dniu 5 września 2017 r.) S. B. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie przedmiotowe zarządzenie. Wraz ze skargą skarżący złożył w tym samym dniu wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku skarżący podkreślił, że odpowiedź na wezwanie nie została opatrzona stosownym pouczeniem co do możliwości odwołania się, wobec tego nie miał świadomości o przysługującej mu możliwości wniesienia skargi do sądu na powyższe zarządzenie. O takim rozwiązaniu procesowym dowiedział się dopiero na skutek udzielenia mu przez radcę prawnego informacji prawnej w dniu 29 sierpnia 2017 r., co nastąpiło już de facto po upływie terminu do złożenia skargi. Dodatkowo podkreślił, że nie posiadał wiedzy odnośnie tego, że przepisy aktualnie obowiązującej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zostały zmienione i że do jego sprawy znajduje zastosowanie trzydziestodniowy termin na złożenia takiej skargi. Wnioskujący nie może bowiem ponosić odpowiedzialności za zaniedbania leżące po stronie organu, a przede wszystkim szkody ze względu na swoją nieznajomość prawa, co do którego organ powinien, zgodnie z art. 9 k.p.a., udzielić mu niezbędnych wskazówek. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie złożony wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, co skutkowało odmową przywrócenia terminu do wniesienia skargi na podstawie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.". W pierwszej kolejności Sąd zaznaczył, że skoro w przedmiotowej sprawie zaskarżone zarządzenie zostało podjęte w dniu 8 marca 2017 r., to tym samym skargę Sąd zobowiązany był rozpoznać przy uwzględnieniu przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jak i przepisów ustawy o samorządzie gminnym w brzmieniu dotychczasowym, obowiązującym przed dniem 1 czerwca 2017 r. Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2016 r., poz. 446) każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem podjętym przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może - po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa - zaskarżyć uchwałę do sądu administracyjnego. Termin do wniesienia skargi w trybie powołanego przepisu określony został w art. 53 § 2 p.p.s.a., w świetle którego skargę wnosi się w terminie 30 dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa. Jak wynika z akt sprawy, odpowiedź organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa została doręczona stronie w dniu 20 lipca 2017 r., co oznacza, że skarga wniesiona w dniu 5 września 2017 r. jest skargą spóźnioną. Dalej Sąd wskazał na normy art. 85-87 p.p.s.a., a następnie wyjaśnił, że wniosek został złożony z zachowaniem terminu siedmiu dni, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Przechodząc do merytorycznej oceny wniosku Sąd podniósł, że zgodnie z powszechnie przyjętą przez orzecznictwo sądowe zasadą, nikt nie może skutecznie powoływać się na nieznajomość prawa. Tym samym nieznajomość, czy niezrozumienie przepisów prawa procesowego nie możne być uznawana jako usprawiedliwiona przeszkoda uniemożliwiająca dokonanie czynności, gdyż już ze swej istoty jest ona zawiniona przez stronę. Na poparcie powyższego Sąd przywołał orzeczenia sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego. Sąd wyjaśnił przy tym, że w procedurze podejmowania zarządzenia i następnie rozpatrywania wniosków o usunięcie naruszenia prawa, organ samorządu nie ma obowiązku pouczenia o sposobie i terminie zaskarżenia zarządzenia do sądu administracyjnego. Skarga wnoszona w trybie art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym nie jest poprzedzona jakimkolwiek rozstrzygnięciem podejmowanym na podstawie przepisów postępowania administracyjnego, a zatem w przedmiotowej sprawie nie obowiązuje zasada określona w art. 9 k.p.a. Stąd powoływanie się na brak pouczenia co do możliwości zaskarżenia zarządzenia nie stanowi o braku winy oraz dochowaniu należytej staranności przy prowadzeniu sprawy, uprawniającym do przywrócenia terminu. Nadto Sąd wskazał, że również argument dotyczący zmiany stanu prawnego zaistniałego pomiędzy podjęciem zarządzenia, a złożeniem skargi w żaden sposób nie świadczy o braku winy. Z treści wezwania wynika, że skarżący pomimo dokonanej nowelizacji p.p.s.a. miał świadomość konieczności poprzedzenia skargi wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, o czym świadczy powołanie się wprost w wezwaniu na przepisy art. 52 § 1-4 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją. Skarżący miał zatem wiedzę o dokonanej nowelizacji, jak i wiedział, który stan prawny znajduje zastosowanie w sprawie, a zatem przy dochowaniu należytej staranności mógł również i uzyskać informację co do terminu złożenia skargi, a zatem złożyć skargę z zachowaniem wymogów przewidzianych przepisami prawa. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, domagając się jego uchylenia i przywrócenia terminu do wniesienia skargi, ewentualnie przekazania wniosku Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych. Zakwestionowanemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1/ art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. polegające na uznaniu, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające przywrócenie terminu do wniesienia skargi, ponieważ skarżący nie uprawdopodobnił, iż niedochowanie przewidzianego ustawą terminu na złożenie skargi nastąpiło bez jego winy, podczas gdy skarżący w sposób wyczerpujący w sposób wyczerpujący wyjaśnił okoliczności faktyczne sprawy, a także przyczynę niezłożenia skargi we właściwym czasie wskazując na błąd organu polegający na braku pouczenia strony o takiej możliwości, a także zmianę przepisów postępowania powodującą dodatkowe utrudnienia dla strony co do powzięcia wiadomości o przysługujących jej prawach co do złożenia środków odwoławczych, co ewidentnie wyklucza winę skarżącego; 2/ art. 9 k.p.a. poprzez uznanie, że w sprawie nie znajduje zastosowania zasada obowiązku organów do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, w sytuacji gdy przepis ten nie przewiduje wyłączeń od powyższej regulacji ani też nie uprawnia do fakultatywnego realizowania tego obowiązku poprzez poszczególne organy, co przesądza iż zasada ta znajduje zastosowania także w rozpoznanej sprawie, tym bardziej, że skarżący w wyniku braku poinformowania go przez organ o możliwości zwrócenia się do sądu o dokonanie kontroli rozstrzygnięcia organu poniósł realną szkodę w postaci uchybienia terminowi do złożenia skargi na to rozstrzygnięcie, co zamyka mu drogę do obrony jego praw. W uzasadnieniu skarżący podniósł argumenty na poparcie ww. podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy strona w sposób przekonywujący przytoczy okoliczności, które uprawdopodobniają brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Brak winy należy rozumieć jako dopełnienie przez stronę obowiązku dołożenia należytej staranności wymaganej przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie przesłanki braku winy strony należy przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił, by uchybił terminowi do wniesienia skargi bez swojej winy. W orzecznictwie przyjmuje się co do zasady, że nieznajomość przepisów prawa czy też brak stosownej wiedzy prawniczej, nie może stanowić podstawy do przywrócenia terminu do dokonania danej czynności procesowej Słusznie także Sąd pierwszej instancji wskazał, że organ administracji nie miał obowiązku pouczania skarżącego o terminie i trybie zaskarżenia przedmiotowego zarządzenia, gdyż podjęcie tego zarządzenia nie było poprzedzone postępowaniem administracyjnym. Ustawodawca nie przewidział takich regulacji prawnych, które analogicznie do rozwiązań dotyczących zaskarżania decyzji administracyjnych, obligowałyby organ do informowania w każdym przypadku – z urzędu – o sposobie i terminie wnoszenia skargi w trybie art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. W tej sytuacji wskazywany w zażaleniu przepis art. 9 k.p.a. nie miał zastosowania (zobacz: postanowienie NSA z 17.11.2015 r. II OZ 1113/15; postanowienie NSA z 24.11.2015 r. II OZ 1131/15, LEX nr 1991055). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej konkretnej sprawie należy przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że skarżący nie uprawdopodobnił by uchybił terminowi do wniesienia skargi bez swoje winy. Analiza pisma skarżącego wzywającego organ do usunięcia naruszenia prawa zawierającego profesjonalne wskazanie właściwych uregulowań prawnych mających zastosowanie w sprawie, świadczy o tym, że przy zachowaniu należytej staranności skarżący mógł też dowiedzieć się o terminie wniesienia skarg. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (porównaj postanowienia NSA: z 14.11.2017 r. II OZ 1393/17; z 18.02.2014 r. I OZ 1164/14; z 28.08.2014 r. I OZ 682/14). A z taką sytuacją mamy do czynienia w tej sprawie. Skarżący wykazał się brakiem należytej staranności w prowadzaniu swojej sprawy. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżący nie uprawdopodobnił, by uchybił terminowi bez swojej winy. Z tych powodów nie można uznać, by zaskarżone postanowienie nie odpowiadało prawu. Dlatego też, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.