II OZ 1352/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 24 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Bk 733/11 odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy postanawia: oddalić zażalenie

E. S. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na postanowienie SKO w Łomży z dnia [...] sierpnia 2011 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2011 r. referendarz sądowy WSA w Białymstoku przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu oraz zwolnienia od kosztów sądowych. Następnie postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2012 r. WSA w Białymstoku cofną skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia o kosztów sądowych. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 maja 2012 r. sygn. akt II OZ 440/12. Rozpoznając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 9 października 2012 r. ponownie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. akt II OZ 982/12. Następnie skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, który to prawomocnym postanowieniem WSA w Białymstoku z dnia 28 stycznia 2013 r. został oddalony. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 września 2014 r. sygn. akt II OSK 591/13 uchylił wyrok WSA w Białymstoku z dnia 2 sierpnia 2012 r. oraz zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu I instancji. Skarżący w wyniku wezwania go przez WSA w Białymstoku do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 26 maja 2015 r. WSA w Białymstoku ponownie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Również i to postanowienie zostało utrzymane w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 czerwca 2015 r. sygn. akt II OZ 605/15. Następnie w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 28 sierpnia 2015 r. E. S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie całkowitym. Wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach, a jego grunty oddalone są od zabudowań gospodarczych o około 13 km, co utrudnia gospodarowanie i podnosi koszty produkcji rolnej. Wyjaśnił, że orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS z dnia 11 marca 2014 r. został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, co spowodowało ograniczenie produkcji i spadek dochodów przy wzroście kosztów związanych z koniecznością wynajmu pracowników. Przeciwko Skarżącemu prowadzonych jest siedem postępowań egzekucyjnych, co utrudnia mu gospodarowanie i zwiększa istniejące zadłużenie. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 16 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² nienadający się do zamieszkania oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie. Strona nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Źródłem jej utrzymania jest renta w wysokości 473 zł miesięcznie, która w maju 2014 r. w całości została zajęta przez urząd skarbowy. Dodatkowo wnioskodawca otrzymuje czynsz dzierżawny w wysokości 1 000 zł, uzyskał zwrot podatku akcyzowego w kwocie około 1 100 zł, a także otrzymał kwotę 1 033 zł tytułem dopłat bezpośrednich. Wnioskodawca wywiódł, że jest zadłużony na kwotę 15 000 zł. Wskazał, że w lutym 2015 r. miał zawał serca, co uniemożliwia mu wykonywanie prac gospodarskich. W związku z tym wzrosły również jego wydatki na lekarstwa i lekarzy. Postanowieniem z dnia 29 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył E. S. W dniu 26 października 2015 r. skarżący złożył kolejny formularz PPF, który Sąd potraktował jako uzupełnienie sprzeciwu od postanowienia z dnia 29 września 2015 r. W formularzu tym wskazano dodatkowe informacje, zgodnie z którymi: posiadany przez Skarżącego dom jest z 1908 r., gospodarstwo rolne liczy 16 ha, w tym 14,5 ha gruntów i 1,5 ha lasu, strona posiada 6 sztuk bydła, w tym 3 krowy, posiada 2 000 zł zgromadzonych oszczędności na najpilniejsze potrzeby, nie posiada samochodu osobowego, a użytkowany ciągnik ma wartość około 20 000 zł, z uwagi na tegoroczną suszę odnotował spadek plonów o 60 %, co spowoduje brak paszy dla bydła, na części gruntów gospodarstwa jest ustanowiona hipoteka przymusowa. Nadto strona wydatkuje miesięcznie następujące kwoty: 900 zł - energia elektryczna, 400 zł - woda, 100 zł - leczenie, 150 - 200 zł - opłaty związane z toczącymi się sprawami sądowymi, telefon – 500 zł, zakup paliwa do ciągnika – około 150-200 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bialymstoku postanowieniem z dnia 24 listopada 2015 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy z dnia 28 sierpnia 2015 r. jest szóstym w sprawie. Oznacza to, że Skarżący posiada świadomość konieczności wykazania swojej trudnej sytuacji majątkowej i finansowej oraz świadomość tego, że nierzetelne lub niepełne przedstawienie tej sytuacji skutkuje rozstrzygnięciem odmownym. Zdaniem Sądu istotną okolicznością w sprawie niniejszej jest posiadanie przez Skarżącego w depozycie sądowym kwoty ponad 100 000 zł, która to okoliczność została ustalona na podstawie informacji nadesłanych przez sądy powszechne oraz wynikających z wypowiedzi stron postępowań sądowoadministracyjnych toczących się przed tutejszym Sądem. Sąd podkreślił, że podczas rozprawy w dniu 22 lipca 2014 r. w sprawie II SA/Bk 736/13 ustalono, że uczestnik postępowania T. M. z tytułu zniesienia współwłasności spłacił skarżącemu kwotę 121 000,00 zł, która została złożona do depozytu sądowego, bowiem skarżący nie chciał podać numeru konta bankowego. Na kolejnej rozprawie w tej samej sprawie w dniu 26 sierpnia 2014 r. skarżący wskazał, że kwota ze spłaty znajduje się w depozycie sądowym i jest zajęta przez komornika. Z kwoty będącej w depozycie sądowym komornik dokonał zajęcia w wysokości 1 421,26 zł. Dodatkowo Sąd podkreślił, że w sprawie II SAB/Bk 50/13 Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Wysokiem Mazowieckiem złożył wniosek o cofnięcie przyznanego E. S. prawa pomocy. Z uzasadnienia tego wniosku wynika, że Skarżący prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni około 20 ha, położone na terenie gminy K. i gminy C. Jest właścicielem kompletu maszyn rolniczych do upraw gleby, trzech ciągników, przyczep rolniczych, samochodu ciężarowego, trzech kombajnów: zbożowego, ziemniaczanego oraz do zbioru buraków cukrowych. Wartość maszyn jest bardzo znacząca. Oprócz dochodów z obsiewania zbożem posiadanych gruntów ornych, skarżący uzyskuje również dochody z hodowli bydła (kilkanaście sztuk). Skarżący w formularzu PPf złożonym w dniu 28 sierpnia 2015 r. nie wspomniał o kwocie złożonej na jego rzecz do depozytu sądowego oraz nie wspomniał o niej również w formularzu PPf stanowiącym uzupełnienie sprzeciwu. Natomiast w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 września 2015 r. wskazał, że odmową przyznania prawa pomocy czuje się przymuszony do podjęcia pieniędzy z depozytu, że do chwili złożenia sprzeciwu nie otrzymał od rodziny M. żadnych pieniędzy, a kwota złożona do depozytu jest w całości zajęta przez komornika. Zdaniem Sądu, powyższa wypowiedź potwierdza fakt, że Skarżący ma wiedzę co do kwoty znajdującej się w depozycie, złożonej tam na jego rzecz i możliwej przez niego do zadysponowania, jednakże dobrowolnie nie chce z niej skorzystać. Co prawda podnosi też, że cała złożona kwota została zajęta przez komornika, lecz nie przedstawia na tę okoliczność żadnych dowodów. Zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Białymstoku wniósł E. S. podnosząc, że stan zdrowia nie pozwala mu na prowadzenie gospodarstwa rolnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Należy zauważyć, że instytucja przewidziana w art. 165 p.p.s.a. umożliwia zmianę postanowień niekończących postępowania (w tym postanowień w przedmiocie przyznania prawa pomocy) w przypadku, gdy okoliczności sprawy uległy zmianie, powodując nieadekwatność poprzednio zapadłego postanowienia do zmienionej sytuacji. W przypadku braku wykazania, że okoliczności sprawy uległy zmianie, brak jest przesłanek do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. A więc przyznanie prawa pomocy wskutek rozpoznania ponownego wniosku jest możliwe jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nastąpiło istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej. Odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy - przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku - możliwa jest bowiem wyłącznie po zmianie okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Składając zatem kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona winna przedstawić nowe, istotne okoliczności, które mogą mieć wpływ na pozytywne rozpatrzenie wniosku. Brak wskazania takich okoliczności, przy ponownym złożeniu wniosku, powoduje, że raz już dokonana, w prawomocnym postanowieniu sądu, ocena możliwości płatniczych strony, pozostaje nadal aktualna. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie Sąd I instancji prawidłowo dokonał oceny wniosku skarżącego porównując go z okolicznościami przywołanymi we wcześniejszymi, rozpoznanymi już prawomocnie wnioskami o przyznanie prawa pomocy. Wypełniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący nie podał wielu okoliczności, które ponosi w innych wnioskach o przyznanie prawa pomocy kierowanych do innych spraw sądowoadministracyjnych, na co zasadnie wskazał WSA w Białymstoku. Podkreślenia przy tym wymaga, że skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich informacji odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.