II OZ 1347/25

Dnia 16 września 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 16 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 lipca 2025 r., sygn. akt II SPP/Gl 12/25 o odmowie zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. H. i W. H. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 16 października 2023 r. nr WINB-WOA.7721.318.2023.DS w przedmiocie obowiązku wykonania określonych robót budowlanych postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 lipca 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 marca 2025 r. o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowieniem z 11 kwietnia 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach utrzymał mocy ww. postanowienie referendarza sądowego). Sąd wskazał, że skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, który został potraktowany jako wniosek o zmianę uprzednio wydanego rozstrzygnięcia referendarza sądowego. W tych warunkach Sąd wskazał na czym polega "zmiana okoliczności sprawy", o jakiej mowa w art. 165 p.p.s.a. Mając to na względzie Sąd stwierdził, że rozpatrywany aktualnie kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zawiera żadnych okoliczności, które wskazywałyby na konieczność zmiany uprzednio wydanego rozstrzygnięcia. W szczególności skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna uległa pogorszeniu względem wcześniej ocenianego stanu. Wnioskodawca konsekwentnie powołuje się na tożsame okoliczności, na które powołał się we wniosku rozpatrzonym już odmownie uprzednio przez referendarza sądowego, które to rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy przez Sąd. Wobec tego niewątpliwie skarżący nie wykazał, że doszło do zmiany okoliczności sprawy, o której mowa w art. 165 p.p.s.a. Brak było zatem dostatecznych podstawy, żeby dokonać zmiany postanowienia o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy. Zażalenie na ww. postanowienie wniósł skarżący. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie podlega uwzględnieniu. Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia, o zmianę którego występuje strona (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2015 r., I GZ 790/15). A mianowicie, chodzi tu w szczególności o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony (na jej pogorszenie), a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania, czyli takie, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to, które swego czasu zapadło (por. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08). Mając powyższe na względzie Sąd I instancji trafnie wskazał, że skarżący składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wykazał by w jego sytuacji finansowej (majątkowej) nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych lub prawnych, która uzasadniałaby zmianę wydanego uprzednio rozstrzygnięcia. Przede wszystkim argumentacja kolejnego wniosku o prawo pomocy jest tożsama z argumentacją pierwszego wniosku. Tożsamość argumentów zawartych w pierwszym i w kolejnym, niniejszym wniosku o prawo pomocy oznacza, iż okoliczności, na które powołuje się skarżący, były już analizowane zarówno przez referendarza sądowego, który wydał postanowienie z 6 marca 2025 r., jak i przez Sąd I instancji, który utrzymał w mocy orzeczenie referendarza w dniu 11 kwietnia 2025 r. Tymczasem instytucja przewidziana w art. 165 p.p.s.a. nie służy do ponownego rozpatrzenia argumentów strony przedstawionych w trakcie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, lecz do umożliwienia zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie (w tym postanowień w przedmiocie przyznania prawa pomocy), w przypadku gdy okoliczności sprawy uległy zmianie, powodując nieadekwatność poprzednio zapadłego postanowienia do zmienionej sytuacji (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2017 r., I GZ 595/16). Z akt sprawy nie wynika, aby w sytuacji skarżącego nastąpiła jakakolwiek pogarszająca zmiana w stosunku do sytuacji istniejącej w czasie rozpoznawania pierwszego wniosku o prawo pomocy. W tym miejscu wskazania wymaga, że przyznanie prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników, co w sytuacji braku wykazania przez podmiot wnioskujący, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania sądowego, czyni żądanie skarżącego także z perspektywy art. 165 p.p.s.a. pozbawionymi usprawiedliwionych podstaw. Skarżący bowiem nie wykazał w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy aby znajdował się w takiej sytuacji finansowej, która umożliwiłaby przyznanie mu pomocy ze środków publicznych uzyskanych od podatników w ramach zmiany dotychczasowego rozstrzygnięcia. Wręcz odwrotnie, zgromadzony majątek świadczy, że jest osobą zaradną życiowo, która nie wymaga pomocy ze strony Państwa – gromadząc majątek wart kilka milionów złotych (aktualnie w zażaleniu skarżący wskazuje na nieruchomości o potencjalnej wartości około 10 mln złotych). W tych warunkach w dalszym ciągu aktualna pozostaje ocena Sądu I instancji zawarta w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2025 r., zgodnie z którą skarżący argumentował, że nie może swobodnie dysponować swoimi nieruchomościami, bowiem jedna zajęta została na poczet długów, druga zaś zarządzana jest przez zarządcę powołanego przez Sąd Rejonowy w Sosnowcu i toczą się sprawy dotyczące zniesienia współwłasności – jednak nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających ten fakt. Tym samym aktualna pozostaje ocena, że z przedłożonych dokumentów i oświadczeń nie można jednoznacznie ustalić, jaki jest rzeczywisty stan finansów gospodarstwa domowego wnioskodawcy, jaka jest wysokość stałych, miesięcznych wydatków, czy też jaka jest wysokość zobowiązań skarżącego wobec osób trzecich. Wynika z tego, że ani w kolejnym wniosku ani składając zażalenie skarżący nie wyjaśnił ww. kwestii, pomimo że w dalszym ciągu powołuje się na okoliczność, że jego nieruchomości znajduje się pod zarządem sądowym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.