II OZ 1321/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 20 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 377/15 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi U. S., J. S., S. K., A. J., A. K., K. G., B. S., J. L. - w imieniu którego działa następca prawny [...], K. K., P. K., W. K., M. L. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lutego 2012 r., znak [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 20 września 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 377/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił zmiany postanowienia tego Sądu z 8 października 2013 r. o odmowie przyznania P. K. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z 31 lipca 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym ustanowienia adwokata, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 8 października 2013 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w w/w zakresie. Pismem z 17 czerwca 2017 r. skarżący ponownie wniósł o przyznanie prawa pomocy ze względu na fakt, że nie stać go na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Pismo to, w wykonaniu zarządzenia z dnia 29 czerwca 2017 r., zostało uzupełnione wypełnionym formularzem PPF z dnia 26 lipca 2017 r. W formularzu skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. W formularzu tym skarżący wskazał, że "ma zadłużenia, a profesjonalny radca prawny jest niezbędny w tak skomplikowanej sprawie, w której trzeba posiadać wiedzę na temat prawa administracyjnego oraz decyzji środowiskowej i ekologii.". Do tego skarżący wskazał, że posiada mieszkanie o pow. 74 m2, warte ok. 200 tys. zł (do remontu) oraz udział w 1/3 działki przy ul. [...] o wartości ok. 70 tys. zł. Natomiast jego zobowiązania i stałe wydatki to media, leczenie, rehabilitacja, czynsz i doszkalanie (ok. 2 150 zł). Rozpoznając wniosek, Sąd powołał treść art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W ocenie Sądu, zmiana okoliczności sprawy to zarówno zmiana okoliczności faktycznych, które stanowiły przesłankę rozstrzygnięcia, jak również zmiana okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które wcześniej zapadło. Ponadto, okoliczności te muszą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności istotnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie. Na podstawie art. 165 p.p.s.a., uwzględnienie wniosku o zmianę postanowienia jest możliwe tylko wtedy, gdy doszło do zmiany okoliczności sprawy. Biorąc pod uwagę wniosek skarżącego z dnia 17 czerwca 2017 r., uzupełniony formularzem PPF z dnia 26 lipca 2017 r. Sąd stwierdził, że sytuacja skarżącego nie uległa zmianie od czasu rozpoznania przez Sąd sprzeciwu skarżącego, w wyniku którego zapadło postanowienie z dnia 8 października 2013 r. We wniosku skarżący nie przywołał żadnych okoliczności, które pozwalałyby stwierdzić, że jego sytuacja materialna uległa zmianie w sposób wskazujący na to, że poprzednio dokonana ocena jego możliwości w partycypowaniu w kosztach postępowania w zakresie powołania pełnomocnika z wyboru stała się nieaktualna. W związku z tym należało przyjąć, że wykazywana przez skarżącego sytuacja majątkowa nie uległa pogorszeniu. W odniesieniu natomiast do wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd wskazał, że brak jest podstaw prawnych do jego uwzględnienia, bowiem skarżący nie wykazał w sposób przekonujący i nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł P. K., domagając się jego uchylenia i przyznania wnioskowanego prawa pomocy. W ocenie skarżącego postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa z uwagi na niedopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika postępowania [...]. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą prawną wniosku skarżącego w zakresie przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika jest art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Prawidłowa jest wykładnia tego przepisu dokonana przez Sąd I instancji na potrzeby postępowania w przedmiocie prawa pomocy, tj. że zmiana postanowienia niekończącego postępowania w sprawie - a takim jest postanowienie w przedmiocie prawa pomocy - jest w postępowaniu sądowoadministracyjnym możliwa jedynie wówczas, gdy zmienią się okoliczności sprawy. Innymi słowy, warunkiem bezwzględnym weryfikacji takiego orzeczenia, nawet prawomocnego, jest wykazanie przez zainteresowanego, że okoliczności dla rozstrzygnięcia istotne - a więc jego sytuacja materialna – uległy modyfikacji na tyle istotnej, że uzasadniają one jego zmianę. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sądy nie zajmują się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego. Ich zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach i następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy aktualne okoliczności uzasadniają zmianę pierwotnego rozstrzygnięcia w sprawie. Porównanie sytuacji materialnej skarżącego przedstawionej we wniosku o przyznanie prawa pomocy, który stał się podstawą odmowy jego przyznania na mocy postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 października 2013 r. oraz we wniosku będącym przedmiotem postępowania zakończonego postanowieniem tego Sądu z 20 września 2017 r., wskazuje na brak koniecznego wymogu zmiany postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, ustanowionego art. 165 p.p.s.a., tj. zmiany okoliczności sprawy (zmiany sytuacji materialnej skarżącego). Skarżący przedstawił w kolejnym wniosku praktycznie tożsamy stan faktyczny, jak w poprzednim postępowaniu dotyczącym prawa pomocy, to zaś wyklucza zmianę postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, byłoby bowiem sprzeczne z brzmieniem przywołanego przepisu. Stan cywilny skarżącego nie uległ zmianie, nadal prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, zaś różnica w wysokości uzyskiwanego dochodu nie wpływa na odmienną ocenę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena stanu posiadania skarżącego w kontekście warunków przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego pozostaje niezmienna. Skoro kwestia możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów niniejszego postępowania związanych z ustanowieniem fachowego pełnomocnika z wyboru została już w sposób wiążący przesądzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, przy stwierdzeniu braku istotnej zmiany okoliczności faktycznych sprawy, Sąd nie był władny do dokonania innej oceny tych okoliczności, niż uczynił to w uprzednim prawomocnym postanowieniu. Jednocześnie sytuacja osobisto - majątkowa skarżącego przedstawiona w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uprawnia go do uzyskania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. Skarżący uzyskuje stały dochód miesięczny ze stosunku pracy w wysokości 2 150 zł., posiada mieszkanie o powierzchni 74 m2 oraz 1/3 udziału we własności działki usługowej przy ul. [...] w W. Obraz sytuacji finansowej skarżącego nie uprawnia do przyjęcia, aby spełniona została ustawowa przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. aby skarżący wykazał w wiarygodny sposób, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie jest osobą bezrobotną, bez źródła stałego dochodu, bez majątku, a przede wszystkim taka sytuacja bytowa uprawnia do przyznania prawa pomocy w w/w zakresie. Posiadając stałe źródło dochodu skarżący zobowiązany był poczynić oszczędności we własnych wydatkach na potrzeby postępowania sądowego do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Nie można bowiem przyjąć, aby był on obiektywnie pozbawiony możliwości uzyskania wymaganej kwoty pieniężnej na ten cel z własnych środków majątkowych. Stanowiska Sądu I instancji nie podważa argumentacja przedstawiona w zażaleniu. Przedmiotem postępowania incydentalnego w zakresie przyznania prawa pomocy jest wyłącznie sytuacja osobisto - materialna skarżącego i jedynie argumentacja podnoszona dla jej zobrazowania może być podstawą wydania postanowienia o przyznaniu bądź odmowie przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Dopuszczalność poszerzenia kręgu podmiotowego niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest przedmiotem odrębnych postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i argumentacja na jej rzecz nie może stanowić podstaw uwzględnienia wniosku skarżącego o uzyskanie dofinansowania z budżetu Państwa w innym postępowaniu wpadkowym. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.