II OZ 1269/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 27 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 211/17 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia w sprawie ze skargi D. L. na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] grudnia 2016 r., znak: [...], w przedmiocie wykonania zastępczego w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. przywrócić termin do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 12 kwietnia 2017 r. o odrzuceniu skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny Krakowie postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 211/17, odrzucił wniosek D. L. o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie z dnia 12 kwietnia 2017 r. o odrzuceniu skargi. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2017 r. skarga D. L. została odrzucona z powodu nieuzupełnienia jej braków formalnych. Postanowieniem z dnia 10 maja 2017 r. WSA w Krakowie odmówił D. L. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Postanowieniem z dnia 29 maja 2017 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącą z kosztów sądowych i ustanowił dla skarżącej radcę prawnego. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2017 r., II OZ 759/17, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie D. L. na postanowienie z dnia 10 maja 2017 r. Pismem z dnia 13 czerwca 2017 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych poinformowała r. pr. J. W. o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej D. L. Pismem z dnia 11 sierpnia 2017 r. pełnomocnik skarżącej złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 12 kwietnia 2017 r. Zdaniem pełnomocnika skarżąca dochowała należytej staranności i podjęła wszelkie czynności jakich można obiektywnie wymagać od osoby należycie dbającej o własne interesy. Skarżąca nie zna się na prawie i znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej i życiowej. Od samego początku postępowania zdawała sobie sprawę z tego, iż sama nie zadba należycie o swoje interesy w niniejszym postępowaniu, dlatego też przy pierwszej czynności wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu. Wniosek ten został jednak rozpoznany dopiero po prawomocnym zakończeniu postępowania (tj. wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi oraz upływie terminu do jego zaskarżenia). Dodał, że skarżąca co prawda nie złożyła w terminie zażalenia na postanowienie z dnia 12 kwietnia 2017 r., ale nie można jej przypisać jakiejkolwiek winy za to uchybienie, gdyż przewidując możliwość swojej nieporadności w postępowaniu już przy złożeniu skargi wnosiła o ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika. Siedmiodniowy termin na złożenie niniejszego wniosku winien być liczony od dnia 4 sierpnia 2017 r. (tj. od dnia doręczenia pełnomocnikowi skarżącej postanowienia NSA z dnia 27 lipca 2017 r.), albowiem to w tym dniu uzyskano informację, że skarżącej nie został przywrócony termin do uzupełnienia braków formalnych skargi i to właśnie w tym dniu ustała przyczyna uchybienia terminu do złożenia zażalenia na postanowienie z dnia 12 kwietnia 2017 r. natomiast skarżąca dopiero od tego dnia mogła złożyć wniosek o przywrócenie terminu wraz z zażaleniem. Sąd dalej wskazał, że z akt sprawy nie wynika, kiedy pełnomocnik skarżącej dowiedział się o ustanowieniu go pełnomocnikiem. Pierwszą czynnością jaką podjął w przedmiotowej sprawie było wydanie upoważnienia z dnia 20 czerwca 2017 r. do przeglądania akt przedmiotowego postępowania aplikantowi radcowskiemu. Z urzędu Sądowi wiadomo, że w dniu 21 czerwca 2017 r. upoważniony aplikant zapoznał się z aktami sprawy. W tym dniu ustała więc przyczyna uchybienia terminu do złożenia zażalenia od postanowienia z dnia 12 kwietnia 2017 r., zaś wniosek o przywrócenie terminu został złożony dnia 11 sierpnia 2017 r., a więc po upływie 7 dniowego terminu do jego złożenia. W związku z powyższym Sąd odrzucił wniosek na podstawie art. 86 § 1 oraz art. 87 § 2 p.p.s.a. Skarżąca w zażaleniu na powyższe postanowienie zarzuciła naruszenie: art. 87 § 1 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, iż przyczyna uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 12 kwietnia 2017 r. o odrzuceniu skargi ustała w dniu 21 czerwca 2017 r., tj. w dniu zapoznania się z aktami sprawy przez aplikanta upoważnionego przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu i od tego dnia rozpoczął bieg termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, podczas gdy przyczyna uchybienia terminu ustała dopiero po zakończeniu wszczętego jeszcze przed ustanowieniem dla skarżącej pełnomocnika z urzędu, postępowania o przywróceniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, tj. dopiero w dniu 4 sierpnia 2017 r., co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia: art. 88 w zw. z art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez ich błędne zastosowanie w sprawie i odrzucenie wniosku skarżącej o przywrócenie terminu z powodu uchybienia siedmiodniowego terminu do jego złożenia, podczas gdy przepisy te nie znajdowały zastosowania, a termin ten został zachowany, gdyż wniosek został złożony w siódmym dniu po otrzymaniu postanowienia NSA z 27 lipca 2017 r. o oddaleniu zażalenia na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, a jego wcześniejsze złożenie nie było możliwe, gdyż złożenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi) oraz złożenie środka odwoławczego od orzeczenia sądu o odrzuceniu pisma procesowego z powodu uchybienia terminu wykluczają się wzajemnie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwane dalej "p.p.s.a.") jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek przywróci termin. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, uprawdopodobniając równocześnie okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu (art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a.). Jednocześnie ustawodawca w art. 88 p.p.s.a. postanowił, iż spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu Sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Wnioskiem spóźnionym jest wniosek złożony z uchybieniem terminu wskazanego w art. 87 § 1 p.p.s.a., a więc złożony po upływie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W pierwszej kolejności należy odnotować, że skarżąca wraz ze skargą złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Takie działanie skarżącej było dopuszczalne w świetle art. 243 zdanie pierwsze p.p.s.a., przewidującego, że prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zaznaczyć należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania sądowoadministracyjnego, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego w zakresie koniecznym dla skutecznej ochrony swojego interesu prawnego. Prawo pomocy, o które mogą się ubiegać strony postępowania, to nie tylko możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, ale także uzyskania pomocy ze strony profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego tak ważne jest, aby wniosek o prawo pomocy był rozpoznany przez Sąd we właściwym trybie i czasie. Jeżeli więc wniosek o prawo pomocy dotyczy również ustanowienia pełnomocnika z urzędu i złożony został jednocześnie ze skargą, to jego rozpoznanie wyprzedza czynności związane z usuwaniem braków formalnych skargi. Taka kolejność działań Sądu znajduje potwierdzenie w przepisie § 33 ust. 1 Regulaminu wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych, z którego wynika, że po wniesieniu skargi do sądu przewodniczący wydziału orzeczniczego niezwłocznie bada, czy skarga czyni zadość wymaganiom formalnym i czy został uiszczony wpis, a w razie potrzeby wzywa do usunięcia braków formalnych oraz do uiszczenia wpisu, chyba że został złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Stosownie zaś do § 36 ust. 1 Regulaminu, przewodniczący wydziału orzeczniczego wniosek o przyznanie prawa pomocy przekazuje niezwłocznie wskazanemu referendarzowi sądowemu, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach sędziemu sprawozdawcy. W niniejszej sprawie mimo zawartego w skardze wniosku o prawo pomocy nie nadano mu właściwego biegu i w pierwszej kolejności wezwano skarżąca do usunięcia braku formalnego skargi. Dopiero postanowieniem z dnia 29 maja 2017 r. ustanowiony został pełnomocnik z urzędu dla skarżącej, jednak wcześniej, w dniu 12 kwietnia 2017 r. zostało podjęte postanowienie o odrzuceniu skargi z uwagi na nieuzupełnienie jej braków formalnych przez skarżącą. Skarżąca, działając jeszcze samodzielnie, złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, który został rozpoznany odmownie postanowieniem z dnia 10 maja 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 27 lipca 2017 r., II OZ 759/17, oddalił zażalenie skarżącej na to postanowienie. Po otrzymaniu postanowienia NSA pełnomocnik skarżącej wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie z dnia 12 kwietnia 2017 r. o odrzuceniu skargi. W takiej sytuacji Sąd Wojewódzki w zaskarżonym postanowieniu błędnie wskazał, że skoro w dniu 21 czerwca 2017 r. upoważniony przez pełnomocnika aplikant radcowski zapoznał się z aktami sprawy to w tej dacie ustała przyczyna uchybienia terminu do złożenia zażalenia od postanowienia z dnia 12 kwietnia 2017 r. o odrzuceniu skargi. Na uwzględnienie zasługiwała argumentacja zawarta w zażaleniu wykazująca, że wcześniejsze złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 12 kwietnia 2017 r. nie było możliwe z uwagi na toczące się postępowanie o przywróceniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Uwzględnienie bowiem tego pierwszego wniosku czyniłoby bezprzedmiotowym występowanie z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. Zgodzić się zatem należało z twierdzeniem pełnomocnika, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 4 sierpnia 2017 r., kiedy to doręczono mu postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2017 r., II OZ 759/17. W zaistniałej sytuacji procesowej należy mieć na uwadze skutki, jakie wywołuje złożenie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie wyrażano pogląd, że ewentualne postanowienie sądu o przywróceniu terminu znosi skutki postanowienia o odrzuceniu skargi bez potrzeby uchylenia tego orzeczenia. Konsekwencją rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu zgodnie ze złożonym w tym przedmiocie żądaniem jest nadanie sprawie dalszego biegu (por. postanowienia NSA z dnia: 09.09.2011 r. II OSK 1692/11, 28.10.2015 r. II OSK 2557/15, 04.12.2015 r. I OZ 1601/15, 20.01.2016 r. I GZ 729/15, 24.08.2016 r. II OSK 1973/16, 24.01.2017 r. II OZ 1482/16, 23.03.2017 r. II GZ 207/17). W przypadku natomiast odmowy przywrócenia terminu, tak jak w niniejszej sprawie, strona ma prawo kwestionować postanowienie o odrzuceniu skargi. W konsekwencji strona zasadnie zwróciła się do Sądu o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi. Oceniając ten wniosek merytorycznie należało mieć na uwadze sposób procedowania Sądu Wojewódzkiego, który odrzucił skargę, przed rozpoznaniem zawartego w skardze wniosku o przyznanie prawa pomocy m.in. w zakresie ustanowienia pełnomocnika dla skarżącej, która jak wynika z akt sprawy działała w sposób, który uzasadniał zastępowanie jej przez pełnomocnika procesowego. Jak słusznie podniesiono we wniosku skarżąca dochowała należytej staranności i podjęła wszelkie czynności jakich można było obiektywnie wymagać od osoby znajdującej się w sytuacji skarżącej i należycie dbającej o własne interesy. Skarżąca nieznająca się na prawie i znajdująca się w ciężkiej sytuacji materialnej i życiowej już od samego początku postępowania, zdając sobie sprawę z tego, iż sama nie zadba należycie o swoje interesy w niniejszym postępowaniu, wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu. Wniosek ten został jednak rozpoznany dopiero po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi oraz upływie terminu do jego zaskarżenia. Gdyby postępowanie było prowadzone rzetelnie to ustanowiony pełnomocnik z urzędu działałby za skarżącą od początku postępowania, co niewątpliwie uchroniłoby ją od konsekwencji nieterminowo, czy nieprawidłowo podejmowanych czynności procesowych. W tej sytuacji należało uznać, że skarżąca nie ponosi winy za uchybienie terminu przewidzianego na założenie zażalenia. Z tych względów zasadne było uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o przywróceniu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi na podstawie na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. i art. 86 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a.