II OZ 123/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 22 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 684/23 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi G. J. na decyzję Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Kielcach z dnia 23 czerwca 2023 r., znak: WINB-WOA.7721.2.14.2022 w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić zażalenie.

G. J. (dalej jako skarżąca) 24 lipca 2023 r. samodzielnie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na decyzję Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Kielcach z dnia 23 czerwca 2023 r., znak: WINB-WOA.7721.2.14.2022 w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego w postaci zbiornika na ścieki sanitarne (szamba) o wym. 0,95 m x 2,65 m zlokalizowanego w B. gm. S. na działce ew. nr [...]. Skarga została wniesiona w terminie i zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Ke 458/23. Skarżąca wnioskiem z 17 sierpnia 2023 r. wystąpiła o prawo pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Starszy Referendarz sądowy postanowieniem z 31 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SPP/Ke 66/23 oddalił powyższy wniosek w całości. Po rozpoznaniu zażalenia na powyższe postanowienie WSA w Kielcach postanowieniem z 5 października 2023 r. zmienił zaskarżone postanowienie i zwolnił skarżącą z kosztów sądowych w całości oraz ustanowił dla niej adwokata z urzędu, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Kielcach. Postanowieniem z 30 sierpnia 2023 r. WSA w Kielcach w sprawie o sygn. akt II SA/Ke 458/23 połączył sprawę ze skargi skarżącej do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą o sygn. II SA/Ke 455/23 ze skargi E. J. i A. J. na tę samą decyzję ŚWINB w Kielcach. Sprawa miała być prowadzona pod sygn. II SA/Ke 455/23. Zarządzeniem Okręgowej Rady Adwokackiej w Kielcach z 20 października 2023 r. wyznaczono dla skarżącej adwokata z urzędu w osobie adwokata E. K., które zostało mu doręczone 25 października 2023 r. W toku tego postępowania WSA w Kielcach postanowieniem z 7 listopada 2023 r. odrzucił wniesione przez ww. skarżących skargi z uwagi na nieuzupełnienie przez nich w terminie braków formalnych tych skarg po uprzednim wezwaniu do usunięcia stwierdzonych braków zarządzeniem z 31 sierpnia 2023 r. (doręczone 5 września 2023 r.). G. J. 14 września 2023 r. nadesłała kserokopie wniesionej skargi zamiast podpisanych własnoręcznie odpisów skargi z 24 lipca 2023 r. Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu 20 listopada 2023 r. wniosła ponownie skargę na decyzję Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Kielcach z dnia 23 czerwca 2023 r., znak: WINB-WOA.7721.2.14.2022 w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego w postaci zbiornika na ścieki sanitarne. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Ke 684/23. Postanowieniem z 22 grudnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 684/23 odrzucił skargę skarżącej na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a., wskazując, że skarga została wniesiona z uchybieniem terminu z art. 53 § 1 P.p.s.a. albowiem zaskarżona decyzja została doręczona skarżącej 27 czerwca 2023 r. a skargę wniosła dopiero 20 listopada 2023 r. Sąd zauważył, że skarżąca 21 lipca 2023 r. wnosiła już skargę na tą decyzję ale została ona odrzucona postanowieniem Sądu z 7 listopada 2023 r. Pełnomocnik skarżącej wniósł zażalenie na powyższe postanowienie zaskarżając je w całości. Zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 53 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i w związku z art. 83 § 1 P.p.s.a. przez nieuzasadnione odrzucenie skargi, pomimo że w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka odrzucenia skargi albowiem skarga z dnia 20 listopada 2023 r. została złożona w terminie przepisanym do dokonania tej czynności, gdyż bieg terminu do jej wniesienia rozpoczynał się od dnia ustanowienia dla skarżącej G. J. pełnomocnika z urzędu, które to zarządzenie zostało wydane przez Okręgową Radę Adwokacka w dniu 20 października 2023 r. i doręczone pełnomocnikowi w dniu 25 października 2023 r. W uzasadnieniu pełnomocnik zauważył, że dopiero w 20 października 2023 r. zostało wydane zarządzenie o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu, które zostało doręczone pełnomocnikowi 25 października 2023 r. Wobec tego pełnomocnik nie miał możliwości wniesienia skargi we wskazanym terminie z uwagi na brak umocowania do niniejszej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie jednak Sąd powinien zastosować inną podstawę prawną odrzucenia skargi. Z uwagi na prawidłowość rozstrzygnięcia Sądu I instancji pomimo błędnego uzasadnienia NSA postanowił zażalenie oddalić. Zgodnie z art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), skargę wnosi się w terminie 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a. Termin, o którym mowa w § 1 i 2, uważa się za zachowany także wtedy, gdy przed jego upływem strona wniosła skargę wprost do sądu administracyjnego (§ 4). W takim przypadku sąd ten niezwłocznie przesyła skargę odpowiednio do organu, który wydał zaskarżone rozstrzygnięcie, wydał akt lub podjął inną czynność, będącą przedmiotem skargi. Zgodnie zaś z art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd odrzuca skargę złożoną po upływie terminu do jej wniesienia. Sformułowanie "odrzuca" oznacza, że Sąd ma obowiązek odrzucenia skargi wniesionej po upływie terminu. Termin 30 dni przewidziany na wniesienie skargi jest terminem ustawowym i sąd nie jest uprawniony do modyfikacji jego długości. Oznacza to, że w sytuacji złożenia skargi po terminie (jak w niniejszej sprawie), sąd jest obowiązany skargę odrzucić. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony nie tylko w toku postępowania, ale również przed wszczęciem postępowania, czyli jeszcze zanim zostanie złożona skarga. Należy zauważyć, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika profesjonalnego został złożony na etapie postępowania ze skargi skarżącej z 21 lipca 2023 r na przedmiotową decyzję w sprawie o sygn. II SA/Ke 455/23. Postępowanie to zostało zakończone prawomocnym postanowieniem o odrzuceniu skargi z 7 listopada 2023 r. (prawomocne od 22 listopada 2023 r.) z uwagi na nieprawidłowe uzupełnienie braków skargi w postaci własnoręcznie podpisanych odpisów skargi (postanowienie z 7 listopada 2023 r.). Wyznaczenie pełnomocnika nastąpiło jeszcze w tym postępowaniu 20 października 2023 r., zaś pełnomocnik otrzymał zawiadomienie 25 października 2023 r. Wobec odrzucenia skargi skarżącej 7 listopada 2023 r. wyznaczony do sprawy pełnomocnik, któremu doręczono to postanowienie 14 listopada 2023 r. (zpo. k. 42 akt II SA/Ke 455/23) nie miał podstaw do ponownego złożenia skargi gdyż skarga ta została prawomocnie odrzucona. Sąd I instancji po ponownym wpływie skargi skarżącej na tę samą decyzję powinien zapytać pełnomocnika czy wniesioną skargę należy traktować jako zażalenie gdyż została wniesiona w terminie do wniesienia zażalenia albo jako wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Tego Sąd nie uczynił. W obecnie kontrolowanym postanowieniu Sąd jako podstawę odrzucenia skargi wskazał art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. czyli wniesienie jej po terminie. Nadmienił jedynie, że w postępowaniu o sygn. akt II SA/Ke 455/23 prawomocnym postanowieniem z 7 listopada 2023 r. odrzucono skargę skarżącej na decyzję ŚWINB w Kielcach z 23 czerwca 2023 r. W takich okolicznościach sprawy, w ocenie NSA, skarga podlegała odrzuceniu ale zasadniczej podstawy nie stanowiło uchybienie terminu do jej wniesienia ale prawomocne zakończenie postępowania ze skargi pomiędzy tymi samymi stronami w sprawie o tym samym przedmiocie (decyzji) z art. 58 § 1 pkt 4 P.p.s.a. bowiem skarga została wniesiona w tej samej sprawie (identyczny podmiot i przedmiot sprawy) po uprzednim prawomocnym jej odrzuceniu w sprawie o sygn. akt II SA.Ke 455/23 postanowieniem z 7 listopada 2023 r. prawomocnym od 22 listopada 2023 r. Skargę wniesiono co prawda 20 listopada 2023 r. czyli przed uprawomocnieniem się postanowienia ale skoro bez wątpienia nie stanowiła ona zażalenia ani wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi to postanowienie z 7 listopada 2023 r. uprawomocniło się i rozpatrzenie skargi wniesionej ponownie w tej samej sprawie było niedopuszczalne (res iudicata). Odnosząc się do zarzutów zażalenia wskazać należy, że wniosek o prawo pomocy został złożony zgodnie z treścią art. 243 § 1 P.p.s.a. przed wszczęciem obecnego postępowania gdyż uczyniono to w postępowaniu zakończonym odrzuceniem skargi (II SA/Ke 455/23), czyli przed wniesieniem skargi z 20 listopada 2023 r.. Skutkiem czego było wyznaczenie pełnomocnika 20 października 2023 r. i zawiadomienie go o tym 25 października 2023 r. Okoliczność ta sama w sobie nie wstrzymuje jednak biegu terminu przewidzianego na złożenie skargi do sądu administracyjnego. Jednakże może stanowić okoliczność, którą Sąd mógłby ewentualnie wziąć pod uwagę przy badaniu podstaw do przywrócenia terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej. Zatem, wyznaczenie pełnomocnika w ramach prawa pomocy pozostaje bez wpływu na bieg terminu do wniesienia skargi. W szczególności brak jest podstaw do twierdzenia, że w sytuacji ustanowienia pełnomocnika z urzędu, termin do złożenia skargi w stosunku do pełnomocnika nie rozpoczął biegu. Taka interpretacja przeczyłaby jednoznacznej treści art. 53 § 2 P.p.s.a. W przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma natomiast instytucji procesowej, która umożliwiałaby wydłużenie terminu do wniesienia skargi do czasu przyznania stronie pełnomocnika z urzędu. Zauważyć należy, że P.p.s.a. przewiduje dla strony reprezentowanej przez pełnomocnika z urzędu bieg terminu do złożenia skargi kasacyjnej od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu z urzędu w art. 177 § 3 P.p.s.a. ale jest to rozwiązanie właściwe tylko dla wnoszenia skargi kasacyjnej, której wymogiem jest wniesienie jej przez profesjonalnego pełnomocnika. W niniejszej sprawie chodziło o wniesienie zwykłej skargi a zatem przepis powyższy nie mógł mieć zastosowania. Wobec tego, jeżeli strona, po doręczeniu jej decyzji ostatecznej, zwróci się z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu odstępując przy tym od samodzielnego sporządzenia i wniesienia skargi na tę decyzję, natomiast okres realizacji tego wniosku przekroczy długość terminu do wniesienia skargi, wskutek czego do wyznaczenia pełnomocnika dla strony dojdzie już po upływie terminu do wniesienia skargi, wówczas wyznaczony pełnomocnik, wnosząc skargę w imieniu strony już po upływie terminu, zmuszony jest jednocześnie złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, od uwzględnienia którego uzależnione będzie nadanie skardze dalszego biegu. Zgodnie bowiem z art. 87 § 1 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W okolicznościach sprawy nie doszło do takiej sytuacji bowiem skarżąca samodzielnie wcześniej wniosła skargę na decyzję ŚWINB z 23 czerwca 2023 r., która została odrzucona. Ponowne wniesienie skargi przez pełnomocnika nastąpiło zatem w innych okolicznościach niż mowa powyżej. W rozpatrywanej sprawie pełnomocnik skarżącej wiedział o odrzuceniu skargi i mimo to złożył ją ponownie a zatem podlegała ona odrzuceniu. Skargi tej nie sposób było uznać za wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia ani zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi zatem prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu było odrzucenie skargi choć podstawę prawną tego rozstrzygnięcia powinna stanowić niedopuszczalność skargi nie zaś jak wadliwie uznał Sąd uchybienie terminowi do jej wniesienia. Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał możliwości uwzględnienia podniesionej w zażaleniu argumentacji pełnomocnika skarżącej, bowiem wskazane tam okoliczności pozostawały bez wpływu na ocenę prawidłowości odrzucenia skargi przy czym zamiast art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w okolicznościach sprawy powinien to być art. 58 § 1 pkt 4 P.p.s.a. Omawiany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, zatem Sąd I instancji zobowiązany był w okolicznościach niniejszej sprawy do odrzucenia skargi. Uchybienie terminu do wniesienia skargi mogło stanowić dodatkowy argument przemawiający za odrzuceniem skargi. W istocie zaskarżona decyzja została doręczona skarżącej 27 czerwca 2023 r., to trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi upływał z dniem 27 lipca 2023 r. Natomiast ponowna skarga została nadana przez pełnomocnika skarżącej w dniu 20 listopada 2023 r., a więc niewątpliwie po upływie terminu. Wobec tego skargę tak wniesioną, zasadnie uznano również za wniesioną po terminie i podlegającą odrzuceniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.