II OZ 123/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Kr 592/20 o odrzuceniu skargi M. K. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny w celu przymuszenia postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 4 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Kr 592/20 odrzucił skargę M. K. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny w celu przymuszenia. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący wnosząc skargę nie uiścił wpisu. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 4 czerwca 2020 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Odpis zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu skarżący odebrał (drogą elektroniczną przez ePUAP) 12 września 2020 r. W odpowiedzi na powyższe skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 1 grudnia 2020 r. sygn. akt II SPP/Kr 122/20 pozostawiono bez rozpoznania (strona mimo wezwania nie złożyła wniosku na urzędowym formularzu). Następnie zarządzeniem z 21 stycznia 2021 r. wezwano skarżącego do wykonania zarządzenia z dnia 4 czerwca 2020 r. wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi. Potwierdzenie odebrania powyższego wezwania (UPD) nosi datę 25 stycznia 2021 r. (k. 27). Skarżący nie uiścił wpisu od skargi. Wobec powyższego Sąd skargę odrzucił na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz.U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.). Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i skierowanie do ponownego rozpatrzenia. W piśmie zawarł również wiosek o zwolnienie z ponoszenia kosztów postępowania w całości oraz przyznanie adwokata z urzędu. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 czerwca 2021 r. sygn. akt II SPP/Kr 75/21 zwolnił skarżącego od kosztów sadowych oraz ustanowił adwokata. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego w piśmie z 9 sierpnia 2021 r. wniósł o uchylenie postanowienia z dnia 4 marca 2021 r. odrzucającego skargę i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Podniósł, że w związku ze zwolnieniem skarżącego od kosztów sądowych postanowieniem z dnia 11 czerwca 2021 r. bezzasadna stała się podstawa odrzucenia skargi, tj. brak uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Wskazał, że nie powinien mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia Sądu także fakt, że skarżący złożył skuteczny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych dopiero na etapie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi. Jego zdaniem skarżący aktywnie starał się o zwolnienie od kosztów sądowych już na wcześniejszym etapie postępowania, manifestując Sądowi brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Okoliczność ta, zgodnie z zasadami sprawiedliwości społecznej i zasadami współżycia społecznego, powinna być wzięta pod uwagę przez Sąd. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a. od skargi pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Stosownie do treści art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. Zasadą jest zatem obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od wnoszonego przez stronę pisma. Wyjątki od takiego obowiązku wymieniają przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i są to podmiotowe zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów (art. 239 p.p.s.a.) czy też instytucja prawa pomocy (art. 243 p.p.s.a. i następne). W niniejszej sprawie M. K. został wprawdzie zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych na podstawie orzeczenia referendarza sądowego z dnia 11 czerwca 2021 r., ale kluczowe znaczenie oceny skutków tego zwolnienia ma data złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, który tymże postanowieniem został rozpoznany. Przypomnieć wypada, że w sytuacji wnioskowania o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jako reakcji na wezwanie do uiszczenia wpisu, schemat procesowego działania wygląda następująco: wezwanie o wpis; w odpowiedzi wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych; doprowadzenie do prawomocnego załatwienia wniosku w sposób formalny lub merytoryczny; w przypadku nieprzyznania zwolnienia – wezwanie do wykonania pierwszego prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi. Ostatnie wymienione zarządzenie Przewodniczącego Wydziału wzywające do wykonania wcześniejszego zarządzenia ma charakter wyłącznie porządkowy i stanowi jedynie informację o obowiązku uiszczenia wpisu w ustalonej wysokości, zarządzeniem tym nie ustala się ponownie obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W niniejszej sprawie odpis zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu skarżący odebrał (drogą elektroniczną przez ePUAP) 12 września 2020 r. W odpowiedzi na powyższe skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 1 grudnia 2020 r. sygn. akt II SPP/Kr 122/20 pozostawiono bez rozpoznania. W tej sytuacji prawidłowo wezwano skarżącego do wykonania zarządzenia z dnia 4 czerwca 2020 r. wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi. Podkreślić należy, że złożenie kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie uchyla skutków prawomocnego rozstrzygnięcia w kwestii prawa pomocy na toczące się postępowanie ze skargi. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wpływa również na bieg terminu do uiszczenia wpisu wskazanego w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym terminie. Nie można zatem zgodzić się z pełnomocnikiem strony, że zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych przyznane postanowieniem referendarza sądowego z dnia 11 czerwca 2021 r. może działać wstecz i wywoływać skutki prawne również w odniesieniu do obowiązku uiszczenia wpisu od skargi mającego swe źródło w wydanym wcześniej wezwaniu z 4 czerwca 2020 r. Podkreślenia wymaga, że przyznane skarżącemu w tym zakresie prawo pomocy rozciąga się wyłącznie na obowiązek uiszczania tylko tych kosztów sądowych, które powstałyby po dniu wydania prawomocnego postanowienia referendarza sądowego. W związku z tym, że skarżący, pomimo wezwania do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 4 czerwca 2020 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, wpisu tego nie uiścił, Sąd prawidłowo orzekł o odrzuceniu skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji