II OZ 1229/14

Dnia 19 listopada 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2014 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. M. i M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 października 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 671/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. i M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy dla budowy budynku mieszkalnego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 17 października 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 671/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Łodzi odmówił J. M. i M. M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że ze złożonego przez skarżących wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Małżeństwo mieszka w 120 m² domu, utrzymuje się z emerytury skarżącego w wysokości 2100 zł i wynagrodzenia za pracę skarżącej w kwocie 1600 zł. Skarżący posiadają także 294m² działkę. Zarządzeniem referendarza z dnia 14 lipca 2014 r. skarżący zostali wezwani do przedłożenia dodatkowych dokumentów, w terminie 14 dni. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący zwrócili się do o zwolnienie ich z obowiązku wykonania zarządzenia referendarza sądowego, podnosząc, że złożone oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach było rzetelne, lokat bankowych nie posiadają, a sama decyzja o warunkach zabudowy nie stanowi o posadowieniu budynku, a jedynie o istnieniu takiej możliwości. Dodali także, że rezygnują z ustanowienia na ich rzecz radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy w WSA w Łodzi odmówił J. M. i M. M. przyznania prawa pomocy. W terminie prawem przewidzianym, dniu 18 sierpnia 2014 r., skarżący złożyli sprzeciw podkreślając, że nie zgadzają się z oceną zawartą w zaskarżonym postanowieniu, iż przedłożone oświadczenie nie było wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżących. Zwrócili uwagę, że przedmiotem postępowania administracyjnego nie jest decyzja o pozwoleniu na budowę, lecz decyzja ustalająca warunki zabudowy, a skoro tak budzi zastrzeżenia strony żądanie przedstawienia źródeł finansowania inwestycji budowlanej. W wykonaniu zarządzenia sądu z dnia 29 sierpnia 2014 r., w związku z ustaleniem, że informacje zawarte w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 sierpnia 2014 r., są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżących, skarżący zostali wezwani do przedłożenia dodatkowych dokumentów, w terminie 14 dni. Stosowne wezwania skarżący odebrali w dniu 4 września 2014 r., zatem termin do uzupełnienia dokumentów upływał z dniem 18 września 2014 r. W dniu 18 września 2014 r. do akt sprawy przedłożono pismo skarżących z wnioskiem o przedłużenie terminu uzupełnienia dokumentów do dnia 23 września 2014 r. Jak wynika ze stempla pocztowego na przesyłce, przedmiotowe pismo skarżący nadali w dniu 16 września 2014 r. W dniu 8 października 2014 r. wpłynęło, nadane w dniu 4 października 2014 r., pismo skarżących, w którym podtrzymali wcześniejsze wnioski dotyczące przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu pisma zwrócili uwagę, że aktualnie spłacają zobowiązania z tytułu zainstalowania miejskiego ogrzewania, nadto ponieśli koszty remontu domu. Załączyli kopie faktur potwierdzających aktualne wydatki z tytułu opisanych zobowiązań. Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Argumentem przemawiającym za przyznaniem skarżącym prawa pomocy nie może być wyłącznie podnoszona przez stronę okoliczność poniesienia wydatków na remont mieszkania i przyłączenia do miejskiej instalacji grzewczej. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli J. i M. M. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej Ppsa) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 Ppsa, prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 Ppsa, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 Ppsa spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 Ppsa). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 Ppsa wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W niniejszym postępowaniu sąd I instancji skorzystał z możliwości określonej w art. 255 Ppsa - wezwał skarżących do przedłożenia odpowiednich dokumentów. Skarżący nie uczynili jednak zadość wezwaniu, bowiem nie przedstawili wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego. Podkreślenia wymaga, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie można WSA w Łodzi zarzucić błędu, bowiem sąd ten zasadnie uznał, że skoro skarżący nie przedstawili istotnych dla oceny wniosku dokumentów, dotyczących ich stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to tym samym nie wykazano w dostateczny sposób, iż nie są oni w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast wskazywane przez skarżących okoliczności związane z remontem mieszkania nie należą do najbardziej niezbędnych wydatków, z których nie można zrezygnować lub odłożyć w czasie w celu uregulowania w pierwszej kolejności należności z tytułu zainicjowanego postępowania sądowego. Tak samo również wydatki związane z przyłączeniem do miejskiej instalacji grzewczej nie mogą usprawiedliwiać przerzucania kosztów na ogół społeczeństwa. Nie było zatem podstaw prawnych do udzielenia skarżącym prawa pomocy w żądanym przez nich zakresie. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłowe uznał rozstrzygnięcie sądu I instancji, pomimo błędnego wskazania podstawy prawnej (art. 246 § 1 pkt 1 zamiast art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa). Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 Ppsa, orzekł jak w sentencji.