II OZ 1212/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 11 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Gd 554/15 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi K. C. na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia do rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. przywrócić termin do wniesienia skargi kasacyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Gd 554/15, po rozpoznaniu wniosku K. C., odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wyrokiem z dnia 8 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Gd 554/15 r. oddalono skargę K. C. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącej w dniu 5 marca 2016 r. W dniu 4 kwietnia 2016 r., skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2017 r., przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka w Gdańsku, pismem z dnia 2 lutego 2017 r. (data stempla pocztowego), poinformowała Sąd o wyznaczeniu dla skarżącej pełnomocnika z urzędu - adwokat N. D. a pismem z dnia 15 lutego 2017 r. (data stempla pocztowego) zawiadomiła, że na skutek pisma adwokat N. D. z dnia 10 lutego 2017 r. adwokatem z urzędu dla skarżącej wyznaczony został ostatecznie adwokat B. F. W dniu 15 marca 2017 r. (data stempla pocztowego) adwokat B. F. złożył w imieniu skarżącej skargę kasacyjną od wyroku z dnia 8 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, postanowieniem z dnia 18 maja 2017 r., odrzucił wniesioną skargę kasacyjną wskazując, że została ona złożona z uchybieniem terminu do jej wniesienia, gdyż termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez nowo wyznaczonego pełnomocnika z urzędu biegł, zgodnie z art. 177 § 3 p.p.s.a., od dnia zawiadomienia pierwszego pełnomocnika o jego wyznaczeniu. Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 7 lipca 2017 r., sygn. akt II OZ 715/17, oddalił zażalenie wniesione na to postanowienie, podzielając wykładnię przepisu art. 177 § 3 p.p.s.a. zaprezentowaną przez Sąd I instancji i stwierdzając, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął w dniu 13 marca 2017 r. Postanowienie NSA zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 17 lipca 2017 r. Pismem z dnia 24 lipca 2017 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wskazując, że zaprezentowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w postanowieniu z dnia 18 maja 2017 r. interpretacja art. 177 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie była wcześniej reprezentowana w orzecznictwie i doktrynie a dopiero po otrzymaniu wydanego w sprawie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego okazało się, że interpretacja zastosowana przez Sąd I instancji zyskała akceptację. Przy czym, nawet przy dołożeniu należytej staranności, nie mógł on przewidzieć, że zostanie zastosowana tego rodzaju interpretacja. W ocenie Sądu, pełnomocnik skarżącej nie wykazał okoliczności potwierdzających brak jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Odmienna wykładania przepisu art. 177 § 3 p.p.s.a., nie może stanowić przesłanki uzasadniającej brak winy w dochowaniu przez pełnomocnika skarżącej terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Profesjonalny pełnomocnik powinien posiadać odpowiednią znajomość procedury sądowej, pozwalającą mu w sposób skuteczny reprezentować jego mocodawcę. Wątpliwości zawodowego pełnomocnika w zakresie interpretacji prawa nie powinny zatem stanowić przeszkody we właściwym wykonywaniu przez niego obowiązków ciążących na profesjonalnym pełnomocniku. Nie mogą one więc stanowić okoliczności uprawdopodobniającej brak winy pełnomocnika w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Sąd podkreśla jednocześnie, że profesjonalni pełnomocnicy zobowiązani są do zachowania podwyższonej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżąca w zażaleniu na powyższe postanowienie zarzuciła naruszenie art. 87 § 1 p.p.s.a. polegające na bezzasadnym ustaleniu, że skarżąca ponosi winę w niedochowaniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Zarzuciła ponadto naruszenie art. 177 § 3 p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie początku biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu podkreślono, że analiza przepisu art. 177 § 3 p.p.s.a. prowadziła do jasnych wniosków, iż termin do wniesienia skargi kasacyjnej zaczyna biec od dnia doręczenia pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu, gdyż treść tego przepisu nie zawiera żadnego dookreślenia, iż chodzi o pierwszego pełnomocnika w sprawie, a już tym bardziej że tego rodzaju interpretacja może powstać w realiach przedmiotowej sprawy (kiedy pierwszy pełnomocnik de facto w ogóle nie podjął się obrony interesów klienta). W dacie sporządzania i wnoszenia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika skarżącej brak było jakichkolwiek orzeczeń, które by interpretowały przepis art. 177 § 3 w taki sposób jak to uczynił WSA w Gdańsku, tak samo jak brak było w komentarzach tego rodzaju poglądów. Dopiero z orzeczenia NSA okazało się, że interpretacja przepisów zastosowana przez WSA w Gdańsku zyskała akceptację. Nawet przy dołożeniu należytej staranności, nie można było przewidzieć, iż zostanie zastosowana tego rodzaju interpretacja przepisów prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, która ustanawia stan niepewności co do biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i tym samym niepewności prawa. Tym samym niedochowanie terminu stanowiło skutek okoliczności, na które skarżąca i jej pełnomocnik nie mieli żadnego wpływu a brak winy w uchybieniu terminu został co najmniej uprawdopodobniony, zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a. Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny nie rozważył wszystkich argumentów podniesionych we wniosku o przywrócenie terminu a jego ocena narusza przepis art. 86 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwane dalej "p.p.s.a.") jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek przywróci termin. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, uprawdopodobniając równocześnie okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu (art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a.). Z powyższego unormowania wynika, że brak winy w uchybieniu terminu stanowi konieczną i podstawową przesłankę przywrócenia terminu. Wniosek o przywrócenie terminu powinien powoływać okoliczności wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być przy tym oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. W przypadku gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, jego brak winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. W zaskarżonym postanowieniu Sąd Wojewódzki uznał, że wątpliwości profesjonalnego pełnomocnika w zakresie interpretacji przepisu art. 177 § 3 p.p.s.a nie mogą stanowić okoliczności uprawdopodobniającej brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Z kolei pełnomocnik skarżącej w zażaleniu podniósł, że treść przepisu art. 177 § 3 p.p.s.a. wprost nie wskazuje, że ustanowienie pierwszego pełnomocnika w sprawie powoduje rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Wskazać należy, że art. 177 p.p.s.a. zawiera normy procesowe określające termin do wniesienia skargi kasacyjnej oraz kształtujące bieg tego terminu. W § 1 wskazanej jednostki redakcyjnej ustawy p.p.s.a. przewidziano generalną zasadę, w myśl której, skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. W § 2 – 6 ustawa statuuje szereg wyjątków od powyższej zasady. Jak stanowi art. 177 § 3 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Należy podkreślić, że ratio legis wprowadzenia art. 177 § 3 p.p.s.a. było wyeliminowanie konieczności wydania przez sąd pierwszej instancji postanowień dotyczących przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w przypadkach ustanowienia prawa pomocy w postępowaniu międzyinstancyjnym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach tej konkretnej sprawy należy przychylić się do wniosku i uznać, że uchybienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez stronę skarżącą. Podkreślić należy, że spóźnione działanie ustanowionego z urzędu pełnomocnika nastąpiło w sytuacji, w której pierwotnie ustanowiony pełnomocnik zaprzestał reprezentowania strony bez podjęcia jakichkolwiek czynności procesowych i to na wniosek tego pierwszego pełnomocnika Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła następnego pełnomocnika. Wskazać trzeba, że przepis art. 177 § 3 p.p.s.a. jasno nie precyzuje sytuacji, w której dochodzi do zmiany pełnomocnika ustanowionego z urzędu i dopiero wykładnia dokonana przez Sąd Wojewódzki w postanowieniu z dnia 18 maja 2017 r. i Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 lipca 2017 r., sygn. akt II OZ 715/17, przesądziła o uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Zatem zastosowanie w niniejszej sprawie normy procesowej określającej termin do wniesienia skargi kasacyjnej nie wynikało wprost z przepisu prawa, lecz z odpowiednich reguł wykładni zastosowanych przez Sąd w odniesieniu do art. 177 § 3 p.p.s.a. Podkreślić również należy, że celem wprowadzenia art. 177 § 3 p.p.s.a. było to aby strona wykazująca się dbałością o własne interesy procesowe przez złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w związku z planowanym złożeniem środka zaskarżenia przed upływem terminu do jego wniesienia, nie ponosiła negatywnych konsekwencji związanych z obiektywnym czynnikiem, jakim jest upływ czasu do momentu ustanowienia jej profesjonalnego pełnomocnika. W niniejszej sprawie z akt sprawy nie wynika aby skarżąca miała wpływ na zmianę pełnomocnika. W piśmie ORA z dnia 15 lutego 2017 r. skierowanym do Sądu podano tylko, że wyznaczenie kolejnego pełnomocnika nastąpiło wskutek wniosku adwokat N. D. z dnia 10 lutego 2017 r. Jeżeli więc termin 30-dniowy do złożenia skargi kasacyjnej zaczął bieg od dnia zawiadomienia pierwszego pełnomocnika o jego wyznaczeniu, a z przyczyn niezależnych od strony pełnomocnik ten nie działał i w jego miejsce został wyznaczony kolejny pełnomocnik, to obiektywnie wystąpiły okoliczności mające wpływ na niezachowanie omawianego terminu. W konsekwencji należało dojść do wniosku, iż został uprawdopodobniony brak winy skarżącej w niewłaściwym dokonaniu czynności związanej z wniesieniem skargi kasacyjnej. Zaznaczyć należy, że zbyt formalistyczne stosowanie przepisów w zakresie przywrócenia terminu stanowiłoby nieuzasadnione ograniczenie możliwości dochodzenia przez skarżącą swych praw na drodze sądowej. Z tych względów zasadne było uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o przywróceniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. i art. 86 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a.