II OZ 1188/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 338/14 odmawiające przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi Z. Z. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: oddalić zażalenie

Z. Z. (dalej jako skarżąca) złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki. Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 6 marca 2014 r. wezwał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez jej podpisanie oraz nadesłanie 6 egzemplarzy odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanych w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Jednocześnie w związku z wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych przesłano jej formularz wniosku PPF. Wezwanie to zostało doręczone 24 marca 2014 r. W odpowiedzi Z. Z. w dniu 28 marca 2014 r. nadesłała jedynie wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sądu Administracyjny w Krakowie (dalej jako WSA w Krakowie), sygn. akt II SA/Kr 338/14, odrzucił jej skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "P.p.s.a.", z uwagi na nie uzupełnienie braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie tj. do 31 marca 2014 r. Postanowienie to zostało doręczone skarżącej 28 kwietnia 2014 r. wraz z pouczeniem o dopuszczalności terminie i sposobie wniesienia skargi kasacyjnej. W piśmie z dnia [...] maja 2014 r., które sprostowane zostało w piśmie z dnia [...] maja 2014 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, przesyłając 7 odpisów skargi. Pismo z dnia [...] maja 2014 r. nie zostało podpisane własnoręcznie przez skarżącą. Brak ten uzupełniono w piśmie z dnia [...] czerwca 2014 r. We wniosku skarżąca wskazała, że jako osoba wiekowa nie zrozumiała treści skierowanego do niej wezwania i odesłała jedynie formularz PPF. Podkreśliła, że nie jest zorientowana w obowiązujących przepisach prawnych i jedynie z tego powodu nie uzupełniła braków formalnych skargi. Dopiero po otrzymaniu postanowienia odrzucającego skargę i objaśnieniu jego treści przez rodzinę uzupełniła braki skargi. Zaznaczyła, że jej działanie nie było celowe, gdyby wiedziała o powinności wysłania skargi uczyniłaby to tak jak wysłała formularz PPF. Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2014 r. WSA w Krakowie odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Sąd wskazał, że okoliczności przedstawione przez skarżącą nie świadczą o tym, że skarżąca dochowała należytej staranności przy dopełnieniu obowiązku wynikającego z wezwania Sądu z dnia 20 marca 2014 r. W ocenie Sądu skarżąca miała możliwość zapoznania się z treścią pisma i odpowiedniej reakcji na nie. Tym samym skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w niedochowaniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi jak tego wymaga art. 87 § 2 P.p.s.a. Postanowienie wraz ze stosownym pouczeniem zostało doręczone skarżącej w dniu 18 czerwca 2014 r. (k. 113). Pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. Z. Z. wystąpiła o ustanowienie adwokata z urzędu, wskazując na niskie dochody i zły stan zdrowia. Zaznaczyła, że sama nie jest w stanie reprezentować swojego stanowiska w sprawie albowiem nie posiada wiedzy prawniczej. Postanowieniem WSA w Krakowie z dnia 27 czerwca 2014 r. orzekł o ustanowieniu dla skarżącej adwokata z urzędu, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Krakowie. Sąd zaznaczył, że podstawą do takiego rozstrzygnięcia stanowiły jedynie względy ekonomiczne – jej sytuacja rodzinno-bytowa a nie charakter sprawy, czy nieznajomość prawa przez wnioskodawczynię. Wyznaczony w dniu 11 lipca 2014 r. przez Okręgową Radę Adwokacką w Krakowie pełnomocnik skarżącej adw. W. K. po zapoznaniu się w aktami sprawy złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 11 czerwca 2014 r. oraz zażalenie na to postanowienie. W zażaleniu tym zaskarżył postanowienie WSA w Krakowie z 11 czerwca 2014 r. w całości, domagając się jego zmiany poprzez uwzględnienie wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, ewentualnie jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Pełnomocnik wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Zarzucił skarżonemu postanowieniu naruszenie art. 86 § 1 P.p.s.a., które miało wpływ na treść orzeczenia. Jego zdaniem Sąd I instancji nieprawidłowo przyjął, że pouczenie przez Sąd skarżącej o konieczności uzupełnienia braków formalnych skargi oraz o skutkach niedochowania tej czynności wystarcza do przypisania jej winy w uchybieniu terminu i oddalenia jej wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W jego ocenie przesłanka braku winy powinna być oceniona przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności należy wziąć pod uwagę wiek, możliwości intelektualne, obycie z procedurą sądową, stan zdrowia skarżącej. W analizie braku zawinienia nie można poprzestać, jak uczynił to Sąd I instancji na odniesieniu się do faktu poinformowania strony o przysługujących jej prawach i ciążących na niej obowiązkach. Pełnomocnik skarżącej wskazał, że wszelkie pisma składane przez skarżącą w toku sprawy nie były sporządzane przez nią osobiście. W oparciu o formularz prawa pomocy można stwierdzić, że kto inny go wypełniał, a kto inny go podpisał. Z samego podpisu skarżącej wynika, że ma ona trudności z pisaniem. Sposób pisowni jej podpisu jest charakterystyczny dla osób schorowanych, w podeszłym wieku. Pełnomocnik wskazał, że skarżąca zupełnie nie radzi sobie z wymaganiami stawianymi jej przez procedurę sądową. Wymóg podpisania dokumentu uważa za spełniony kiedy pod pismem zostało wydrukowane jej imię i nazwisko. Skarżąca nie rozróżnia też skomplikowanych wymagań stawianych przez prawo np. uzupełnienie braków formalnych skargi czy konieczności łączenia wniosku o przywrócenie terminu z czynnością, co do której nastąpiło uchybienie terminu. Pełnomocnik skarżącej podniósł, że skarżąca jako osoba starsza i schorowana, nie mająca większych doświadczeń z procedurą sądową, pozostawała w usprawiedliwionym przekonaniu, że dopełniła wymagań stawianych jej przez prawo. Trudno przypisać jej winę skoro nie zdawała sobie sprawy z wymagań procedury. Świadczy o tym chociażby treść wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. O konieczności przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi ma świadczyć również ustanowienie adwokata dla skarżącej. Zdaniem pełnomocnika skarżącej ustanowienie pełnomocnika z urzędu bez przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi godzi w cel udzielenia pomocy prawnej. Ustanowiony pełnomocnik nie może działać w imieniu klienta z uwagi na bezskuteczny upływ terminu do podjęcia czynności w toku postępowania, który błędnie nie został przywrócony skarżącej. Zaznaczył, że odmowa przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi pociągnie za sobą negatywne konsekwencje dla wnioskodawczyni. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 i 2 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Z kolei z art. 87 § 1, 2 i 4 P.p.s.a. wynika, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy (postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 23/14 dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjmuje się, że podeszły wiek oraz zły stan zdrowia nie przesądzają jeszcze o braku winy w uchybieniu terminu. Powołanie się na powyższe okoliczności nie jest równoznaczne z uprawdopodobnieniem, że uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przy ocenie winy, należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu dotrzymanie terminu (postanowienie NSA z 17 lipca 2014 r. sygn. akt II OZ 701/14 dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc powyższe do realiów rozpatrywanej sprawy NSA uważa, że Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła swego braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Jak wynika z akt sprawy skarżąca uchybiła terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi z powodu niezrozumienia treści kierowanego do niej przez Sąd wezwania. Mylne przeświadczenie co do treści wezwania wynikało z podeszłego wieku skarżącej, jej stanu zdrowia i niezrozumienia procedury sądowej. Sąd I instancji ma rację wskazując, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi z dnia 20 marca 2014 r. jednoznacznie wskazywało jakiej czynności należy dokonać, by skarga uznana została za prawidłową pod względem formalnym. Słusznie Sąd uznał, że adresat nie powinien mieć problemów z odczytaniem sensu wezwania. Pełnomocnik skarżącej w zażaleniu podnosi, że nie można było oczekiwać od skarżącej, że prawidłowo wykona zalecenie Sądu kiedy jej możliwości intelektualne nie pozwalają na prawidłowe odczytanie treści pisma. Dowodził, że nie ma ona rozeznania w procedurze sądowej i jej wymogach. NSA uważa, że o ile można się zgodzić z tym, że skarżąca nie zrozumiała treści pisma, na co dobitnie wskazuje treść wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi (k.34) to nie można jednak z tego uczynić przesłanki do przywrócenia terminu. Jak wynika bowiem z utrwalonego poglądu orzecznictwa przesłanką przywrócenia terminu musi być okoliczność, która uprawdopodobni, że strona nie dokonała czynności mimo podjęcia przez stronę wszelkich możliwych w działań mających na celu dotrzymanie terminu. Skarżąca mając świadomość swoich ograniczeń z racji wieku i stanu zdrowia nie powinna, w razie wątpliwości, poprzestać na wykonaniu wezwania według swojego pojmowania treści pisma ale powinna zwrócić się o pomoc do osób trzecich. Jeśli jednak zdecydowała się samodzielnie odpowiedzieć na pismo, mając błędne przeświadczenie co do jego treści, nie można uznać, że nie ponosi winy za uchybienie czynności. Można uznać, że nie dołożyła należytej staranności w tym, by wyjaśnić treść kierowanego do niej wezwania. Prawidłowości postanowienia Sądu z 11 czerwca 2014 r. nie podważa także treść postanowienia WSA w Krakowie z dnia 4 sierpnia 2014 r., którym Sąd ten przywrócił skarżącej termin do wniesienia zażalenia uznając za spełnione przesłanki z art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a. Sąd przychylił się do twierdzeń pełnomocnika skarżącej, że dotychczasowy sposób działania skarżącej w ramach niniejszego postępowania wskazuje, że nie ma ona żadnego obycia z procedurą sądową, a realizowanie swych praw i obowiązków wynikających z przepisów postępowania przychodzi jej ze znacznymi trudnościami. Skłaniała do tego analiza pism procesowych, z których wynikało, że skarżąca korzystała z pomocy osób trzecich przy formułowaniu pism czy odręcznym wypełnianiu formularza PPF. Warto wskazać, że Sąd w postanowieniu tym zaznaczył, że o ile mógł oczekiwać, że podpisanie skargi i zrobienie jej odpisów nie będzie nastręczać większej trudności skarżącej to na etapie złożenia zażalenia na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi nie należało oczekiwać, iż skarżąca dopełni tego osobiście. Sąd podkreślił, że brak winy skarżącej uprawdopodobnił fakt, że skarżąca mając świadomość skomplikowania czynności złożenia zażalenia na postanowienie z dnia 11 czerwca 2014 r. wystąpiła w terminie do złożenia tego zażalenia o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. NSA stwierdza, że wnosząc o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi skarżąca nie wykazała, że podjęła wszelkie możliwe działania, które uprawdopodobniły by brak jej winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności. Na takie okoliczności nie wskazał też pełnomocnik skarżącej w zażaleniu na postanowienie z 11 czerwca 2014 r. Twierdzenie pełnomocnika skarżącej, że przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika uzasadnia przywrócenie terminu jest pozbawione podstaw. Ustanowienie pełnomocnika z urzędu jak wskazują przepisy P.p.s.a. wynika z sytuacji materialnej skarżącego, a nie z etapu na jakim znajduje się postępowanie, czy charakter skomplikowania sprawy. Zatem przyjęte przez pełnomocnika założenie jest bezpodstawne. Pełnomocnik wskazuje, że poza brakiem zawinienia skarżącej w uchybieniu terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi wystąpiła przesłanka z art. 86 § 2 P.p.s.a. mówiąc o tym, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Pełnomocnik wywodzi z tego, że kiedy uchybienie terminowi powoduje niekorzystne skutki dla prowadzonego postępowania należy termin przywrócić. NSA stwierdza, że z przepisu tego wynika, że uchybiony termin do dokonania czynności powinien powodować ujemne dla strony skutki co jednak nie prowadzi do wniosku, że same w sobie ujemne skutki uchybienia terminu zobowiązują Sąd do przywrócenia terminu bez odniesienia się do kwestii zawinienia strony. Dopiero wystąpienie tych przesłanek łącznie wywołuje skutek w postaci przywrócenia terminu do dokonania uchybionej czynności. Konkludując, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie sposób przyjąć, że skarżąca nie ponosi winy za uchybienie terminowi do usunięcia braków formalnych skargi albowiem nie wykazała, że dołożyła wszelkich możliwych działań by dokonać czynności w przewidzianym do tego terminie. Nie wystąpiła o wyjaśnienie treści wezwania przyjmując błędnie, że zobowiązuje ono jedynie do wypełnienia formularza wniosku o przyznania prawa pomocy. Już samo wypełnienie formularza z udziałem osoby trzeciej wskazuje, że skarżąca miała możliwość uzyskania właściwego wyjaśnienia treści kierowanego do niej wezwania. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.