II OZ 1100/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kamiński po rozpoznaniu w dniu 21 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia C. A Sp. z o.o. z siedzibą w W na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 1356/14 o odmowie przyznania prawa pomocy poprze zwolnienie od kosztów sadowych w sprawie ze skargi C A Sp. z o.o. z siedzibą w W na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 kwietnia 2014 r. znak: w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 września 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 1356/14, Sąd Wojewódzki odmówił C A Sp. z o.o. z siedzibą w W przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 kwietnia 2014 r. znak: w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w dniu 22 lipca 2014 r. skarżąca spółka złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 1 września 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ustawowym terminie od postanowienia referendarza sądowego strona skarżąca złożyła sprzeciw. Podniosła, że zysk za ubiegły rok został przeznaczony na pokrycie strat z lat ubiegłych, a kwota wskazana na koncie bankowym została przeznaczona na pokrycie zadłużenia. Wobec tego spółka nie posiada wystarczających środków na pokrycie kosztów sądowych. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd Wojewódzki z jednej strony uwzględnił aktualną sytuację materialną skarżącej, a z drugiej strony - wysokość kosztów postępowania, jaką jest ona zobowiązana ponieść. W przedmiotowej sprawie wpis sądowy wynosi 200 zł. Sąd mając na uwadze treść art. 246 § 2 p.p.s.a. wskazał, że przez pojęcie "środki" należy rozumieć wszystkie aktywa jednostki (środki pieniężne, zapasy, towary, środki trwałe). Z przedstawionych przez skarżącego dokumentów wynika, że kapitał zakładowy spółki wraz z majątkiem i środkami finansowymi wynosi ponad 3 mln złotych, wartość środków trwałych przekracza kwotę 9 mln złotych, natomiast za ostatni rok spółka osiągnęła zyska w kwocie 132 603,05 złotych. Z wymienionych danych wynika, że skarżący posiada znaczący majątek, który może zostać w części spieniężony na pokrycie kosztów postępowania. Sąd Wojewódzki wskazał, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów ewentualnych spraw sądowych i zabezpieczyć na ten cel środki finansowe, zwłaszcza gdy dany podmiot prowadzi działalność gospodarczą na szeroką skalę. Prowadzenie spraw sądowych jest bowiem wpisane w istotę prowadzenia dużej działalności gospodarczej. Każdy ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia niezbędnych kosztów sądowych. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, można wystąpić o prawo pomocy. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą w szerokim zakresie. Dlatego realizacja określonych celów gospodarczych nie może mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem należności związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Według Sądu jest okolicznością niewiarygodną aby z majątku wartego kilka milionów złotych skarżący nie mógł wygospodarować kwoty 200 zł w celu pokrycia wpisu sądowego od skargi. Z odpisu KRS wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi ponad 3 mln złotych. Tak duży kapitał zakładowy świadczy o posiadaniu przez spółkę majątku, który może zostać przeznaczony na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Analogicznie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 14 maja 2008 r. I FZ 143/08, przyjmując, że wysoki kapitał zakładowy spółki wnioskującej o przyznanie prawa pomocy może stanowić przeszkodę w udzieleniu jej prawa pomocy. Z informacji przedstawionej przez skarżącego wynika, że poniosła ona w 2013 r. stratę w kwocie prawie 6 mln złotych. Jednakże sama strata w działalności gospodarczej nie jest odzwierciedleniem braku możliwości finansowanych spółki, w sytuacji gdy wciąż prowadzi ona działalność gospodarczą. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Spółka wnosząc o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., a instytucja prawa pomocy ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych sytuacjach. W przypadku osób prawnych, wówczas gdy nie są wstanie uiścić pełnych kosztów sądowych. Stosując prawo pomocy nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08 oraz dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy w pełni zaakceptować rozstrzygnięcie wydane przez Sąd Wojewódzki. Wysokość kapitału zakładowego, majątku i środków finansowych skarżącej spółki wynosi 3 128 000 zł, wartość środków trwałych - 9 405 245,06 zł, a wysokość zysku za ostatni rok obrotowy - 132 603,05 zł. Mając powyższe okoliczności na uwadze, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Spółka w istocie nie wykazała, że boryka się z groźbą niewypłacalności – przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody oraz ponoszone są także jej wysokie koszty. Nadwyżka kosztów nad przychodami nie oznacza, że Spółka nie posiada żadnych środków finansowych umożliwiających uiszczenie opłat sądowych. Wykazanie nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. W niniejszej sprawie poza powoływaniem się na stratę Spółka nie przedłożyła żadnych dowodów na ryzyko utraty płynności finansowej. Skoro Spółka osiąga przychód, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Trudno jest również przyjąć, by Spółka, która dysponuje środkami finansowymi na koncie bankowym w wysokości 9 403,61 zł nie była w stanie pokryć kosztów wpisu w wysokości 200 złotych, a także innych kosztów, które ewentualnie w tym postępowaniu mogą wystąpić. Jeżeli natomiast kondycja Spółki byłaby na tyle zła, że zagrożone byłoby jej istnienie, zarząd powinien był przedsięwziąć kroki zmierzające do zmiany tej sytuacji, np. podjąć decyzję o dopłatach na pokrycie strat lub uzupełnienie kapitału zakładowego. Zgodzić się zatem należy z Sądem Wojewódzkim, że Spółka nie wykorzystała wszystkich możliwości w celu zebrania środków na pokrycie kosztów sądowych. W tej sytuacji prawidłowo Sąd Wojewódzki przyjął, że w sprawie nie zaszły przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez Spółkę postępowania sądowoadministracyjnego. Z przytoczonych wyżej względów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.