II OZ 1090/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 15 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 992/14 w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi M.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] marca 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji ostatecznej postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 992/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił skarżącej M.L. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] marca 2014 r. w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji ostatecznej. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że pismem z dnia 3 czerwca 2014 r. skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] marca 2014 r. w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji ostatecznej. Równocześnie skarżąca wraz ze skargą złożyła wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że skarżąca w dniu 11 kwietnia 2014 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o przyznanie jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Wniosek skarżącej został rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w dniu 30 kwietnia 2014 r., kiedy to Sąd wydał postanowienie (sygn. akt II SO/Kr 15/14) uwzględniające wniosek. Pełnomocnik został wyznaczony przez Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w dniu 16 maja 2014 r. Zarządzenie w tym przedmiocie zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 23 maja 2014 r. W dniu 30 maja 2014 r. pełnomocnik skarżącej odebrał przesłaną przez skarżącą korespondencję i w tym też dniu uzyskał realną możliwość zapoznania się z decyzją oraz sporządzenia i wniesienia skargi, a zatem w tym dniu ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi. Jednocześnie we wniosku stwierdzono, że zarówno skarżąca (jako podmiot nieprofesjonalny i niemający fachowego przygotowania do sporządzenia skargi), jak i jej pełnomocnik z urzędu - skoro został wyznaczony pełnomocnikiem już po upływie terminu do wniesienia skargi i podjął natychmiastowe działania w celu skontaktowania się ze skarżącą - nie ponoszą winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. W ocenie Sądu powołane we wniosku okoliczności nie pozwalają na przyjęcie braku winy skarżącej w przekroczeniu terminu do wniesienia skargi. Decydujące znaczenie dla odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej ma fakt, że wniesienie skargi do sądu administracyjnego nie jest obwarowane tzw. przymusem adwokacko-radcowskim. Obowiązek sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia przez profesjonalnego pełnomocnika wprowadza art. 175 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", który ma zastosowanie jedynie przy sporządzaniu skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W ocenie Sądu przedłużający się czas trwania postępowania w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest okolicznością, która może uprawdopodobniać brak winy strony w uchybieniu terminu, w sytuacjach w których czynność, dla dokonania której pełnomocnik został powołany do działania w imieniu strony, nie może być dopełniona przez stronę osobiście z uwagi na zastrzeżenie w przypadku niektórych środków zaskarżenia przymusu adwokacko – radcowskiego. W takim przypadku nie sposób bowiem mówić o winie strony w uchybieniu terminu do dokonania czynności, skoro z oczywistych względów nie mogła ona tej czynności dopełnić osobiście, a jej sytuacja majątkowa nie pozwalała na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Inne skutki w zakresie oceny kryterium braku winy strony w uchybieniu terminu kształtuje jednakże sytuacja, w której uchybienie to dotyczy czynności procesowej, dla której ustawodawca nie przewidział przymusu adwokacko – radcowskiego. Jeśli zatem czynność, dla której uchybiono termin, obejmuje złożenie pisma w postępowaniu sądowym, które nie jest szczególnie sformalizowane i nie wymaga szczegółowego przedstawienia zarzutów, a takim pismem jest niewątpliwie skarga, uzasadnieniem dla stwierdzenia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, nie może być wyłącznie oczekiwanie na zakończenie procesu ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu. Nadto Sąd dodał, że zakwestionowana decyzja zawierała prawidłowe pouczenie, że termin do złożenia skargi wynosi 30 dni od daty otrzymania decyzji, który to termin upłynął w dniu 30 kwietnia 2014 r. oraz iż w tym terminie skarżąca winna zatem wnieść skargę do sądu administracyjnego. Jak wskazano powyżej, do zainicjowania postępowania sądowego wystarczające jest wyłącznie złożenie pisma wyrażającego niezadowolenie z wydanej decyzji. Nadto nie ma przeszkód, by na dalszym etapie postępowania profesjonalny pełnomocnik uzupełnił zarzuty skargi sporządzonej osobiście przez skarżącą. Sąd podkreślił przy tym, że skarżąca nie wskazała na żadne obiektywne przeszkody uniemożliwiające jej samodzielne wniesienie skargi do sądu. Z powyższych przyczyn, na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a., Sąd odmówił skarżącej przywrócenia terminu do złożenia skargi. Na powyższe postanowienie zażalenie wniosła skarżąca zaskarżając go w całości. Zakwestionowanemu postanowieniu zarzucono: - naruszenie art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że skarżąca z własnej winy uchybiła terminowi do wniesienia skargi na decyzję oraz - naruszenie przepisu art. 87 § 2 P.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie została uprawdopodobniona okoliczność uzasadniająca przywrócenie terminu, a to brak winy skarżącej w uchybieniu terminu. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie pełnomocnikowi skarżącej kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, które nie zostały opłacone w całości ani w części. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej podniósł, że skarżąca jest podmiotem nieprofesjonalnym i nieposiadającym żadnej wiedzy prawniczej. Jest to osoba z wykształceniem podstawowym, choruje, jest rencistką. Zaś fakt, że wraz z doręczeniem decyzji została pouczona o możliwości wniesienia skargi nie oznacza automatycznie, że była świadoma obowiązku jej sporządzenia we własnym zakresie i wniesienia jej w jakiejkolwiek formie, niezależnie od złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nadto podniesiono, że skarżąca nie została pouczona, iż złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wstrzymuje biegu terminu do zaskarżenia decyzji. W ocenie pełnomocnika już z samego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika niezadowolenie skarżącej z wydanej decyzji i zamiar jej zaskarżenia. Skarżąca liczyła bowiem, że w jej imieniu skargę złoży skutecznie wyznaczony dla niej pełnomocnik z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W świetle art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Oznacza to, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. Przy czym brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa (por. postanowienie NSA z dn. 8.07.2008 r. sygn. akt II OZ 712/08, CBOSA). Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności (por. postanowienie SN z dn. 7.02.2000 r., sygn. akt I CKN 1261/99, publ. Biuletyn SN 2000/5/12; patrz także postanowienie NSA z dn. 17.09.2014 r., sygn. akt I OZ 779/14, npubl.). W niniejszej sprawie kwestią niesporną jest, że skarżąca uchybiła terminowi do złożenia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2014 r. wydaną w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji ostatecznej. Niesporne jest również, że składając wniosek o przywrócenie terminu skarżąca zachowała termin z art. 87 § 1 P.p.s.a. Zaś istota problemu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w okolicznościach tej konkretnej sprawy, skarżąca uchybiła terminowi do złożenia skargi bez swojej winy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, albowiem rację ma ten Sąd, iż skarżąca nie wykazała, by uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Za okoliczność wyłączającą brak winy strony w uchybieniu terminu nie może zostać uznana kwestia wystąpienia przez skarżącą, w trakcie biegu terminu do złożenia skargi, z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, co trafnie ocenił Sąd pierwszej instancji. Nie ulega wątpliwości, że skarga od decyzji organu jest środkiem niesformalizowanym, a zatem może być sporządzona i wniesiona przez stronę osobiście. Wystarczy jedynie, by z treści skargi wynikało, że strona jest niezadowolona z zakwestionowanego rozstrzygnięcia. Nadto, jak wynika z akt sprawy, zaskarżona decyzja zawierała pouczenie o sposobie i terminie złożenia skargi, zatem skarżąca miała wiedzę z zawartego pouczenia w jaki sposób i w jakim terminie winna wnieść skargę, w przypadku niezadowolenia z wydanej decyzji. W niniejszej sprawie strona skarżąca akcentuje, że składając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w trakcie biegu terminu do wniesienia skargi, skarżąca nie miała wiedzy, że skargę winna sporządzić osobiście oraz że nie posiada umiejętności do jej sporządzenia. Odnosząc się do tego argumentu przede wszystkim podnieść należy, że złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w trakcie biegu terminu do złożenia skargi w żaden sposób nie wpływa na jego bieg. Zaś uchybienie terminowi z tego powodu, że postępowanie w przedmiocie prawa pomocy obejmującego ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a w przypadku jego pozytywnego zakończenia, także wyznaczenie konkretnego pełnomocnika, trwa dłużej i przekracza ustawowy termin do złożenia skargi, a strona nie wnosi samodzielnie pisma oczekując, że zrobi to za nią ustanowiony pełnomocnik z urzędu, samo w sobie nie oznacza, że strona uchybiła terminowi bez własnej winy. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że brak działania w imieniu strony profesjonalnego pełnomocnika, poza czynnościami objętymi przymusem adwokacko-radcowskim (a w rozważanym przypadku on nie obowiązywał), nie może być kwalifikowany jako przyczyna uchybienia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym łącząca się z brakiem winy strony. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby w istocie do podważenia dyscyplinującego sensu ustanowienia terminów do dokonywania czynności w postępowaniu sądowym, wiążących stronę niezależnie od kwestii reprezentowania jej przez profesjonalnego pełnomocnika (por. postanowienie NSA z dn. 10.11.2010 r., sygn. akt II GZ 325/10, CBOSA; postanowienie NSA z dn. 27.02.2013 r., sygn. akt II GZ 44/13, CBOSA). Nadto dodać należy, że strona skarżąca nie wskazała żadnej innej obiektywnej przesłanki, która uniemożliwiła skarżącej złożenie skargi w terminie do sądu. W tej sytuacji wniesione zażalenie nie podważyło stanowiska zajętego przez Sąd pierwszej instancji, co uzasadniało oddalenie wniesionego zażalenia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.