II OZ 1086/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kamiński po rozpoznaniu w dniu 15 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 267/12 oddalające wniosek A. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Wojewody M. z dnia 1 grudnia 2011 r. znak: ... w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 14 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 267/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek A. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody M. z dnia 1 grudnia 2011 r. znak: ... w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w dniu 12 sierpnia 2013 r. do Sądu Wojewódzkiego wpłynął wniosek A. W. reprezentowanej przez matkę M. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego. Wniosek ten jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżącej. Poprzednie prawomocnymi postanowieniami tut. Sądu z dnia 15 października 2012 r. i 24 kwietnia 2013 r. zostały oddalone. W ostatnim orzeczeniu Sąd stwierdził, że oświadczenie pełnomocnika skarżącej o sytuacji majątkowej skarżącej jest niewiarygodne oraz nierzetelne i jako takie nie może stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd argumentował, że w piśmie z dnia 3 kwietnia 2013 r. i w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego pełnomocnik podała, że skarżąca ponownie wyjechała zagranicę i tam poszukuje pracy. Przy czym nie wskazano do jakiego kraju wyjechała, gdzie i ewentualnie z kim zamieszkuje, a zwłaszcza kim jest "obca osoba" która zobowiązała się pokryć koszty jej pobytu przez okres 3 miesięcy. Sąd zwrócił także uwagę na sprzeczności jakie pojawiły się w składanych wyjaśnieniach odnośnie pochodzenia środków na pokrycie kosztów podróży za granicę oraz miejsca zameldowania skarżącej. Zdaniem Sądu, enigmatyczne twierdzenia, że skarżąca wyjechała z kraju i nie podjęła żadnej pracy nie są wystarczające, aby uznać, że jest osobą ubogą, której w postępowaniu przez sądem administracyjnym przysługuje pomoc ze strony Skarbu Państwa. Jest bowiem okolicznością powszechnie znaną, że obywatele Polski często pracują za granicą, a w kraju figurują jako osoby bezrobotne, gdyż taki stan rzeczy pozwala na korzystanie chociażby z publicznej służby zdrowia. Znamienne jest także, że skarżąca mimo, deklarowanej trudnej sytuacji majątkowej w której się znalazła, nie próbowała uzyskać pomocy ze strony powołanych do tego instytucji państwowych takich jak MOPS. Na koniec sąd podniósł, że początkowo skarżąca wykazywała, że posiada majątek w postaci 45 arowej działki na której posadowiony jest stary drewniany dom, natomiast nie wspominała nic na temat istniejącego obciążenia nieruchomości. Dopiero po wskazaniu przez sąd, że posiadany majątek może stanowić zabezpieczenie dla ewentualnego kredytu, pełnomocnik skarżącej stwierdziła, że nieruchomość jest obciążona na rzecz bliżej nieokreślonych darczyńców. Okoliczność ta nie została w żaden sposób uprawdopodobniona. We wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi z dnia 12 sierpnia 2013 r. pełnomocnik skarżącej przedstawiła swoje stanowisko odnośnie zasadności wniesionej skargi. Wskazała, że A. W. jest osobą niepracującą, nie dysponuje żądaną kwotą, a pełnomocnik otrzymuje emeryturę w wysokości 1500 zł, co nie wystarcza na pokrycie bieżących wydatków. Na żądanie referendarza sądowego pełnomocnik przedłożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, rozszerzając żądanie o zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata. Wskazała, że skarżąca jest osobą samotną, niepracującą i pozostaje na utrzymaniu osób trzecich. Posiada dom drewniany do kapitalnego remontu na 45 arowej działce w miejscowości D., przy czym nieruchomość jest obciążona na rzecz darczyńców. Postanowieniem z dnia 7 października 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz podniósł, że pełnomocnik skarżącej nie powołał żadnych nowych okoliczności kształtujących stan faktyczny sprawy, w zakresie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazał, iż w sprawie do sygn. akt II SA/Kr 712/12 pełnomocnik skarżącej podała, że A. W. aktualnie przebywa w K. w ramach projektu I. E. C., umożliwiającego pobyt i podjęcie zatrudnienia w K. Wskazano, że wnioskodawczyni aktualnie nie pobiera nauki, poszukuje pracy, lecz jej jeszcze nie znalazła. Znajomi rodziców skarżącej zapewniają jej mieszkanie i wyżywienie. Na podstawie ogólnodostępnych informacji ( www.canadainrenational.gc.ca), orzekający w sprawie referendarz sądowy ustalił, iż osoby korzystające z programu I. E. C. muszą uiścić opłatę za uczestnictwo w programie w polskich złotych (465 zł). Obowiązane są także przed wyjazdem z Polski zakupić bilet powrotny lub posiadać środki finansowe na zakup takiego biletu, przedstawić dowód na posiadanie środków finansowych w kwocie 2.500 $ kanadyjskich (równowartość 8.000 zł) na pokrycie początkowych wydatków w K., oraz wyrazić zgodę na zakup przed wyjazdem do K. polisy ubezpieczeniowej na pokrycie kosztów pomocy medycznej i opieki zdrowotnej. Aby więc wziąć udział w wyjeździe do K. skarżąca musiała dysponować środkami finansowymi w znacznej wysokości. Jak wynika z oświadczenia pełnomocnika skarżącej A. W. nadal przebywa za granicą. W ocenie orzekającego pełnomocnik skarżącej nie wykazał w żaden sposób, że jej sytuacja pogorszyła się. Pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw od ww. postanowienia wskazując, że "argumentacja na którą powołuje się referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu jest niezasadna, zmierza do przewlekłości postępowania i nękania osób niewinnych". W ocenie pełnomocnika, wszelkie odpowiedzi na wezwania sądu były udzielane w sposób precyzyjny, a sąd "błędnie interpretuje całość materiału dowodowego". Zdaniem pełnomocnika "istotne dla sprawy jest to, że zostało wykazane, że od czerwca 2012 r. do lutego 2013 r. skarżąca była zarejestrowana jako osoba bezrobotna, i wykazała, że jej nieruchomość nie przynosi dochodu. Obecnie nie pracuje i pozostaje za granicą na utrzymaniu obcych osób" oraz, że "informacje spisane z komputera nie są adekwatne ze stwierdzeniem, że A. W. dysponowała środkami pieniężnymi własnymi – należy to interpretować w ten sposób, że spełniła warunki, aby otrzymać wizę, oczywiście z pomocą osób obcych na których utrzymaniu obecnie przebywa". Zdaniem pełnomocnika odmowa udzielenia skarżącej pomocy prawnej stanowi ograniczenie jej prawa do sądu. Oddalając wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu Sąd Wojewódzki wskazał, że M. W. kilkakrotnie wnosiła już w imieniu córki A. W. w przedmiotowej sprawie o udzielenie prawa pomocy. Zdaniem Sądu nie straciły na aktualności rozważania sądu odnośnie okoliczności, które spowodowały, że poprzednie wnioski z dnia 21 marca 2012 r. i 20 stycznia 2013 r. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu zostały oddalone. Co więcej, wydaje się, że sytuacja skarżącej uległa poprawie, skoro, mimo posiadania statusu bezrobotnego przez pół roku, dysponowała środkami pieniężnymi opisanymi w postanowieniu referendarza sądowego pozwalającymi wziąć jej udział w projekcie I. E. C. Sąd podkreślił, że pełnomocnik nie zakwestionowała, że skarżąca musiała spełnić powyższe warunki, a jedynie podniosła, że nie oznacza to, że dysponowała środkami własnymi. Sąd podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko, że skarżąca nie wykazała, że nie posiada środków na opłacenie kosztów sądowych czy kosztów profesjonalnego pełnomocnika. Sytuacja majątkowa skarżącej przedstawiona jest w sposób nierzetelny i niewiarygodny, a pełnomocnik konsekwentnie pomija okoliczności mające kluczowe znaczenie dla ustalenia kondycji finansowej skarżącej, jak chociażby informację kto sponsoruje skarżącej przeloty do A. i koszty utrzymania na miejscu. Sąd zwrócił również uwagę na fakt, iż w piśmie z dnia 16 kwietnia 2013 r. pełnomocnik wskazała, że A. W. przebywa obecnie za granicą, gdzie podróż pokryła jej osoba obca i zobowiązała się pokrywać koszty jej utrzymania przez okres 2-3 miesięcy do podjęcia pracy. Trudno więc dać wiarę informacji, że przez okres ponad pół roku skarżąca nie znalazła żadnej pracy i w dalszym ciągu pozostaje na utrzymaniu "obcych osób", których pierwotne zobowiązanie w tym zakresie dotyczyło jedynie 3 miesięcy. Ponadto Sąd wyraźnie w swoich poprzednich orzeczeniach wskazywał jakie okoliczności budzą jego wątpliwości, tymczasem pełnomocnik nie podjęła żadnych starań w kierunku ich wyjaśnienia. Przykładowo sąd zarzucił, że w kolejnym wniosku pełnomocnik wskazał, że nieruchomość będąca własnością skarżącej jest obciążona, ale w żaden sposób tego nie uprawdopodobnił. Mimo takiego zarzutu w kolejnym wniosku powyższa kwestia w dalszym ciągu nie została w żaden sposób udokumentowana. Z uwagi na fakt, iż w pismach pełnomocnika dotyczących prawa pomocy pojawia się argumentacja dotycząca zasadności złożonej skargi, oraz ograniczenia skarżącej prawa do sądu i obrony jej praw Sąd wskazał, że sprawa nie została do chwili obecnej rozpoznania nie z winy sądu, a ze względu na fakt, iż pełnomocnik nie przyjmuje do wiadomości, że brak jest podstaw do zwolnienia A. W. od kosztów sądowych. Stanowisko to dwukrotnie podzielił w niniejszej sprawie również Naczelny Sąd Administracyjny oddalając zażalenia skarżącej. Oznacza to, że subiektywne przekonanie pełnomocnika o zasadności złożonego wniosku nie znajduje potwierdzenia w oczach kolejnych składów sędziowskich dokonujących oceny wniosku. Zażalenie na postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 14 listopada 2013 r. złożyła skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wnosząc o jego uchylenie w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony w tym samym postępowaniu przez skarżącą. Jak wynika z akt sprawy postanowieniem z dnia z dnia 7 października 2013 r. Sąd Wojewódzki oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowienie to jest prawomocne (art. 168 § 1 p.p.s.a.). Nie wyklucza to jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy z uwagi na treść art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jednak Sąd Wojewódzki rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni zawartej we wskazanym wcześniej prawomocnym postanowieniu. Zgodnie bowiem z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże zarówno strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Nie ulega jednak wątpliwości, że nowy wniosek w przedmiocie przyznania prawa pomocy nie wskazuje na zmianę okoliczności faktycznych, ani też prawnych w stosunku do tych, które stanowiły podstawę odmowy przyznania A. W. prawa pomocy. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny w całości podzielił stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.