II OZ 1069/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. M. i W. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 września 2015 r. sygn. akt II SA/Gd 413/14 o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi E. M. i W. M. na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie nakazu rozbiórki postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 15 września 2015 r. sygn. akt II SA/Gd 413/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił E. M. i W. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. M. i W. M.na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] maja 2014 r. nr [....] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie nakazu rozbiórki. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podniósł, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wyjaśnili, iż pomoc adwokata jest im niezbędna do dalszego prowadzenia postępowania sądowego z powodu braku wymaganej wiedzy w tym zakresie. Strona nie jest w stanie sama sfinansować pomocy profesjonalnego pełnomocnika, gdyż jej możliwości finansowe na to nie pozwalają. Skarżący oświadczyli jednocześnie, że wraz z 19-letnim synem prowadzą trzyosobowe gospodarstwo domowe. Posiadają działkę rekreacyjną o powierzchni 401 m², lokatę bankową na kwotę 20.000 zł oraz trzy samochody: SEAT CORDOBA rocznik 2006 r. (o wartości 15.000 zł), TOYOTA YARIS rocznik 2006 r. (o wartości 16.000 zł) oraz ROVER rocznik 2000 r. (o wartości 8.000 zł). Wspólny miesięczny dochód małżonków wynosi około 6.340 zł. Skarżący od 2001 r. mieszkają w mieszkaniu wynajętym od Gdyńskiej Spółdzielni Mieszkaniowej. Postanowieniem z dnia 22 lipca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku oddalił wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od ww. postanowienia strona stwierdziła, że jej sytuacja finansowa nie pozwala na skorzystanie z usług zawodowego pełnomocnika, którego koszty są na tyle wysokie, iż spowodowałyby konieczność wyzbycia się wszystkich zgromadzonych oszczędności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalając wniosek E. M. i W. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym podniósł, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Uzyskiwany przez wnioskodawców comiesięczny dochód z tytułu umów o pracę oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 6.340 zł, a także posiadane przez nich oszczędności na lokacie bankowej w wysokości 20.000 zł z całą pewnością umożliwią poniesienie kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli E. M. i W. M., domagając się jego zmiany poprzez przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu skarżący podkreślili, że ich sytuacja finansowa nie pozwala na skorzystanie z usług zawodowego pełnomocnika. W ocenie strony koszty usług prawnych są na tyle wysokie, że zlecenie prowadzenia sprawy adwokatowi oznaczałoby konieczność wyzbycia się przez skarżących wszystkich oszczędności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Jednakże prawo dostępu do sądu nie charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż brak było podstaw do uwzględnienia wniosku E. M. i W. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "P.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Trzeba mieć przy tym na względzie, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazali, iż znajdują się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Jak wynika z dokumentów zawartych w aktach sądowych sprawy, miesięczny dochód osiągany przez gospodarstwo domowe skarżących z tytułu umów o pracę oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosi ok. 6.340 zł. Strona posiada nadto oszczędności na lokacie bankowej w wysokości 20.000 zł, a także nieruchomość w K. oraz jest właścicielem trzech samochodów osobowych. Biorąc pod uwagę zatem środki finansowe, jakimi w świetle dostępnych Sądowi materiałów dysponują skarżący, nie powinno ulegać wątpliwości, iż poniesienie przez nich kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru nie będzie powodowało uszczerbku utrzymania koniecznego skarżących w stopniu, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Taki stan rzeczy powoduje, że brak jest przesłanek do zastosowania instytucji prawa pomocy i ustanowienia na rzecz skarżących pełnomocnika z urzędu. Dlatego za prawidłowe należy uznać orzeczenie Sądu pierwszej instancji w zakresie oddalenia wniosku strony w powyższym zakresie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.