II OZ 105/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Bąkowski po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń D.K. oraz K.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2024 r., sygn. akt VII SPP/Wa 187/24 o odrzuceniu sprzeciwu w sprawie ze skargi D.K. oraz K.P. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 12 grudnia 2023 r., nr 2133/2023 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: 1. oddalić zażalenie D.K.; 2. odrzucić zażalenie K.P.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 5 listopada 2024 r., sygn. akt VII SPP/Wa 187/24, odrzucił sprzeciw D.K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2024 r., sygn. akt VII SPP/Wa 187/24 w sprawie ze skargi D.K. oraz K.P. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 12 grudnia 2023 r., nr 2133/2023 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2024 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił K.P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 8 października 2024 r. K.P. i D.K. wniosły pismo opatrzone tytułem "skarga kasacyjna", które Sąd potraktował jako sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. Sąd wyjaśnił, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 sierpnia 2024 r. o odmowie przyznania prawa pomocy K.P. doręczone zostało jedynie K.P. Z tego wynika, że legitymację do zaskarżenia tego postanowienia ma wyłącznie jego adresat wymieniony wyżej, tj. K.P., która skorzystała z tego. Tymczasem sprzeciw został wniesiony również przez D.K., która nie ma legitymacji do jego wniesienia. Zatem wniesiony przez D.K. sprzeciw jest niedopuszczalny i podlega odrzuceniu. Pismem z 4 grudnia 2024 r. D.K. oraz K.P. wniosły zażalenia na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu podniesiono argumentację wskazującą na niezasadność odmowy "udzielenia pomocy i zwolnienia z kosztów sądowych" oraz negującą samą możliwość wydawania orzeczeń przez referendarza sądowego, jak również kwestionującą czynności organu wskazując na zasadność wniesionej skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie D.K. nie zasługuje na uwzględnienie, natomiast zażalenie K.P. podlega odrzuceniu. Stosownie do treści art. 258 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy. W myśl art. 259 § 1 p.p.s.a., od zarządzeń i postanowień wydanych przez referendarza sądowego strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., wniesienie sprzeciwu od zarządzeń lub postanowień referendarza sądowego, wymienionych w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a. (zarządzenia o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, postanowienia o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy oraz o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, a także postanowienia o przyznaniu zawodowemu pełnomocnikowi wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy), nie powoduje automatycznej utraty mocy takiego orzeczenia, ale stosownie do art. 260 § 2 p.p.s.a., wstrzymuje jego wykonalność. Sprzeciw jest rozpoznawany przez wojewódzki sąd administracyjny, który w takich przypadkach orzeka jako sąd II instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, co oznacza, że od postanowień wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanych w tych sprawach nie przysługują już środki prawne do Naczelnego Sądu Administracyjnego (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 260). Zgodnie natomiast z treścią art. 252 § 3 p.p.s.a., postanowienie o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy doręcza się stronie, która złożyła wniosek, a środek zaskarżenia przysługuje wyłącznie wnioskodawcy. Oznacza to, że sprzeciw od postanowienia w przedmiocie prawa pomocy wydanego w stosunku do K.P. mogła wnieść tylko sama wnioskodawczyni – K.P. W związku z tym, skoro D.K. nie była wnioskodawczynią w tej sprawie, to wniesiony przez nią sprzeciw był niedopuszczalny i podlegał odrzuceniu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w pkt 1 sentencji. Z kolei za koniecznością odrzucenia zażalenia skarżącej K.P. przemawia fakt, że wyżej powołana niedopuszczalność może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych. Natomiast przyczyny o charakterze podmiotowym zachodzą również wówczas, gdy zażalenie wniesione zostanie przez osobę niebędącą adresatem skarżonego orzeczenia, ponieważ jego skutki prawne (jak w niniejszym przypadku odrzucenie sprzeciwu) dotyczą wyłącznie adresata takiego orzeczenia – w tym przypadku wyłącznie D.K. Wprawdzie K.P. była inicjatorem postępowania o udzielenie prawa pomocy, jednak zaskarżone zażaleniem postanowienie dotyczyło odrzucenia sprzeciwu D.K. i dotyczyło wyłącznie uprawnień procesowych tej osoby. Na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2, z kolei na zasadzie art. 178 p.p.s.a. przewidziano odrzucenie skargi kasacyjnej wniesionej po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalnej, jak również skargi kasacyjnej, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Ze względu na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 2 sentencji.