Sygnatura
II OZ 1044/26
Postanowienie NSA z 21 października 2026 r., II OZ 1044/26 – wstrzymanie robót budowlanych
Wynik
Oddalono zażalenie
- Sąd
- Naczelny Sąd Administracyjny
- Data orzeczenia
- 21 października 2026
- Prawomocne
- tak
Treść rozstrzygnięcia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kiermaszek po rozpoznaniu w dniu 21 października 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. D. i B. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 9 lipca 2026 r. sygn. akt II SA/Go 365/26 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia w sprawie ze skargi D. D. i B. D. na postanowienie Lubuskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 17 kwietnia 2026 r. nr WOK.7722.7.2026.MKrz w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych postanawia: oddalić zażalenie.
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w sprawie ze skargi D. D. i B. D. (dalej: "skarżący") na postanowienie Lubuskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: "LWINB") z dnia 17 kwietnia 2026 r., nr WOK.7722.7.2026.MKrz utrzymujące w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wschowie (dalej: "PINB") z dnia 2 lutego 2026 r., nr 3/2026 w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych, po rozpoznaniu wniosku skarżących o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia, postanowieniem z dnia 9 lipca 2026 r., sygn. akt II SA/Go 365/26, na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: "P.p.s.a."), odmówił wstrzymania wykonania tego postanowienia. Sąd odnosząc się do wniosku i okoliczności rozpoznawanej sprawy stwierdził, że wykonanie zaskarżonego postanowienia ani nie wywołuje nieodwracalnych skutków, ani nie powoduje niebezpieczeństwa powstania znacznej szkody w majątku skarżących, które mogą jednak nastąpić w następstwie wydania dalszych rozstrzygnięć. Jednocześnie wskazał, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia byłoby przyzwoleniem na dalsze prowadzenie prac, mimo stwierdzenia istotnych odstępstw. Działanie takie stałoby w sprzeczności z regulacją prawa budowlanego dotyczącą czasowego wstrzymania prowadzenia robót budowlanych. W zażaleniu na postanowienie z dnia 9 lipca 2026 r. skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzucili: 1) naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu nadmiernie rygorystycznych i nieadekwatnych do treści oraz funkcji tego przepisu wymogów dowodowych wobec skarżących, w szczególności przez uznanie, że wykazane przez nich okoliczności - ryzyko nałożenia bardzo wysokiej opłaty legalizacyjnej oraz ryzyko wydania decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego w istocie wykonanego legalnie (wiaty) - nie stanowią "niebezpieczeństwa" wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w rozumieniu art. 61 § 3 P.p.s.a., podczas gdy przepis ten wymaga wykazania jedynie realnego niebezpieczeństwa wystąpienia tych skutków, a nie pewności ich zaistnienia, które to niebezpieczeństwo zostało przez skarżących jednoznacznie i szczegółowo uzasadnione już we wniosku zawartym w skardze; 2) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691; dalej: "K.p.a.") w związku z art 61 § 3 P.p.s.a. poprzez całkowite pominięcie przy rozpoznawaniu wniosku istotnej okoliczności faktycznej, podniesionej i udokumentowanej przez skarżących, tj. aktualną dokumentacją fotograficzną załączoną do skargi, że przydomowa wędzarnia - stanowiąca jedyną i zasadniczą podstawę przyjętej przez organy nadzoru budowlanego koncepcji istnienia jednej "całości techniczno-użytkowej" obejmującej wiatę i wędzarnię - została przez skarżących całkowicie i trwale usunięta jeszcze przed wniesieniem skargi, wskutek czego przedmiot materialny, wobec którego organy prowadzą postępowanie legalizacyjne, w istocie już nie istnieje; okoliczność ta ma fundamentalne znaczenie dla oceny przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a., albowiem oznacza, że dalsze czynności organu nadzoru budowlanego musiałyby dotyczyć nieistniejącego już obiektu, co samo w sobie potęguje ryzyko wyrządzenia znacznej szkody oraz nieodwracalności skutków tych czynności dla statusu prawnego pozostałej, legalnie wykonanej wiaty rekreacyjnej; 3) naruszenie art. 166 w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w sposób wewnętrznie sprzeczny i uniemożliwiający pełną kontrolę instancyjną - sąd z jednej strony przyjął (powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego), że dopiero wykonanie postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych uruchamia prowadzony przez organ nadzoru budowlanego tryb naprawczy określony w art. 48 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2025 r. poz. 418, ze zm.), z drugiej jednak strony pominął milczeniem okoliczność, że to właśnie uruchomienie owego trybu naprawczego - a nie samo formalne wstrzymanie robót - rodzi bezpośrednie i przewidziane wprost ustawą niebezpieczeństwo nałożenia opłaty legalizacyjnej oraz wydania nakazu rozbiórki, w tym względem obiektu (wiaty), którego legalności sam organ odwoławczy w swoim postanowieniu nie zakwestionował; 4) błędne przyjęcie, że skutki, na które powołują się skarżący, mają charakter "przyszły i niepewny", podczas gdy Sąd pominął, iż zastosowanie wobec trybu z art. 48 Prawa budowlanego jest zdarzeniem już zaistniałym, nie zaś hipotetycznym, a dalszy przebieg postępowania zainicjowanego zaskarżonym postanowieniem - w tym możliwość nałożenia opłaty legalizacyjnej oraz wydania decyzji nakazującej rozbiórkę - stanowi normatywnie zdeterminowaną, przewidzianą wprost przepisami ustawy - Prawo budowlane konsekwencję kontynuowania tego postępowania, a nie odległą czy warunkową ewentualność, która mogłaby zostać pominięta przy ocenie przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a.; 5) naruszenie art. 31 ust. 3 oraz art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP - zasady proporcjonalności oraz konstytucyjnie chronionego prawa własności poprzez nieuwzględnienie przy rozpoznawaniu wniosku, że dalsze prowadzenie - do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia skargi - postępowania administracyjnego dotyczącego obiektu budowlanego, który fizycznie przestał istnieć, prowadzi do nieproporcjonalnej i nieuzasadnionej ingerencji w sferę praw majątkowych skarżących, w tym w szczególności zagraża statusowi prawnemu legalnie wykonanej wiaty rekreacyjnej, powstałej na podstawie skutecznego zgłoszenia, wobec którego właściwy organ administracji architektoniczno-budowlanej nigdy nie wniósł sprzeciwu; 6) naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przy ocenie wniosku dysproporcji pomiędzy interesem, jaki miałoby chronić niewstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia (umożliwienie kontynuowania postępowania w sprawie obiektu budowlanego, który już nie istnieje), a interesem skarżących, zagrożonym dalszym prowadzeniem tego postępowania (ryzyko opłaty legalizacyjnej i rozbiórki legalnie wykonanej wiaty), podczas gdy prawidłowe ważenie tych interesów prowadzić powinno do wniosku, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia jest w pełni uzasadnione i nie narusza żadnego interesu publicznego i interesu uczestnika postępowania; 7) naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez jego błędne niezastosowanie, polegające na odstąpieniu od udzielenia skarżącym ochrony tymczasowej, mimo wykazania przez nich niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, podczas gdy spełnienie ustawowych przesłanek tego przepisu obligowało Sąd do jego zastosowania i wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia; 8) naruszenie art. 48 ust. 1 i 2 Prawa budowlanego w związku z art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych nie wywołuje samoistnych skutków prawnych uzasadniających udzielenie ochrony tymczasowej, podczas gdy stanowi ono obligatoryjny etap postępowania legalizacyjnego, prowadzącego do wydania dalszych rozstrzygnięć władczo ingerujących w prawa wnioskodawców; 9) naruszenie art. 49 ust. 1 oraz art. 49d ust. 1 Prawa budowlanego w związku z art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na pominięciu, że dalsze wykonywanie zaskarżonego postanowienia może prowadzić do objęcia postępowaniem legalizacyjnym również legalnie wykonanej i skutecznie zgłoszonej wiaty, a tym samym do nieodwracalnej ingerencji w status prawny obiektu, którego legalność nigdy nie została skutecznie zakwestionowana. W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wstrzymanie wykonania postanowienia LWINB z 17 kwietnia 2026 r. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Chybione są zarzuty odniesione do art. 61 § 3 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni tego przepisu i w okolicznościach rozpoznawanej sprawy miał podstawy do orzeczenia o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia wywodząc, że skarżący nie uprawdopodobnili, aby wskutek wykonania zaskarżonego postanowienia doszło do powstania skutków, o jakich mowa w tym przepisie, których wystąpienie warunkuje udzielenie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Także w zażaleniu nie zdołali oni podważyć prawidłowości stanowiska Sądu w tym zakresie. Wskazany art. 61 § 3 P.p.s.a. przewiduje możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonego do sądu aktu na wniosek strony skarżącej, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Skarżący motywują zasadność wniosku tym, że wykonanie zaskarżonego postanowienia może doprowadzić do przeprowadzenia postępowania legalizacyjnego, skutkiem którego będzie nałożenie na nich obowiązku uiszczenia bardzo wysokiej opłaty legalizacyjnej, a w razie jej niezapłacenia - orzeczenie rozbiórki obiektu budowlanego. Jednakże, jak słusznie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie dowodzi to istnienia przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. Przedmiotem wniesionej skargi, a na obecnym etapie postępowania sądowego - wniosku skarżących, jest postanowienie organu nadzoru budowlanego, którym na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 Prawa budowlanego wstrzymano roboty budowlane związane z budową przydomowej wędzarni (piec wędzarniczy i wiata) oraz poinformowano skarżących: o możliwości wystąpienia z wnioskiem o legalizację ww. obiektu, konieczności uiszczenia opłaty legalizacyjnej i zasadach jej obliczania oraz nałożenia przez organ w drodze postanowienia obowiązku przedłożenia dokumentów legalizacyjnych w przypadku chęci zalegalizowania obiektu budowlanego. Trafnie wskazuje Sąd pierwszej instancji, że konsekwencją zaskarżonego postanowienia jest zainicjowanie postępowania legalizacyjnego w ramach nadzoru budowlanego. Tym samym na etapie wydania postanowienia w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych (budowy) co do zasady nie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Konsekwencją wstrzymania robót budowlanych nie jest konieczność poniesienia opłaty legalizacyjnej, ponieważ taki obowiązek może powstać na skutek wydania przez organ nadzoru budowlanego postanowienia o ustaleniu opłaty legalizacyjnej w oparciu o art. 49 ust. 2a Prawa budowlanego. To dopiero na tym etapie może zostać nałożony obowiązek fiskalny na skarżących. Zaskarżone postanowienie nie wywołuje także skutku w postaci nakazu rozbiórki, gdyż taką decyzję wydaje się dopiero po bezskutecznym upływie wyznaczonego stronie terminu do wykonania nałożonych obowiązków (zob. art. 49e Prawa budowlanego). Możliwość kontynuowania dalszego postępowania w ramach nadzoru budowlanego nie jest okolicznością świadczącą o istnieniu zagrożeń i niebezpieczeństw, o jakich mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. Prawidłowo stwierdził Sąd pierwszej instancji, że zaskarżone postanowienie nie jest aktem kończącym postępowanie administracyjne, nie załatwia bowiem co do istoty kwestii związanej z legalnością obiektu budowlanego. Okoliczność, że postanowienie to stanowi podstawę do wydania przez organ nadzoru budowlanego dalszych rozstrzygnięć mogących ingerować w prawa skarżących nie świadczy o tym, że już obecnie należy przypisywać temu postanowieniu skutki decyzji rozbiórkowej i w powiązaniu z nimi oceniać wystąpienie przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia. Zarzut naruszenia art. 48 ust. 1 i 2 Prawa budowlanego w związku z art. 61 § 3 P.p.s.a. jest więc nieusprawiedliwiony, może być on realizowany w stosunku do postanowienia organu nadzoru budowlanego o wstrzymaniu robót, nie zaś postanowienia sądu o odmowie wstrzymania wykonania postanowienia organu nadzoru budowlanego, z czego skarżący wnosząc skargę do sądu skorzystali. W tym kontekście odnosząc się do zarzutu wadliwej kwalifikacji obiektu budowlanego jako jednej "całości techniczno-budowlanej" oraz pominięcia okoliczności, że piec wędzarniczy został całkowicie i trwale usunięty jeszcze przed wniesieniem skargi, trzeba zauważyć, że na obecnym etapie postępowania zagadnienie kwalifikacji spornego obiektu oraz weryfikacja jego rzeczywistego charakteru technicznego i funkcjonalnego, a także stanu technicznego pozostają poza obszarem merytorycznej oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonywanej w ramach postępowania zażaleniowego w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania postanowienia nakazującego wstrzymanie robót budowlanych. Jak już wskazano, formułowanie ocen w tym zakresie jest zastrzeżone dla sądu w trakcie rozpoznania skargi. W niniejszym postępowaniu wpadkowym rolą sądu jest ustalenie, czy w związku z wykonaniem zaskarżonego postanowienia zachodzi niebezpieczeństwo powstania po stronie skarżących znacznej szkody bądź też trudnych do odwrócenia skutków. Brak zaś podstaw do formułowania tezy o możliwości wystąpienia skutku finansowego względnie niemożliwości odwrócenia skutku w postaci wstrzymania robót budowlanych. Zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. w związku z art. 61 § 3 P.p.s.a. okazał się więc niezasadny, dodatkowo także z tego powodu, że sądy administracyjne nie stosują przepisów K.p.a., lecz przyjmują je za wzorzec kontroli działalności organów administracji publicznej. Z tożsamych powodów sąd w postępowaniu wpadkowym nie mógł przesądzać, czy wiata została wybudowana legalnie, należy to do merytorycznego rozstrzygnięcia. Stąd za nieusprawiedliwiony trzeba uznać zarzut naruszenia art. 49 ust. 1 oraz art. 49d ust. 1 Prawa budowlanego w związku z art. 61 § 3 P.p.s.a. W ocenie NSA sam fakt wydania postanowienia o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia nie powoduje naruszenia zasad: proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i ochrony własności (art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP), gdyż postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych nie wprowadza ograniczeń w zakresie korzystania z nieruchomości, na której usytuowany jest obiekt w stosunku do którego wszczęto postepowanie, lecz nakaz powstrzymania się adresatów tego postanowienia od prowadzenia dalszych robót budowlanych przy tym obiekcie. Nie zasługuje wreszcie na uwzględnienie zarzut obrazy art. 166 w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia, wbrew stanowisku autora zażalenia, zostało sporządzone w sposób poprawny i nie zawiera sprzeczności lub braków, które czyniłyby niemożliwym odkodowanie motywów, jakimi kierował się Sąd pierwszej instancji podejmując zaskarżone postanowienie i tym samym dokonanie właściwej kontroli instancyjnej. W szczególności sąd ten wyjaśnił, dlaczego nie jest możliwe wydanie postanowienia o wstrzymaniu wykonania postanowienia organu nadzoru budowlanego o wstrzymaniu robót budowlanych, co w konsekwencji nie powoduje niebezpieczeństwa wyrządzeniem znacznej szkody po stronie skarżących lub powstania trudnych do odwrócenia skutków. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 2 września 2026
- Symbol z opisem
- 6012 Wstrzymanie robót budowlanych, wznowienie tych robót, zaniechanie dalszych robót budowlanych
- Skarżony organ
- Inspektor Nadzoru Budowlanego
- Sędziowie
- Leszek Kiermaszek /przewodniczący sprawozdawca/
Powiązane dokumenty
Sygnatura: II SA/Gl 191/26 · 21 października 2026
Wyrok WSA w Gliwicach z 21 października 2026 r., II SA/Gl 191/26 – wstrzymanie robót budowlanych
Sygnatura: II SA/Gl 190/26 · 21 października 2026
Wyrok WSA w Gliwicach z 21 października 2026 r., II SA/Gl 190/26 – wstrzymanie robót budowlanych
Sygnatura: II OSK 2287/25 · 21 października 2026
Postanowienie NSA z 21 października 2026 r., II OSK 2287/25 – wstrzymanie robót budowlanych
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny