II OSK 958/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Linska - Wawrzon (spr.) Sędziowie sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia del. WSA Paweł Groński Protokolant sekretarz sądowy Agata Stolarska po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 13 grudnia 2016 r. sygn. akt II SA/Op 492/16 w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia danych z rejestru mieszkańców oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Op 492/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. dalej – p.p.s.a.) oddalił skargę M. J. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia [...] sierpnia 2016 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Namysłowa z dnia [...] czerwca 2016 r., odmawiającą udostępnienia danych osobowych, tj. adresów i numerów PESEL rodzeństwa S. M. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M. J., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: 1. dokonanie nietrafnych ustaleń co do podstawy faktycznej odmowy udzielenia informacji przez kolejne organy tj. Burmistrza Namysłowa oraz Wojewody Opolskiego; 2. art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności poprzez nietrafną wykładnie a to poprzez uznanie, iż interes prawny realizuje się wyłącznie w wyniku wydania orzeczenia przez Sąd powszechny stwierdzającego istnienie wierzytelności podczas gdy zgodnie z art. 126 § 2 pkt 1 k.p.c. ujawnienie się interesu prawnego następuje z chwila konieczności złożenia pisma procesowego (wniosku o stwierdzenie nabycia spadku) a wiec, przed wytoczeniem postępowania cywilnego W skardze kasacyjnej wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie skargi i zasądzenie kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów dojazdu na rozprawę do WSA w Opolu ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Opolu oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że postępowanie sądowoadministracyjne w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r., a zatem do uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego znajduje zastosowanie art. 193 zd. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. dalej – p.p.s.a.) Zgodnie z nim uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 p.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca szczególny charakter, wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Stan faktyczny i prawny sprawy rozstrzygniętej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawiony został w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku, uwzględniwszy, że rozpoznaniu podlega sprawa w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), gdyż nie stwierdzono przesłanek nieważności postępowania sądowego określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wprowadzony w art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wymóg przytoczenia podstaw skargi kasacyjnej i ich uzasadnienia oznacza, że autor skargi kasacyjnej powinien określić przepisy prawa, które zdaniem strony skarżącej uległy naruszeniu przez sąd pierwszej instancji oraz wykazać w jaki sposób nastąpiło naruszenie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania. Zaznaczyć należy, że ustanowiony w art. 175 § 1 p.p.s.a. przymus adwokacko – radcowski z założenia powinien gwarantować sporządzenie skargi kasacyjnej w sposób odpowiadający wymogom ustawowym i umożliwiający Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu merytoryczne jej rozpoznanie. Wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania granicami skargi kasacyjnej sprawia, że Naczelny Sąd Administracyjny władny jest badać naruszenie jedynie tych przepisów prawa, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą, natomiast nie jest dopuszczalne, aby Sąd ten dokonywał konkretyzowania, uzupełniania bądź korygowania wadliwie sformułowanych zarzutów kasacyjnych. Wobec powyższego w niniejszej sprawie rozpoznaniu podlegał zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia art. 46 ust. 2 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej), przy założeniu, że nie został podważony stan faktyczny będący podstawą zaskarżonego wyroku. Zaznaczyć należy, że zarzut (pkt 1 petitum skargi kasacyjnej), dotyczący ustaleń faktycznych zawartych w decyzjach organów obu instancji nie został objęty oceną merytoryczną, gdyż nie został powiązany z żadnym przepisem postępowania, mogącym stanowić podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Odnosząc się do drugiego zarzutu należy wskazać, że wbrew twierdzeniom skarżącego, Sąd Wojewódzki zasadnie zaakceptował stanowisko organów obu instancji w przedmiocie odmowy udostępnienia danych z rejestru mieszkańców, dokonanej na podstawie art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności. Zgodnie z treścią wymienionego przepisu, dane z rejestru PESEL, rejestrów mieszkańców mogą być udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny. W niniejszej sprawie istotą sporu było to, czy skarżący posiada interes prawny dający mu podstawę żądania udostępnienia z rejestru mieszkańców danych potencjalnych spadkobierców rodziców S. M., a konkretnie rodzeństwa S. M., będącego dłużnikiem skarżącego, co zostało potwierdzone wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Fabrycznej sygn. [...]. Według wniosku skarżącego dane osobowe rodzeństwa i rodziców dłużnika są niezbędne do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po rodzicach dłużnika. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy zaznaczył, że we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku podaje się dane spadkodawcy, natomiast wskazanie spadkobierców nie jest obowiązkiem wnioskodawcy, gdyż sąd z urzędu ustala spadkobierców. Ponadto organ odwoławczy wskazał na pogląd wyrażony w orzecznictwie, zgodnie z którym podmiot ubiegający się o udostępnienie danych za zbiorów meldunkowych ma interes prawny w uzyskaniu danych personalnych osoby, przeciwko której wytoczył powództwo przed sądem powszechnym i sąd ten zobowiąże do podania danych konkretnej strony postępowania. W rezultacie organ odwoławczy stwierdził, ze wnioskodawca nie wykazał interesu prawnego w otrzymaniu danych rodzeństwa S. M., co uzasadniało wydanie decyzji odmownej przez organ pierwszej instancji. W takim stanie sprawy Sąd Wojewódzki prawidłowo przyjął, że skarżący jest legitymowany do zainicjowania postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, jednak nie ma on obowiązku wskazania we wniosku spadkobierców. W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki przytoczył przepisy art. 1025 § 1 kc oraz art. 670, art. 677 § 1 i art. 669 kpc, wywodząc prawidłowo, że żądane przez skarżącego dane dotyczące rodzeństwa dłużnika nie są niezbędne do złożenia przedmiotowego wniosku do sądu powszechnego, a sąd spadku z urzędu bada, kto jest spadkobiercą oznaczonych osób. Odnosząc się do treści skargi kasacyjnej, podkreślić należy, że w sprawie nie został zakwestionowany interes prawny skarżącego w zakresie możliwości uzyskania danych co do rodziców dłużnika, będących spadkodawcami, w tym ich aktów zgonu. W piśmiennictwie i orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że legitymację do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku (art. 1025 § 1 kc) ma wierzyciel spadkobiercy lub spadku, np. jeśli chce prowadzić egzekucję z nieruchomości wchodzącej w skład spadku. Wniosek taki powinien zgodnie z art. 511 w zw. z art. 187 kpc i art. 126 § 1 i 2 kpc zawierać żądanie stwierdzenia nabycia spadku po określonym spadkodawcy, wykazanie interesu prawnego wnioskodawcy, ewentualne wskazanie osób zainteresowanych znanych wnioskodawcy oraz okoliczności uzasadniające właściwość miejscową sądu. Sąd spadku jest związany wnioskiem tylko co do określenia osoby spadkodawcy, o tym zaś, kto dziedziczy spadek, orzeka z urzędu. Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku toczy się w trybie nieprocesowym (art. 669, 670 – 679 kpc), który charakteryzuje się istotnie mniejszą kontradyktoryjnością niż tryb procesu. W razie gdy krąg uczestników nie jest w pełni ustalony, to sąd z urzędu wzywa zainteresowanych do udziału w sprawie. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku powinien spełniać wymagania stawiane w art. 511 kpc, natomiast przepisy o pozwie (art. 187 w zw. z art. 126 § 1 i 2 kpc) należy stosować odpowiednio, a więc z uwzględnieniem specyfiki postępowania zmierzającego do ustalenia spadkobierców oraz udziałów w jakich nabycie spadku nastąpiło (por. J. Gudowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Art. 1025. WKP 2017; M. Fras, M. Habdas, Kodeks cywilny. Komentarz. Art. 1025 WKP 2019, T. Ereciński, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 669. WK 2016; A. Jakubecki, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Art. 669, Art. 670 Lex/el. 2018). W świetle przedstawionych uwag należało stwierdzić, że wydana w sprawie decyzja odmawiająca udostępnienia danych z rejestru mieszkańców w zakresie rodzeństwa dłużnika S. M. nie będzie stanowiła przeszkody do samego zainicjowania postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po rodzicach dłużnika przy założeniu, że skarżący uzyska dane personalne spadkodawców i posiada już dane dłużnika, a więc osoby wchodzącej w krąg spadkobierców. W konsekwencji zarzut odnoszący się do art. 46 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności okazał się niezasadny zwłaszcza, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację w dużej mierze nieadekwatną do stanu faktycznego i stanu prawnego niniejszej sprawy. Zaakcentowania wymaga to, że przedmiotem kontroli sądowej były wyłącznie decyzje wydane w zakresie danych personalnych (adres, numery PESEL) rodzeństwa S. M., a zatem oceną Sądu Wojewódzkiego nie była objęta kwestia udostępnienia danych (aktów zgonu) rodziców dłużnika. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd Wojewódzki rozstrzygał sprawę w granicach wyznaczonych przedmiotowo i podmiotowo zaskarżoną decyzją Wojewody Opolskiego z dnia [...] sierpnia 2016 r. Z tych wszystkich względów orzeczono o oddaleniu skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 p.p.s.a.