II OSK 95/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Kiermaszek (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędzia del. WSA Jan Szuma Protokolant: starszy asystent sędziego Sylwia Misztal po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 września 2022 r. sygn. akt VII SA/Wa 1194/22 w sprawie ze skargi A. Ł. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 14 kwietnia 2022 r. nr 664/22 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: zawiesić postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 września 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 1194/22 oddalił skargę A. Ł. (dalej: "skarżąca") na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: "MWINB") z dnia 14 kwietnia 2022 r. nr 664/22 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w trybie nadzoru budowlanego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że MWINB postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2022 r. utrzymał w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m.st. Warszawy z dnia 21 lutego 2022 r. nr IVOT/46/2022, wydane na zasadzie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm.; obecnie Dz. U. z 2024 r. poz. 1568; dalej: "K.p.a.") w związku z art. 53a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2021 r., poz. 2351; obecnie Dz. U. z 2025 r. poz. 418), o odmowie wszczęcia, na wniosek skarżącej z dnia 17 stycznia 2022 r., postępowania administracyjnego w sprawie robót budowlanych wykonanych w budynku położonym przy ul. [...] w W. Sąd uznał, że prawidłowe jest stanowisko organów administracyjnych wskazujące na możliwość prowadzenia postępowania na podstawie art. 53a Prawa budowlanego wyłącznie z urzędu, a nie na wniosek strony. Ewentualny wniosek o uruchomienie postępowania przez organ nadzoru budowlanego należy potraktować w kategoriach sygnału, który właściwy organ ma obowiązek zweryfikować. W tym znaczeniu wniosek nie mógł stanowić "żądania wszczęcia postępowania", o którym mowa w art. 61 K.p.a. W ocenie Sądu przepis art. 61a § 1 K.p.a. odnosi się wyłącznie do sytuacji, w której postępowanie wszczynane jest na wniosek strony, zatem brak jest podstaw do wydawania na jego podstawie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Skoro przepis prawa przyznaje organowi kompetencję do wszczęcia postępowania wyłącznie z urzędu, to żaden podmiot poza prokuratorem, nie może egzekwować od tego organu zainicjowania takiego postępowania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zaskarżając orzeczenie w całości. Pełnomocnik zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 61a § 1 K.p.a. w związku z art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego poprzez uznanie, że postępowanie w trybie rozdziału 5a Prawa budowlanego może być wszczynane wyłącznie z urzędu bez względu na fakt, czy wykonane roboty naruszają interes prawny skarżącej. Następnie pełnomocnik zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 3 § 1 w związku z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 239; obecnie Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "P.p.s.a.") poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli i wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 P.p.s.a. polegające na braku rozpoznania w całości podniesionego w skardze zarzutu pozbawienia skarżącej ochrony prawnej. W oparciu o wskazane podstawy kasacyjne pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Po wniesieniu skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 24 lutego 2025 r., na podstawie art. 15 § 1 pkt 2 w związku z art. 264 § 2 P.p.s.a., wniósł o podjęcie przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały wyjaśniającej: "Czy z uwagi na dyspozycję art. 53a ust. 1 i art. 72a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r. poz. 725, z późn. zm.) możliwe jest wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego w trybie nadzoru budowlanego na wniosek podmiotu, który żąda od organu podjęcia działań, powołując się na własny interes prawny ?". W przypadku negatywnej odpowiedzi na powyższe pytanie, Prezes NSA wniósł o wyjaśnienie: "Czy organ nadzoru budowlanego, do którego wpłynął wniosek o wszczęcie jednego z postępowań, o których mowa w art. 53a ust. 1 i art. 72a Prawa budowlanego, obowiązany jest wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, czy też wystarczającym jest poinformowanie pismem wnioskodawcy o podjętych działaniach ?". Sprawę zarejestrowano pod sygnaturą akt II OPS 2/25 i wyznaczono skład siedmiu sędziów do rozpoznania sprawy. Odpowiedź na postawione przez Prezesa NSA pytania prawne jest istotna dla oceny zarzutów kasacyjnych sformułowanych w przedmiotowej sprawie. Z tych względów rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od wyjaśnienia przez Naczelny Sąd Administracyjny wskazanych przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych. W związku z tym zachodzi przesłanka do zawieszenie postępowania kasacyjnego do czasu rozstrzygnięcia wniosku Prezesa NSA. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przez odesłanie zawarte w art. 193 zdanie pierwsze in principio P.p.s.a. przywołany przepis stosuje się odpowiednio do postępowania prowadzonego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w związku z art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.