II OSK 886/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędzia del. WSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz /spr./ Protokolant Mariusz Szufnara po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 12 marca 2008 r. sygn. akt II SA/Ke 12/08 w sprawie ze skargi B. Ś. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 12 marca 2008 r. sygn. akt II SA/Ke 12/08 oddalił skargę B. Ś. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] listopada 2007 r. wydaną w sprawie wymeldowania z pobytu stałego. Jednocześnie Sąd przyznał pełnomocnikowi strony skarżącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Przedstawiając w uzasadnieniu stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że B. Ś. wystąpiła z wnioskiem o wymeldowanie syna B. W. z pobytu stałego z lokalu nr [...] położonego przy ul. [...] w Kielcach. Prezydent Miasta Kielce decyzją z dnia [...] września 2007 r. odmówił wymeldowania B. W. z przedmiotowego lokalu. W podstawie prawnej organ powołał się na art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) – zwanej dalej również ustawą oraz art. 104 § 1 k.p.a. Jego zdaniem w sprawie nie zostały spełnione ustawowe przesłanki do wymeldowania wskazanej osoby. Po rozpatrzeniu odwołania B. Ś. Wojewoda Świętokrzyski decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. utrzymał w mocy decyzję organu niższej instancji. Wojewoda wskazał, że ewidencja ludności ma służyć rejestracji pobytu ludności, a więc odzwierciedlać stan faktyczny. Natomiast osoba, która opuściła miejsce pobytu stałego ma obowiązek wymeldować się z niego, a jeżeli nie wykonuje tego obowiązku to - stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy - organ gminy na wniosek strony lub z urzędu wszczyna postępowanie administracyjne i orzeka o jej wymeldowaniu w drodze decyzji administracyjnej. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, przesłanka powyższa jest spełniona, gdy opuszczenie miejsca stałego pobytu miało charakter dobrowolny i trwały. Z materiału dowodowego sprawy wynika, iż B. W. zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, zajmując tam jeden mały pokój, czasami zaś przebywa u rodziców narzeczonej w Skarżysku-Kamiennej. W ocenie organu, brak jest dowodów wskazujących na fakt założenia przez B. W. ośrodka jego osobistych i majątkowych interesów w innym miejscu. Ponadto dysponuje on kluczami do przedmiotowego mieszkania i posiada tam rzeczy osobiste. Był także obecny w lokalu podczas przeprowadzonej w dniu 26 lipca 2007 r. kontroli ZEORK-u. Okoliczność, że wskazana osoba nie opuściła przedmiotowego lokalu, w którym nadal skoncentrowane jest jej życie osobiste, znajduje również potwierdzenie w treści protokołu rozprawy administracyjnej. Organ odwoławczy podkreślił, że sporadyczne przebywanie poza przedmiotowym lokalem spowodowane jest głębokim konfliktem pomiędzy B. W. a jego matką - B. Ś.. Nie daje to jednak podstaw do uznania, że występuje element dobrowolnego i trwałego opuszczenia lokalu, niezbędny do wymeldowania w trybie administracyjnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach B. Ś. twierdziła, że B. W. wyprowadził się z mieszkania przy ul. [...]/[...] na ul. [...]/1[...] w Kielcach i tam właśnie koncentruje się jego życie osobiste. Skarżąca wskazała, iż zachowanie jej syna jest sprzeczne z przyjętymi normami społecznymi, albowiem zamierzał ją wyrzucić z mieszkania i w różny sposób działał na jej szkodę. Pomimo choroby, jest zmuszona teraz sama spłacać zadłużenie za energię elektryczną i wodę. Przechodząc do rozważań Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy ewidencja ludności polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób, o urodzeniach, dotyczących obowiązku wojskowego, zmianach stanu cywilnego, obywatelstwa, imion i nazwisk oraz o zgonach. W myśl zaś art. 15 ust. 2 ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Takie brzmienie przepisu oznacza, że niezbędnym warunkiem wymeldowania z miejsca pobytu stałego jest opuszczenie lokalu, rozumiane - zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym - jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu oraz dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Przy czym Sąd zauważył, że przyczyną wymeldowania nie może być utrudniający wspólne zamieszkanie konflikt rodzinny. W ocenie Sądu organy podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zbierając i rozpatrując w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), przy jednoczesnym zachowaniu reguł oceny materiału dowodowego wskazanych w art. 80 k.p.a. Prezydent Miasta Kielce przeprowadził w dniu 8 sierpnia 2007 r. rozprawę administracyjną, w trakcie której przesłuchał B. Ś. i B. W.. Wobec sprzecznych wyjaśnień tych osób zobowiązano je do wskazania świadków na potwierdzenie podnoszonych okoliczności. Wezwaniu temu żadna z tych osób nie zadośćuczyniła, nadesłano jedynie wezwanie z Komisariatu Policji, protokół kontroli Zakładu Energetycznego oraz pismo do Prokuratury Rejonowej w Kielcach. Materiał dowodowy pozwalał organom administracji publicznej dokonać oceny zasadności wniosku skarżącej w odniesieniu do mogących mieć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie norm prawa materialnego. W trakcie rozprawy administracyjnej B. Ś. wyjaśniła, iż jej syn przychodzi do mieszkania raz w tygodniu na dwie godziny, aby wykąpać się i coś zjeść, posiada klucze do mieszkania. W mieszkaniu zajmuje, w sposób wyłączny, jeden z dwóch pokoi, w którym znajduje się nadal część jego rzeczy. Natomiast z wyjaśnień B. W. wynika, iż z lokalu nigdy się nie wyprowadził, posiada klucze do niego, zajmuje jeden pokój, w którym trzyma rzeczy osobiste i nocuje tam prawie codziennie, a jedynie czasami przebywa u narzeczonej w Skarżysku-Kamiennej. Syn skarżącej był obecny w przedmiotowym lokalu podczas kontroli Rejonowego Zakładu Energetycznego w Kielcach. Utrwalony w orzecznictwie sądowym jest pogląd, że o opuszczeniu stałego miejsca zamieszkania można mówić tylko wówczas, gdy ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23.04.2001r., sygn. akt V SA 3169/00, Lex nr 50123). Oznacza to nie tylko fizyczne nieprzebywanie w danym lokalu, ale i zamiar jego opuszczenia, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem oraz założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Sąd pierwszej instancji takich okoliczności się nie dopatrzył. W szczególności B. W. dysponuje kluczami do lokalu i zajmuje w nim jeden pokój, w którym posiada rzeczy osobiste. Brak w aktach administracyjnych jakichkolwiek dowodów na okoliczność zerwania przez B. W. związków z dotychczasowym miejscem zamieszkania i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Dodatkowo Sąd zauważył, że syn skarżącej odebrał skierowane na ten adres zawiadomienie o wszczęciu postępowania i terminie rozprawy administracyjnej. Odnosząc się do złożonego przez B. Ś. wezwania z Komisariatu Policji oraz pisma do Prokuratury Rejonowej w Kielcach Sąd podniósł, że pisma te nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Potwierdzają jedynie istnienie konfliktu pomiędzy stronami. W konkluzji Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w przepisie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, niezbędne do orzeczenia o wymeldowaniu. Jednocześnie zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do wyjaśnienia, czy centrum życiowe B. W. w dalszym ciągu mieści się w lokalu położonym przy ulicy [...]/[...] w Kielcach. Na marginesie sprawy Sąd wskazał, że za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu w/w przepisu uznaje się sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana - usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona - nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do mieszkania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12.04.2001r., sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937). Z oświadczenia B. W. złożonego na rozprawie przed Sądem, wynika, że w grudniu 2007 r. wniósł powództwo o przywrócenie posiadania przedmiotowego lokalu, zaś powództwo o jego eksmisję, wniesione przez B. Ś., zostało oddalone nieprawomocnym wyrokiem sądu ze stycznia 2008 r. Okoliczności te nie były w żaden sposób kwestionowane przez obecną na rozprawie skarżącą. Zarówno wniesienie pozwu o przywrócenie posiadania jak i orzeczenie o oddaleniu powództwa o eksmisję miały miejsce już po wydaniu zaskarżonej decyzji, stąd też nie miały wpływu na treść rozstrzygnięcia. Jako podstawę prawną wyroku Sąd pierwszej instancji powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach udzielonej pomocy prawnej Sąd orzekł na podstawie § 15 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1349 ze zm.) w związku z art. 250 p.p.s.a. B. Ś., reprezentowana przez radcę prawnego T. G., zaskarżyła opisany wyrok do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kasacyjnej domagała się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nie zostały spełnione przesłanki do wymeldowania B. W.. W jej ocenie wyprowadzenie się syna z przedmiotowego mieszkania i zamieszkanie w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Kielcach ma charakter trwały i dobrowolny. Posiadanie kluczy do mieszkania przy ul. [...]/[...] w Kielcach, a nawet zajmowanie w nim jednego pokoju nie przesądza, że jego centrum życiowe tam się koncentruje. W dniu 28 kwietnia 2009 r. skarżąca kasacyjnie nadesłała odpis protokołu rozprawy apelacyjnej przed Sądem Okręgowym w Kielcach w sprawie sygn. akt II Ca 681/08 z dnia 22 lipca 2008 r., w trakcie której B. W. stwierdził, że nie mieszka w spornym lokalu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeśli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej i wyłącznie w granicach wyżej określonych może rozpatrywać wniesioną skargę kasacyjną. Skarga kasacyjna wniesiona w rozpoznawanej sprawie oparta została wyłącznie na zarzucie naruszenia prawa materialnego, które ma polegać na błędnej wykładni art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez przyjęcie, iż nie zostały spełnione przesłanki do wymeldowania B. W.. Ustosunkowując się do tego zarzutu w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, iż błędna wykładnia polega na mylnym zrozumieniu treści przepisu. Natomiast wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej jest traktowane jako niewłaściwe zastosowanie przepisu prawa. Mając te uwagi na względzie należy stwierdzić, iż sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych dotyczy niewłaściwego zastosowania tego przepisu, a nie jego błędnej wykładni, mimo, iż autorka skargi kasacyjnej określiła, że chodzi o błędną wykładnię. Przyjęcie bowiem czy zostały spełnione przesłanki wymeldowania nie stanowi wykładni przepisu lecz jest elementem jego stosowania. Jednakże, aby skutecznie zarzucić niewłaściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego należy podważyć skutecznie ustalenia stanu faktycznego. W sytuacji bowiem, kiedy nie podważono skutecznie ustaleń stanu faktycznego, Naczelny Sąd Administracyjny związany jest tą oceną, która legła u podstaw zaskarżonego wyroku. Oznacza to, że brak skutecznego zarzutu naruszenia przepisów postępowania uniemożliwia efektywne kwestionowanie zastosowania prawa materialnego. Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy. W konsekwencji oznaczać to będzie brak możliwości skutecznego powoływania się na zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z 20.01.2006, I FSK 507/05, Lex nr 187513). W związku z powyższym skoro z niezakwestionowanych skutecznie ustaleń faktycznych wynika, że B. W. nie opuścił miejsca pobytu stałego, to brak jest podstaw pozwalających na skuteczne postawienie zarzutu, kwestionującego zastosowanie art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy. Z tych względów nie można uznać zarzutu błędnego zastosowania niniejszego przepisu za zasadny. Na marginesie należy wskazać, że fakt, iż B. W. na rozprawie apelacyjnej przed Sądem Okręgowym w Kielcach w dniu 22 lipca 2008 r. stwierdził, że nie mieszka w spornym lokalu jest elementem nowego stanu faktycznego, mogącego stanowić podstawę nowego wniosku o wymeldowanie. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej – radcy prawnemu T. G. - wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a. Stosownie do § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) pełnomocnik skarżącej powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.