II OSK 860/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 14 września 2018 r.- na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku M. M. H. o uzupełnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2018 r., sygn. akt II OSK 860/18 w sprawie ze skargi kasacyjnej Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 706/17 w sprawie ze skargi M. M. H. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy postanawia: oddalić wniosek o uzupełnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2018 r., sygn. akt II OSK 860/18

M. M. H. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika radcę prawnego M. K. wniósł skargę na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Po rozpoznaniu skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 listopada 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 706/17 uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] sierpnia 2016 r., znak [...], umorzył postępowanie administracyjne w sprawie i orzekł o zwrocie przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego w kwocie 580 zł. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Odpis skargi kasacyjnej został przesłany do pełnomocnika skarżącego i doręczony mu w dniu 14 marca 2018 r. Pełnomocnik ten w piśmie z dnia 27 marca 2018 r. wniósł do WSA w Warszawie odpowiedź na skargę kasacyjną. Nie zawarł w niej oświadczenia o przesłaniu tego pisma pełnomocnikowi strony przeciwnej w myśl art. 66 § 1 P.p.s.a. Zarządzeniem z dnia 9 kwietnia 2018 r. Przewodniczący Wydziału II NSA zarządził zwrot odpowiedzi na skargę z uwagi na brak oświadczenia, o którym mowa w art. 66 §1 P.p.s.a. Pełnomocnik skarżącego otrzymał zwróconą odpowiedź na skargę kasacyjną w dniu 13 kwietnia 2018 r. i tego samego dnia skierował do WSA w Warszawie odpowiedź na skargę kasacyjną uzupełnioną o brakujące oświadczenie. WSA w Warszawie otrzymał to pismo 16 kwietnia 2018 r. i przy piśmie z dnia 21 maja 2018 r. przekazał do NSA. Pismo wpłynęło do NSA 22 maja 2018 r. Wyrokiem z dnia 10 maja 2018 r., sygn. akt II OSK 860/18 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 706/17 w sprawie ze skargi M. M. H. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. W powyższym wyroku Sąd nie wypowiedział się co do zwrotu kosztów postępowania. W piśmie z dnia 27 czerwca 2018 r. pełnomocnik M. M. H. złożył wniosek o uzupełnienie ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego poprzez orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za pierwszą i drugą instancję. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 157 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako "P.p.s.a."), strona może w ciągu czternastu dni od doręczenia wyroku z urzędu - a gdy wyroku nie doręcza się stronie od dnia ogłoszenia - zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu. Wniosek taki, zgłoszony po upływie terminu, podlega odrzuceniu (§ 1a). Jeżeli uzupełnienie wyroku dotyczy wyłącznie kosztów, to sąd może wydać postanowienie na posiedzeniu niejawnym (§ 2 i § 3 a contrario P.p.s.a.). Jednym z takich orzeczeń, które sąd zamieszcza z urzędu jest orzeczenie o kosztach postępowania, gdyż art. 209 P.p.s.a. nakłada na sąd obowiązek rozstrzygnięcia o zwrocie kosztów w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 P.p.s.a. W niniejszej sprawie z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej od wyroku uwzględniającego skargę znajdzie zastosowanie art. 204 P.p.s.a. Stosownie do brzmienia art. 204 P.p.s.a. w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną, obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez: 1) organ - jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę; 2) skarżącego - jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę. Zgodnie zaś z treścią art. 205 § 2 P.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego osobistego stawiennictwa strony. Należy podkreślić, że żądanie zwrotu kosztów postępowania jest ograniczone czasowo i następuje na żądanie strony domagającej się zwrotu kosztów postępowania. Wskazuje na to treść art. 210 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Stronę działającą bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego sąd powinien pouczyć o skutkach niezgłoszenia wniosku w powyższym terminie (§ 1). Przepis § 1 nie ma zastosowania w przypadku orzekania na posiedzeniu niejawnym, gdy strona nie jest reprezentowana przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego. W takim przypadku o kosztach należnych stronie sąd orzeka z urzędu (§ 2). Do niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, które mogą podlegać zwrotowi od strony skarżącej na rzecz strony przeciwnej, na podstawie art. 204 P.p.s.a. należy zaliczyć również zwrot kosztów związanych z przygotowaniem odpowiedzi na skargę kasacyjną przez profesjonalnego pełnomocnika. Stosownie do art. 179 P.p.s.a. strona, która nie wniosła skargi kasacyjnej, może wnieść do wojewódzkiego sądu administracyjnego odpowiedź na skargę kasacyjną w terminie czternastu dni od doręczenia jej skargi kasacyjnej. Po upływie terminu na wniesienie odpowiedzi lub po zarządzeniu doręczenia odpowiedzi wnoszącemu skargę kasacyjną, wojewódzki sąd administracyjny niezwłocznie przedstawi skargę kasacyjną wraz z odpowiedzią i aktami sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Wobec powyższego z wnioskiem o zwrot kosztów postępowania należy wystąpić przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku w sprawie. Wniosek taki strona nie wnosząca skargi kasacyjnej może zawrzeć w odpowiedzi na skargę kasacyjną. Termin na wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną to 14 dni od doręczenia stronie odpisu skargi kasacyjnej. Złożenie odpowiedzi na skargę kasacyjną po terminie określonym w art. 179 P.p.s.a. powoduje, że pismo to traci ten przymiot i staje się zwykłym pismem procesowym, z którym na zasadach ogólnych zapoznają się sąd orzekający w sprawie, jak również strony postępowania, którym to pismo zostanie doręczone. Ma to o tyle znaczenie, że zawarty w niej wniosek o zasądzenie kosztów postępowania jest skuteczny o ile dotarł do Sądu przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku. W przeciwnym razie wniosek o zasądzenie kosztów należy uznać za złożony po terminie i w związku z tym nie będzie wywoływał zamierzonych skutków. W uchwale NSA siedmiu sędziów z 19 listopada 2012 r., sygn. akt II FPS 4/12, (ONSA WSA 2013/3, poz. 38), sąd, stwierdził, że "art. 204 i art. 205 § 2–4 w zw. z art. 207 § 1 p.p.s.a. wraz z właściwymi przepisami odrębnymi, do których odsyła art. 205 § 2 i 3 tej ustawy, stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną". Zatem zasądzenie zwrotu kosztów postępowania będzie obejmowało koszt zastępstwa procesowego strony związanego ze sporządzeniem odpowiedzi na skargę kasacyjną. Zaznaczyć należy, że do odpowiedzi na skargę kasacyjną, jako pisma procesowego, zastosowanie znajduje obowiązek z art. 66 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem w toku sprawy adwokaci, radcy prawni, doradcy podatkowi i rzecznicy patentowi doręczają sobie nawzajem pisma bezpośrednio za potwierdzeniem odbioru i oznaczeniem daty lub przesyłką poleconą. W treści pisma procesowego wniesionego do sądu zamieszcza się oświadczenie o doręczeniu odpisu pisma drugiej stronie albo o jego nadaniu przesyłką poleconą. Pisma niezawierające powyższego oświadczenia podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia tego braku. Obowiązek ten nie dotyczy wniesienia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, sprzeciwu, skargi o wznowienie postępowania i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (§ 2). Obowiązek ten zachodzi w przypadku wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną przez profesjonalnego pełnomocnika. Zatem NSA na etapie poprzedzającym rozpoznanie skargi kasacyjnej bada czy takie oświadczenie znalazło się w pismach procesowych stron reprezentowanych przez profesjonalnych pełnomocników np. w odpowiedzi na skargę. W przypadku niezamieszczenia oświadczenia jest to brak formalny pisma, który jednak nie podlega wezwaniu do uzupełnienia na zasadzie art. 49 § 1 P.p.s.a. Jak bowiem stanowi zd 2 art. 66 § 1 P.p.s.a. pisma niezawierające powyższego oświadczenia podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia tego braku. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że NSA postąpił prawidłowo nie zasądzając kosztów postępowania na rzecz skarżącego pomimo oddalenia skargi kasacyjnej Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców od wyroku uwzględniającego skargę tj. nie zastosował normy określonej w art. 204 P.p.s.a. Nie było tym samym podstaw do uzupełnienia na podstawie art. 157 § 1 P.p.s.a. wspomnianego powyżej wyroku NSA z dnia 10 maja 2018 r. o rozstrzygnięcie w zakresie zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego za pierwszą i druga instancję jak stanowił przedmiotowy wniosek o uzupełnienie wyroku. Zdaniem NSA, rozpoznającego wniosek o uzupełnienie NSA nie miał podstaw do wypowiedzenia się odnośnie do zwrotu kosztów postępowania skarżącemu i dlatego takiego rodzaju rozstrzygnięcie nie znalazło się w treści wyroku NSA z dnia 10 maja 2018 r. Z akt sprawy wynika, że odpowiedź na skargę kasacyjną zawierała brak formalny w postaci braku oświadczenia o doręczeniu odpisu pisma drugiej stronie albo o jego nadaniu przesyłką poleconą na adres drugiej strony. W związku z tym odpowiedź na skargę kasacyjną została zwrócona pełnomocnikowi skarżącego stosownie do art. 66 § 1 zd. 2 P.p.s.a. Zwrócone pismo pełnomocnik skarżącego otrzymał 13 kwietnia 2018 r. i tego samego dnia nadał do WSA w Warszawie wersję uzupełnioną o brakujące oświadczenie. WSA otrzymał to pismo w dniu 16 kwietnia 2018 r. i zarządził jego przekazanie do NSA w dniu 17 kwietnia 2018 r., Wykonanie tego zarządzenia nastąpiło 21 maja 2018 r. W dniu 22 maja 2018 r. uzupełniona o oświadczenie odpowiedź na skargę wpłynęła do NSA. W między czasie NSA w dniu 10 maja 2018 r. wydał wyrok oddalający skargę kasacyjną bez zasądzania zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz skarżącego na zasadzie art. 204 P.p.s.a. W tym stanie faktycznym uznać należy, że podczas orzekania przez NSA w dniu 10 maja 2018 r. w aktach sprawy nie było odpowiedzi na skargę zawierającej wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W ocenie NSA, rozpoznającego niniejszy wniosek o uzupełnienie wyroku wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną za pośrednictwem WSA w Warszawie w dniu 16 kwietnia 2018 r. nie świadczy o wniesieniu odpowiedzi na skargę kasacyjną przed zamknięciem rozprawy poprzedzającej wydanie wyroku. Zatem nie zaistniała sytuacja, w której NSA podczas wydawania wyroku w dniu 10 maja 2018 r. dysponował wnioskiem skarżącego o zasądzenie kosztów postępowania złożonym przed zamknięciem rozprawy. NSA nie mógł zatem zastosować art. 204 P.p.s.a. Wydany w dniu 10 maja 2018 r. wyrok zawierał wszystkie elementy, które należało w nim zawrzeć stosownie do obowiązujących ten Sąd przepisów. Należy podkreślić, że okoliczność nadania pocztą do WSA w Warszawie w dniu 13 kwietnia 2018 r. uzupełnionej o oświadczenie z art. 66 § 1 P.p.s.a. odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wpływa na możliwość orzeczenia przez NSA o zwrocie kosztów postępowania na podstawie art. 204 P.p.s.a. w wyroku z dnia 10 maja 2018 r. Skoro pełnomocnik skarżącego nie złożył do NSA do dnia zamknięcia przez ten sąd rozprawy w dniu 10 maja 2018 r. wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, to zasądzenie takich kosztów z uwagi na treść art. 210 § 1 P.p.s.a. nie było możliwe. Wniosek o uzupełnienie wyroku w tym zakresie jest pozbawiony podstaw. Podkreślić należy, że pełnomocnik skarżącego zobligowany był uzupełnić brak formalny odpowiedzi na skargę kasacyjną (oświadczenie z art. 66 § 1P.p.s.a.). Brak ten został dostrzeżony przez NSA na etapie, kiedy akta sprawy były już w tym sądzie. To NSA wezwał pełnomocnik strony do uzupełnienia braku formalnego pisma nie zaś WSA. Należało zatem poprawioną odpowiedź na skargę kasacyjną przesłać wprost do NSA, gdzie sprawa miała być rozpoznana. W okolicznościach niniejszej sprawy wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną za pośrednictwem WSA jak stanowi art. 179 P.p.s.a. nie było konieczne ani wymagane. Nie chodziło bowiem o wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną jako taką (zastosowanie art. 179 P.p.s.a.) ale o uzupełnienie stwierdzonego przez NSA braku formalnego takiego pisma. Wniesienie prawidłowej odpowiedzi na skargę kasacyjną w tym konkretnym przypadku powinno nastąpić bezpośrednio do NSA, który zwrócił to pismo jako wymagające uzupełnienia. Zatem aby uznać wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną należało wnieść odpowiedź wprost do NSA jeszcze przed zamknięciem rozprawy poprzedzającej bezpośrednio wydanie wyroku. W niniejszej sprawie nastąpiło to już po wydaniu wyroku z dnia 10 maja 2018 r. tj. w dniu 22 maja 2018 r. Wobec powyższego nie można skutecznie domagać się uzupełnienia wyroku NSA o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego stosownie do art. 204 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 157 § 1 i 2 P.p.s.a. w zw. z art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.