II OSK 772/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Gliniecki Sędziowie: Sędzia WSA del. Arkadiusz Despot-Mładanowicz Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska /spr./ Protokolant: Mariusz Szufnara po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] Sp. J. z siedzibą w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 listopada 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 1297/08 w sprawie ze skargi Z.K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania.

Wyrokiem z dnia 12 listopada 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 1297/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi Z.K., uchylił zaskarżoną przez niego decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] marca 2008 r. nr [...]. Decyzjami tymi orzeczono o wymeldowaniu Z.K. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. K. w W.. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd wyjaśnił, iż [...]. Sp. z o.o. nie wpuściła Z.K. w sierpniu 2007 r. do lokalu, w którym był zameldowany (co dotknęło również i innych lokatorów), zaś po przeprowadzeniu wizji lokalnej przez organ pierwszej instancji okazało się, że Spółka odcięła budynek od wszelkich mediów, w lokalach nie ma drzwi i okien, wyburzone zostały ściany działowe, a stan budynku nie pozwala na zamieszkiwanie w nim ludzi. Lokatorzy, w tym Z.K. wnieśli powództwo do Sądu o przywrócenie naruszonego posiadania, jednak powództwa zostały oddalone z tego względu, że lokale przestały istnieć, a nadto Komendant Miejski Straży Pożarnej m.st Warszawy decyzją z dnia [...] marca 2007 r. zakazał eksploatacji budynku, przedstawił Sąd, dodając, że w takim stanie organy, działając z wniosku Spółki, uznały, że zaszły podstawy, o których mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, do wymeldowania. Rozpoznając skargę, Wojewódzki Sąd uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcia naruszają prawo i podkreślił, że przesłanka, o której mowa w art. 15 ust. 2 ww. ustawy, od której zależy wymeldowanie, tj. opuszczenie lokalu nie została spełniona, bowiem opuszczenie to ma mieć charakter trwały i dobrowolny. Nie ulega kwestii – wywodził Sąd, że w sprawie opuszczenie lokalu nastąpiło, jednak nie na skutek zamiaru Z.K., ale działań Spółki. Sąd podkreślił też, że przedmiotem oceny wymeldowania są okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia miejsca pobytu, zatem powoływanie się na ustalenia dokonane podczas wizji (brak ścian działowych, okien, drzwi) nie może świadczyć o istnieniu przesłanki z art. 15 ust. 2, jako powstałej po dniu niewpuszczenia do lokalu. Wojewódzki Sąd zalecił, aby w ponownym postępowaniu organy ustaliły jaki był stan budynku w chwili uniemożliwienia wejścia do lokalu i czy w tej dacie istniały przesłanki do wymeldowania. Reprezentowana przez adwokata, [...] Spółka jawna (powstała z przekształcenia Spółki z o.o.) wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie i zarzucając: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez błędną wykładnię i przyjęcie, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu jest spełniona jeśli opuszczenie to jest trwale i dobrowolne oraz przyjęcie, że organy winny ustalić zamiar osoby co do opuszczenia lokalu, 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 113 § 1 P.p.s.a. przez zamknięcie rozprawy bez wyjaśnienia przez Sąd wszystkich okoliczności sprawy. Spółka wskazała, że Sąd pominął fakt wydania przez Komendanta Miejskiego Straży Pożarnej decyzji z dnia [...] marca 2007 r. o zakazie eksploatacji budynku przy ul. K. oraz nie zbadał, czy postępowanie toczące się przed Sądem powszechnym zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. W piśmie procesowym z dnia [...] marca 2008 r. skarżąca Spółka podkreśliła kwestię powództwa przed Sądem powszechnym, podając fakt zwrócenia pozwu. Z.K. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę kasacyjną należało uwzględnić. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), który stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Istotną przesłanką wymeldowania przez organ, o ile nie uczyniła tego sama osoba opuszczająca lokal, jest fakt opuszczenia miejsca pobytu. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że opuszczenie miejsca pobytu powinno mieć charakter dobrowolny i trwały. W niniejszej sprawie Z.K. opuścił zamieszkiwany przez siebie lokal, jednak nie z tego powodu, że taki był jego zamiar życiowy, ale dlatego, ze został do tego zmuszony działaniem skarżącej kasacyjnie Spółki. Działania Spółki nie ograniczyły się tylko do uniemożliwienia Z.K. wejścia do lokalu, w którym zamieszkiwał i był zameldowany, ale ich następstwem było również odcięcie wszelkich mediów i wyburzenie ścian działowych. Konsekwencją takiego postępowania Spółki było to, że w istocie przestały istnieć lokale mieszkalne w budynku. Opuszczenie lokalu mieszkalnego przez Z.K. zostało wymuszone postępowaniem Spółki i swoim działaniem Spółka też uniemożliwiła mu powrót do lokalu. Taki stan sprawy wskazuje, że jakkolwiek opuszczenie ma charakter trwały, to nie było jednak dobrowolne. O braku tej dobrowolności świadczyło wniesienie przez Z.K. powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania. Jednak powództwo to zostało przez Z.K. cofnięte, o czym informował on Wojewódzki Sąd na rozprawie przed nim, a co potwierdził na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Cofnięcie powództwa o odmowę posiadania jest okolicznością, która powinna być wzięta pod uwagę przy ocenie przesłanki dobrowolności, na co Wojewódzki Sąd nie zwrócił uwagi. Z akt sprawy wynika, że w dacie orzekania przez Wojewódzki Sąd jej stan faktyczny był taki, że Z.K. opuścił miejsce pobytu zmuszony do tego działaniem Spółki, z odmowy posiadania zrezygnował, a lokal, w którym zamieszkiwał utracił cechu lokalu mieszkalnego wobec działań Spółki. W takiej sytuacji to te okoliczności należało wziąć pod uwagę, a nie stan lokalu w dacie uniemożliwienia wejścia do niego. Co do zasady należy zgodzić się z poglądem orzecznictwa o dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu, jako przesłanki wymeldowania, o której mowa w art. 15 ust. 2 cyt. wyżej ustawy o ewidencji, jednak są sytuacje, kiedy ta "dobrowolność" może ulec załamaniu. Tak to będzie w przypadku eksmisji, ale również i w takiej sytuacji, jaka miała miejsce w niniejszej sprawie. Działań Spółki nie można pochwalać, bowiem można znaleźć inne sposoby na rozwiązanie umów z lokatorami i wymeldowanie się przez nich. Jednak dalsze zameldowanie Z.K. w lokalu nr [...] przy ul. K. stwarzałoby fikcję niczemu nie służącą. Zameldowanie nie daje żadnych praw do lokalu, jest tylko potwierdzeniem faktu zamieszkiwania w danym miejscu. Nie było zatem podstaw do tego, aby organy czyniły ustalenia co do stanu budynku w chwili wymuszonego opuszczenia lokalu, wobec następnych działań obu stron, tj. Z.K. i Spółki. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), odstępując od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego, na podstawie art. 207 § 2 tej ustawy.