II OSK 6/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia del. WSA Anna Szymańska (sprawozdawca) Protokolant: starszy inspektor sądowy Magdalena Męczkowska po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Opolskiego, od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, z dnia 30 października 2025r. sygn. akt I SAB/Op 58/25, w sprawie ze skargi M. I., na bezczynność Wojewody Opolskiego, w przedmiocie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały, oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 30 października 2025 r., sygn. akt I SAB/Op 58/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu (dalej: WSA w Opolu, sąd wojewódzki, sąd pierwszej instancji), po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. I. (dalej: cudzoziemiec, skarżący) na bezczynność Wojewody Opolskiego (dalej: Wojewoda, organ, skarżący kasacyjnie) w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt stały: zobowiązał Wojewodę do załatwienia sprawy z wniosku skarżącego z 3 października 2023 r. w terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia organowi wyroku ze stwierdzeniem jego prawomocności i aktami administracyjnymi (pkt 1.); stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2. i 3.) oraz zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego (pkt 4.). Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z 3 października 2023 r. (wpływ do organu) cudzoziemiec, obywatel Arabskiej Republiki Egiptu wystąpił o udzielenie zezwolenia na pobyt stały (w okresie spoczywania terminów określonych w art. 100c i 100d ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa - Dz. U. z 2023 r. poz. 103 ze zm.; dalej: u.o.p.). W dniu wpływu przedmiotowy wniosek zawierał braki, w tym braki formalne, do których uzupełnienia Wojewoda pismem z 22 lutego 2024 r. wezwał stronę tj. 8 kwietnia 2024 r. do osobistego stawiennictwa, złożenia odcisków linii papilarnych, okazania oryginału dokumentu podroży. Zgodnie z wezwaniem cudzoziemiec uzupełnił braki formalne w wyznaczonym dniu. Następnie pismem z 10 września 2024 r. cudzoziemiec wniósł prośbę o przyspieszenie rozparzenia sprawy. Dalej, pismem z 11 września 2024 r. poinformowano stronę o zawieszonych terminach (art. 100c i art. 100d u.o.p.) oraz realizacji wniosków według kolejności uzupełnienia braków formalnych. Jednocześnie wezwano do złożenia uwierzytelnionej kserokopii aktualnego paszportu. Cudzoziemiec pismem z 8 listopada 2024 r. zwrócił się o wydłużenie terminu w związku z brakiem możliwości przedłożenia ww. dokumentu w wyznaczonym przez organ terminie. Kolejno, 6 marca 2025 r. została dostarczona pocztą nieuwierzytelniona kserokopia pierwszej strony paszportu cudzoziemca. Następnie, strona pismem z 25 czerwca 2025 r. zwróciła się o udzielenie informacji dotyczącej postępowania w sprawie oraz jego przyspieszenie. Pismem z tej samej daty, strona wystąpiła do WSA w Opolu ze skargą na bezczynność Wojewody. Wskazanym na wstępie wyrokiem, WSA w Opolu stwierdził, że skarga jest zasadna. Oceniając w pierwszej kolejności dopuszczalność skargi, na podstawie art. 52 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) podano, że wystarczające jest wykazanie samego faktu wniesienia ponaglenia. Tym samym skarżący, przed złożeniem skargi do sądu dopełnił powyższego wymogu wnosząc do organu pismo z 25 czerwca 2025 r., w którym domagał się przyśpieszenia postępowania i przekazania informacji o ewentualnych brakach formalnych lub przyczynach opóźnienia podkreślając, że od chwili pobrania odcisków palców w kwietniu 2024 r. nie otrzymał żadnej decyzji. Z uwagi na treść żądania w ocenie sądu wojewódzkiego uznać należało, że pismo to spełnia wymóg wyczerpania środka zaskarżenia w postaci ponaglenia. Wyjaśniono, że art. 210 ust. 1 i 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r. poz. 1079 ze zm.; dalej: u.o.c.) reguluje w sposób ścisły termin załatwienia sprawy z wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt stały, wydłużając ten termin do 6 miesięcy od dnia spełnienia wymogów określonych w art. 210 ust. 2 u.o.c.. Sąd wojewódzki podzielił pogląd aktualnego orzecznictwa NSA, że niezgodność art. 100d u.o.p. z konstytucyjną zasadą prawa do sądu zaktualizowała się po 30 czerwca 2024 r. Wskazano, że takie stanowisko pozwala na urzeczywistnienie zasad konstytucyjnych w ramach wymiaru sprawiedliwości, w tym prawa do sądu. Oceniając sprawę w świetle przedstawionego wyżej stanowiska stwierdzono, że skoro skarżący złożył wniosek 3 października 2023 r., a po 30 czerwca 2024 r. należy odmówić stosowania przepisów u.o.p. zawieszających terminy do załatwienia sprawy tego rodzaju jak wskazana we wniosku skarżącego (a więc termin na załatwienie wniosku zaczął biec 1 lipca 2024 r.), to wniosek ten stosownie do art. 210 ust. 1 u.o.c. powinien być załatwiony do 31 grudnia 2024 r. Mając powyższe na uwadze sąd wojewódzki uznał, że Wojewoda dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Następnie zobowiązano organ do załatwienia podania skarżącego w terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia organowi wyroku ze stwierdzeniem jego prawomocności i aktami administracyjnymi. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Wojewoda, zaskarżając go w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 100d u.o.p. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na wyłączeniu zasadności jego zastosowania w przedmiotowym stanie faktycznym, z uwagi na jego epizodyczny charakter; 2) art. 100d u.o.p. w zw. z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię tj. wykroczenie poza granice oceny działalności administracji publicznej, a wydanie rozstrzygnięcia, które w istocie zmierza do tworzenia prawa, a nie jego stosowania bowiem zaprezentowana wykładnia jest sprzeczna z obowiązującym przepisem prawa; 2. naruszenia przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1) art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 12 § 1 oraz art. 35 § 1 - § 5 oraz art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 63 § 2, oraz art. 210 u.o.c. poprzez błędne przyjęcie, że sprawa nie została załatwiona w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych, a postępowanie administracyjne prowadzone było z naruszeniem zasady szybkości postępowania i z naruszeniem ustawowych terminów załatwienia sprawy, co spowodowało stwierdzenie bezczynności, podczas gdy przepis szczególny tj. art. 100d u.o.p. wyłącza możliwość stwierdzenia bezczynności w przedmiotowym postępowaniu do 4 marca 2026 r.; 2) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 12 § 1, art. 35 § 1- § 5 i art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 210 u.o.c. polegające na uwzględnieniu skargi na bezczynność Wojewody podczas gdy termin na załatwienie sprawy nie upłynął, a zatem nie doszło do bezczynności organu; 3) art. 52 § 1 p.p.s.a, poprzez przyjęcie, że skarga została wniesiona po wyczerpaniu środków zaskarżenia, które służyły skarżącemu w postępowaniu przed Wojewodą jako organem właściwym w sprawie (tj. wniesienia skutecznego ponaglenia w sprawie); 4) art. 35 k.p.a. polegające na błędnym przyjęciu, iż normy tego przepisu znajdują zastosowanie we wszystkich postępowaniach administracyjnych, również w stosunku do terminów regulowanych w przepisach szczególnych - art. 210 u.o.c.. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Opolu; zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów stanowiących uzupełnienie akt sprawy przedłożonych wraz z odpowiedzią na skargę do WSA w Opolu, które zaistniały po dacie wszczęcia postępowania w sprawie skargi na bezczynność, a także po dacie wydania wyroku. Wskazano, że przeprowadzenie tego dowodu ma charakter wyłącznie uzupełniający (potwierdzający argumentację zawartą w skardze kasacyjnej) i obrazujący aktualny stan sprawy i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA. Skarga kasacyjna jako nieusprawiedliwiona podlegała oddaleniu. W kwestii dopuszczenia dowodu z dokumentów przedłożonych ze skargą kasacyjną to stanowią one element akt administracyjnych, a te przekazywane są do sądu wraz ze skargą (art. 54 § 2 p.p.s.a.). Z kolei sąd wojewódzki wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie przekazanych przez organ akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Przy czym w/w przepis stosuje się odpowiednio przed NSA (art. 193 p.p.s.a.). NSA orzeka zatem na podstawie tych akt administracyjnych, dokonując weryfikacji, które z dokumentów tam znajdujących się, mają znaczenie dla sprawy. Jako najdalej idący okazał się zarzut naruszenia art. 52 § 1 p.p.s.a, poprzez przyjęcie, że skarga została wniesiona po wyczerpaniu środków zaskarżenia. Wojewoda kwestionuje ocenę sądu wojewódzkiego, że pismo skarżącego z 25 czerwca 2025 r., w którym domagał się przyśpieszenia postępowania, stanowi ponaglenie. Mianowicie skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Właściwym środkiem zaskarżenia jest ponaglenie (art. 37 § 1 k.p.a.). Każde pismo w postępowaniu, niezależnie od tego, jaką nazwę nada mu strona, winno być rozpoznane w takim trybie, który w najpełniejszym stopniu umożliwia uczynienie zadość zamieszczonemu wnioskowi strony, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona działa w postępowaniu samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. O charakterze pisma procesowego i jego kwalifikacji decyduje jego treść, a nie nazwa czy tytuł. Oceniając zatem, czy w sprawie zostało złożone ponaglenie należy rozważyć, czy zostało złożone pismo odpowiadające wymogom ponaglenia, w szczególności pismo takie musi wyrażać niezadowolenie strony długością postępowania. Każde pismo, niezależnie od tego, jakie oznaczenie nada mu strona, powinno być rozpoznane zgodnie z intencją strony, która wynika z treści pisma (vide wyrok NSA z 19 marca 2026 r. sygn. akt I OSK 1792/25). Z kwestionowanego pisma cudzoziemca w sposób oczywisty wynika, że strona nie zgadza się z okresem załatwiania jej wniosku i domaga się przyspieszenia rozpoznania sprawy. Pismo to – jak słusznie uznał WSA w Opolu – spełnia kryteria ponaglenia jako środka zaskarżenia otwierającego drogę do wniesienia skargi na bezczynność. Jeżeli chodzi o zastosowanie art. 35 k.p.a. to sąd wojewódzki uzna ten przepis jako adekwatny stan prawny, ale jedynie w prawidłowej części tj. art. 35 § 4 k.p.a. w zw. z art. 210 ust. 1 i 2 u.o.c. Stanowisko takie należy uznać za w pełni zasadne, gdyż z przepisu szczególnego wynika odrębny termin załatwienia sprawy zezwolenia na pobyt stały. Ustosunkowanie się do zarzutu naruszenia art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 12 § 1 oraz art. 35 § 1 - § 5 oraz art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 63 § 2, oraz art. 210 u.o.c. wymagało uprzedniej oceny zarzutu prawa materialnego tj. art. 100d u.o.p. Osią bowiem skargi kasacyjnej jest stanowisko Wojewody, że przepis ten obowiązuje w porządku prawnym, a przede wszystkim jego działanie odnosi skutek w sferze materialnej, tj. wojewodowie w sprawach m.in. zezwolenia na pobyt stały nie pozostają w bezczynności. W dotychczasowym orzecznictwie NSA za ugruntowane należy uznać stanowisko interpretacyjne, zgodnie z którym przepisy art. 100c ust. 1-4 i art. 100d ust. 1-4 u.o.p. stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców – niezależnie od ich narodowości, jak też tego, czy ich pobyt w Polsce jest wywołany wojną w Ukrainie, do czego nawiązuje treść art. 1 ust. 1 u.o.p. (por. wyrok NSA z 5 grudnia 2024 r. sygn. akt II OSK 1809/24; wyrok NSA z 18 listopada 2024 r. sygn. akt II OSK 286/24; wyrok NSA z 13 listopada 2024 r. sygn. akt II OSK 821/24; wyrok NSA z 9 października 2024 r. sygn. akt II OSK 877/24; wyrok NSA z 25 lipca 2024 r. sygn. akt II OSK 469/24; wyrok NSA z 17 lipca 2024 r. sygn. akt II OSK 470/24, wyrok NSA z 10 stycznia 2025 r. sygn. akt II OSK 1341/24; wyrok NSA z 29 stycznia 2025 r. sygn. akt II OSK 1890/24, wyrok NSA z 18 lutego 2025 r. sygn. akt II OSK 2057/24, wyrok NSA z 20 lutego 2025 r. sygn. akt II OSK 1916/24). W przepisie art. 100d u.o.p. przewidziano instytucję okresowego wstrzymania biegu terminów na załatwienie m.in. spraw dotyczących zezwolenia na pobyt stały oraz przewidziano, że zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. W utrwalonym orzecznictwie NSA przyjmowano również, że art. 100c i 100d u.o.p. nie naruszają Konstytucji RP, prawa unijnego, w tym KPP, jak również art. 6 i 13 EKPCz (por. np. wyroki NSA z: 23 października 2024 r., sygn. akt II OSK 801/24; 30 października 2024 r., sygn. akt II OSK 1303/24; 18 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 926/24; 17 grudnia 2024 r., sygn. akt II OSK 1355/24; 21 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 1123/24; 18 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2057/24; 20 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1961/24; 26 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1287/24; 27 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2470/24; 2 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2316/24; 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 1119/24; 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 1280/24; 21 stycznia 2026 r., sygn. akt II OSK 1218/25). Pogląd ten jednakże zachowuje aktualność do 30 czerwca 2024 r. NSA zastrzegał bowiem w niektórych orzeczeniach, że konieczne jest, aby sformułowane wyżej oceny dotyczące dopuszczalnego, proporcjonalnego ograniczenia prawa do sądu, zostały poczynione z uwzględnieniem nadzwyczajnych okoliczności aktualnych na dzień oceny bezczynności lub przewlekłości dokonanej w zaskarżonym wyroku (por. np. wyroki NSA: z 13 kwietnia 2023 r. sygn. akt II OSK 1985/22, z 18 listopada 2024 r. sygn. akt II OSK 926/24, z 21 stycznia 2025 r. sygn. akt 1123/24, z 20 lutego 2025 r. sygn. akt II OSK 2212/24 i II OSK 2146/24, z 27 lutego 2025 r. sygn. akt II OSK 2470/24, z 9 kwietnia 2025 r. sygn. akt II OSK 1188/24). Sygnalizowano zatem wprost, że ewentualna istotna zmiana tych okoliczności może doprowadzić do odmiennej oceny spełnienia przesłanki niezbędności wprowadzenia ograniczeń przewidzianych w art. 100d u.o.p. Rozwiązania legislacyjne uwarunkowane nadzwyczajnymi okolicznościami mogą być bowiem uznane za proporcjonalne tylko wówczas, gdy okoliczności te trwają. Wymóg niezbędności ograniczeń stanowi zaś, obok przesłanek przydatności i proporcjonalności sensu stricto, nieodzowny element testu proporcjonalności (por. np. wyrok TK z 22 września 2005 r., Kp 1/05, OTK-A 2005/8/93). I tak w orzecznictwie uznano, że przedłużenie obowiązywania art. 100d u.o.p. na okres po 30 czerwca 2024 r., nie miało już uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej oraz konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu w sprawie bezczynności lub przewlekłości postępowania (por. np. wyroki NSA z 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24, z 3 lipca 2025 r. sygn. akt II OSK 3117/24, z 5 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 3111/24, z 5 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 2743/24, z 25 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 3109/24, z 19 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 379/25, z 4 września 2025 r. sygn. akt II OSK 2722/24, z 25 września 2025 r. sygn. akt II OSK 2646/24, z 1 października 2025 r. sygn. akt II OSK 2732/24). Innymi słowy, przedłużenie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw nastąpiło z oczywistym naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym z oczywistym naruszeniem m.in. art. 45 ust. 1 w zw. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 KPP. Tym samym, oceny bezczynności albo przewlekłości w sprawach, o których mowa w art. 100d ust. 1 u.o.p., należy dokonywać z uwzględnieniem zdarzeń zaistniałych od 1 lipca 2024 r. Ma to kluczowe znaczenie wobec oceny bezczynności przez WSA w Opolu w zaskarżonym wyroku po tej dacie. W tym miejscu trzeba podkreślić, że w sprawach dotyczących bezczynności lub przewlekłości sąd orzeka z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy ustalonego w dniu wydania orzeczenia (por. np. wyrok NSA z 23 września 1986 r., sygn. akt IV SAB 8/86; uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów NSA z 26 listopada 2008 r., sygn. akt I OPS 6/08; wyrok NSA z 25 września 2024 r., sygn. akt III OSK 4675/21). W realiach rozpoznawanej sprawy przez "istotną zmianę okoliczności" należy rozumieć nie tylko zmniejszenie liczby wniosków pobytowych wpływających do wojewodów. Będzie to również stan, w którym zwiększona liczba tych wniosków (w porównaniu z wpływem sprzed wybuchu wojny w Ukrainie) stała się normą w dłuższym – obecnie ponad czteroletnim – okresie i nie może być już uznawana za sytuację nadzwyczajną. Z danych udostępnionych przez Szefa Urzędu jednoznacznie wynika, że (w porównaniu z latami wcześniejszymi) w roku 2022 nastąpił znaczny wzrost liczby wniosków pobytowych, jakie wpłynęły do wojewodów, co bez wątpienia należy wiązać z wybuchem wojny w Ukrainie. Natomiast w kolejnych latach (2023-2024) wpływ ten kształtował się na zbliżonym poziomie (zob. https://www.gov.pl/web/udsc/miesieczny-raport-z-dzialalnosci-urzedu oraz https://www.gov.pl/web/udsc/zestawienia-roczne). Zdaniem NSA ponad dwuletni okres – od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. – należało uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. Problem bezczynności lub przewlekłości prowadzenia postępowań w określonej kategorii spraw mający swoje źródło w ilości tych spraw powinien być rozwiązywany przez dostosowanie organizacyjne i kadrowe organów do bieżących potrzeb. Rozwiązanie tej kwestii nie powinno natomiast polegać na wielokrotnym prolongowaniu obowiązywania regulacji ograniczającej przysługujące cudzoziemcom uprawnienia i środki prawne (art. 100d u.o.p.). Tym bardziej, że chodzi w tym przypadku – jak już wyjaśniono powyżej – o regulację szczególną, która w swoim założeniu miała mieć jedynie epizodyczny charakter. Wielokrotne przedłużanie obowiązywania przepisów epizodycznych może bowiem prowadzić do sytuacji, w której w dłuższej perspektywie stanowią one nie tylko "szczególne" – dopuszczalne ze względu na wyjątkowe okoliczności, lecz stałe ograniczenie praw, w tym również prawa do sądu. Takie rozwiązanie należy zaś ocenić krytycznie nie tylko przez pryzmat art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, lecz również z punktu widzenia konstytucyjnej zasady pewności prawa wywodzonej z art. 2 Konstytucji RP. Treścią tej zasady jest bowiem gwarancja ochrony nie tylko praw nabytych, lecz również ekspektatyw. W konsekwencji NSA w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę w pełni podziela przyjęte w zaskarżonym wyroku stanowisko, że nadzwyczajne okoliczności, o których mowa powyżej nie mogły stanowić podstawy do kolejnego – czwartego z rzędu – przedłużenia obowiązywania art. 100d u.o.p. po dniu 30 czerwca 2024 r. W związku z tym w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw należało odmówić zastosowania art. 1 pkt 3 ustawy z 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw w zakresie, w jakim przedłużono do 30 września 2025 r. obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d u.o.p. jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Wyjaśnić również należy, że analiza konstytucyjnych kompetencji TK (art. 188 pkt 1 i 2 Konstytucji RP) oraz NSA (art. 184 Konstytucji RP) prowadzi do wniosku, że NSA nie jest co do zasady sądem powołanym do oceny zgodności ustaw z Konstytucją RP oraz ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie (por. np. wyroki NSA: z 9 lipca 2024 r., sygn. akt II OSK 172/24, z 30 października 2024 r. sygn. akt II OSK 1085/24, z 10 stycznia 2025 r. sygn. akt II OSK 1341/24, z 21 stycznia 2025 r. sygn. akt II OSK 1123/24). Z uwagi na precyzyjne określenie kompetencji TK i NSA, w świetle zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP), związania sędziów sądów administracyjnych Konstytucją oraz ustawami (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP), a także konieczności dążenia przez sądy do zapewnienia pewności co do treści obowiązujących norm prawnych (art. 2 Konstytucji RP), ewentualne pominięcie określonego przepisu ustawy przez sąd administracyjny, w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP – przepisy Konstytucji RP stosuje się bezpośrednio), musi być ograniczone do sytuacji wyjątkowych i niebudzących wątpliwości interpretacyjnych co do naruszenia norm Konstytucji RP (por. np. wyrok NSA z 21 sierpnia 2024 r., sygn. akt II OSK 174/24). Z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe – odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją RP, a sprzeczność ma charakter oczywisty. Sytuacja taka może zachodzić szczególnie wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji RP dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie. Zaznaczyć przy tym należy, że nie jest możliwe odmówienie zastosowania przepisu w danej sprawie bez uprzedniego generalnego stwierdzenia, że przepis ten jest sprzeczny z Konstytucją RP. Niezbędne jest też dodanie, że odmowa zastosowania przepisu w sprawie ma takie znaczenie, że sąd, stwierdziwszy niekonstytucyjność danego przepisu, uwzględnia ten fakt przy orzekaniu o indywidualnym stosunku prawnym będącym przedmiotem oceny jedynie w konkretnej rozpoznawanej sprawie. Dzięki temu takie uprawnienie sądu nie uchybia kompetencji TK, którego orzeczenie jest powszechnie obowiązujące i ostateczne (art. 188 pkt 1 Konstytucji RP). NSA uznał, że taka właśnie sytuacja – oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z przepisem rangi konstytucyjnej – miała miejsce w odniesieniu do art. 100d ust. 1-4 u.o.p. w brzmieniu nadanym ostatnią nowelizacją w zestawieniu z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Należy podkreślić, że prawo do sądowej kontroli działalności administracji publicznej stanowi jeden z fundamentów demokratycznego porządku prawnego (art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). W świetle art. 184 Konstytucji RP zasadą jest, że jednostka ma prawo poszukiwania ochrony sądowej przed działaniami administracji publicznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Prawo do sądu administracyjnego nie jest bowiem przywilejem, czy też szczególnym uprawnieniem, ale jednym z podstawowych gwarantów przestrzegania przez organy administracji publicznej porządku prawnego (por. wyrok NSA z 2 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 2869/21). Tym samym rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1-4 u.o.p. w brzmieniu nadanym ostatnią nowelizacją jest nie do pogodzenia z w/w konstytucyjną zasadą prawa do sądu. Stanowisko jak wyżej NSA konsekwentnie i jednolicie prezentuje w swoim orzecznictwie (vide np. wyroki NSA z 11 marca 2026 r. sygn. akt II OSK 1586/25, z 4 marca 2026 r. sygn. akt II OSK 1592/25, z 17 lutego 2026 r. sygn. akt II OSK 1762/25, z 11 lutego 2026 r. sygn. akt II OSK 791/25, z 5 lutego 2026 r. sygn. akt II OSK 1240/25, z 29 stycznia 2026 r. sygn. akt II OSK 997/25). Pojęcia bezczynności i przewlekłości zdefiniowane zostały w art. 37 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a. Bezczynność określona została jako niezałatwienie sprawy w terminie wskazanym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 tej ustawy. Takim przepisem szczególnym jest art. 210 ust. 1 i 2 u.o.c. Przepisy te po pierwsze ustalają termin na wydanie decyzji w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt stały i wynosi on 6 miesięcy; po drugie ustalają reguły liczenia tego terminu. W niniejszej sprawie wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały został złożony przez skarżącego 3 października 2023 r., natomiast 8 kwietnia 2024 r. strona dopełniła obowiązku osobistego złożenia wniosku i usunięcia jego braków. Jak wskazano powyżej, niezgodność art. 100d u.o.p. z konstytucyjną zasadą prawa do sądu zaktualizowała się po 30 czerwca 2024 r., to w realiach rozpoznawanej sprawy od 1 lipca 2024 r. bezczynność Wojewody podlegać winna ocenie na ogólnych warunkach wynikających z p.p.s.a. i k.p.a. w zw. z u.o.c. W dacie orzekania (30 października 2025 r.) WSA w Opolu słusznie uznał, że termin 6 miesięcy upłynął, wobec czego organ był bezczynny w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. W tym miejscu ponownie trzeba podkreślić, że w sprawach dotyczących bezczynności lub przewlekłości sąd orzeka z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy ustalonego w dniu wydania orzeczenia. Organ nie dotrzymał terminu załatwienia sprawy administracyjnej, co zasadnie skutkowało uwzględnieniem skargi. Tym samym jako bezzasadny należało uznać zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 12 § 1 oraz art. 35 § 1 - § 5 oraz art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 63 § 2, oraz art. 210 u.o.c. Skoro WSA w Opolu prawidłowo uwzględnił skargę, to konsekwentnie stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, NSA na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.