II OSK 577/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku E. K. o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia w sprawie ze skargi kasacyjnej E. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 887/23 w sprawie ze skarg Gminy [...] i E. K. na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 30 marca 2023 r., nr OA.7722.18.6.2023 w przedmiocie zobowiązania do dostarczenia ekspertyzy postanawia: odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 30 marca 2023 r., nr OA.7722.18.6.2023.

Gmina [...] i E. K. złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargi na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (WINB) z dnia 30 marca 2023 r., nr OA.7722.18.6.2023, utrzymujące w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie (PINB) z dnia 20 lutego 2023 r., znak: PINB.5162.6.1.2023, zobowiązujące ww. skarżących, jako współwłaścicieli nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] położonej w miejscowości [...], do dostarczenia w terminie do 31 sierpnia 2023 r. ekspertyzy stanu technicznego drogi wewnętrznej (dojazdu), zlokalizowanej na działce nr [...] oraz wpływu jej stanu na sąsiednie nieruchomości (obiekty budowlane zlokalizowane na działkach nr [...]). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 24 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 887/23, po rozpoznaniu wniosku E. K., odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia WINB. W ocenie Sądu, analiza wniosku skarżącej oraz nadesłanych akt sprawy nie potwierdziła aby w niniejszej sprawie zachodziły okoliczności, o których mowa w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2023 r. poz. 259 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), warunkujące możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia. Skarżąca nie podjęła bowiem próby wykazania relacji prognozowanych kosztów związanych z wykonaniem ekspertyzy stanu technicznego a swoją sytuacją materialną. Nie udokumentowała, że zasoby finansowe jej gospodarstwa domowego uniemożliwiają wykonanie zaskarżonego postanowienia bez powstania po jej stronie niebezpieczeństwa zaistnienia znacznej szkody w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a. Sąd podkreślił także, że postanowienie o nałożeniu obowiązku przedłożenia ekspertyzy stanu technicznego wydano m.in. w oparciu o art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2023 r. poz. 682 ze zm.), a zatem wobec stwierdzenia przez organ nadzoru, że obiekt budowlany może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzkiemu, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 887/23, oddalił skargi Gminy [...] i E. K. na postanowienie WINB z dnia 30 marca 2023 r., nr OA.7722.18.6.2023. Pismem z dnia 7 lutego 2024 r. E. K. złożyła skargę kasacyjną od ww. wyroku wraz z wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia WINB. Skarżąca podkreśliła, że uzasadnienie dla złożenia wniosku na obecnym etapie sprawy pojawiło się już po rozpoznaniu wniosku przez WSA w Rzeszowie, tj. w dniu 26 sierpnia 2023 r. kiedy to skarżąca otrzymała ofertę wykonania ekspertyzy, do której zobowiązał ją PINB postanowieniem z dnia 20 lutego 2023 r. Strona wskazała, że zlecenie wykonania ekspertyzy w ramach otrzymanej oferty (151.290,00 zł brutto) przekracza jej możliwości finansowe i prowadzić będzie do wyrządzenia znacznej szkody w majątku skarżącej. Brak wykonania nałożonego na skarżącą obowiązku, który z uwagi na brak wymaganych środków finansowych jest obiektywnie niemożliwy do spełnienia, prowadzić będzie do zlecenia wykonania stosownej ekspertyzy na jej koszt na podstawie art. 81c ust. 4 Prawa budowlanego, a które to koszty finalnie mogą stanowić przedmiot egzekucji, co niewątpliwie prowadzić będzie do powstania znacznej szkody w majątku skarżącej. Skarżąca podała, że ma na utrzymaniu córkę w wieku 14 lat, na rzecz której pobiera świadczenie 800+. Z uwagi na zły stan zdrowia wynikający z depresji spowodowanej zaistniałym w marcu 2021 r. osuwiskiem i bezpośrednim zagrożeniem dla jej domu mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr [...] w [...] i obawą o swoje zdrowie i życie związane z zamieszkiwaniem w ww. budynku skarżąca nie może podjąć stałego zatrudnienia. Korzysta ze wsparcia najbliższej rodziny u której regularnie przebywa i która zapewnia jej doraźne wsparcie (np. żywność). Regularnie wyjeżdża również do rodziny w USA, a pobyt tam pozwala jej choć na chwilę odzyskać równowagę psychiczną. Konieczność przebywania w domu znajdującym się nad osuwiskiem sprawia jednak, że zdiagnozowana u skarżącej depresja wciąż się utrzymuje. Skarżąca nie posiada również żadnych oszczędności (aktualnie na koncie bankowym ma zgromadzoną jedynie kwotę około 2000 zł), gdyż większość jej oszczędności przeznaczona została na zakup nieruchomości i domu mieszkalnego znajdującego się na działce nr [...] w [...] oraz jego wykończenie, a który wobec osuwiska obejmującego również działkę nr [...] pozbawił ją dojazdu do domu i sprawił, że realna wartość jej domu spadła do zera, a nieruchomość jest niezbywalna. Przy braku regularnego dochodu skarżąca nie ma możliwości odłożenia kwot na potrzeby spłaty zobowiązań lub zebrania oszczędności. Tym bardziej, że skarżąca zmuszona jest do spłaty zaciągniętego na zakup ww. domu kredytu hipotecznego, którego aktualna rata wynosi około 2200 zł miesięcznie, a którego saldo do spłaty wynosi 276.563,01 zł. Do tego dochodzą koszty utrzymania. Skarżąca nadmieniła także, że odstąpiła od umowy kupna-sprzedaży, na podstawie której nabyła przedmiotową nieruchomość i z tego tytułu ma roszczenie o zapłatę względem zbywcy, jednakże ten nie poczuwa się do odpowiedzialności, nie przyjął zwrotnego świadczenia nieruchomości i nie spełnia świadczenia odszkodowawczego względem skarżącej. W tym przedmiocie toczy się aktualnie sprawa sądowa przed Sądem Okręgowym w [...], I Wydział Cywilny, sygn. akt [...]. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli w wyniku jego wykonania zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z wnioskiem takim można wystąpić także na etapie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wywołanym wniesieniem skargi kasacyjnej (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2007 r., sygn. akt I GPS 1/07). Jednocześnie w myśl art. 61 § 4 p.p.s.a. postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności, wydane na podstawie § 2 i 3, sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności. Sąd administracyjny może zatem zmienić postanowienie odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności i wstrzymać jego wykonanie. Podstawą do podjęcia takiego orzeczenia jest zmiana okoliczności sprawy i w ramach tej zmiany zaistnienie jednej z przesłanek uzasadniających zastosowanie ochrony tymczasowej (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2018 r., sygn. akt II OZ 633/18). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mimo że argumentacja zawarta w obecnie rozpoznawanym wniosku została znacznie rozbudowana, to nie mogła ona przemawiać za wstrzymaniem wykonania zaskarżonego postanowienia WINB. Zdaniem składu orzekającego, konieczność zapewnienia ochrony życia i zdrowia ludzkiego są w okolicznościach przedmiotowej sprawy wartościami, których nie można ignorować przy rozpoznawaniu wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej. Podkreślić należy, że nałożenie obowiązku przedłożenia ekspertyzy technicznej było konsekwencją wyłączenia z użytkowania drogi wewnętrznej w związku ze stwierdzeniem wystąpienia osuwiska na terenie drogi. Sporządzenie i dostarczenie ekspertyzy technicznej pozwoli ocenić w sposób wszechstronny aktualny stan techniczny przedmiotowej drogi, a który może stanowić realne zagrożenie dla zdrowia i życia ludzkiego, a także mienia. Wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia nie leży w interesie publicznym, któremu należy przyznać pierwszeństwo przed interesem skarżącej w zakresie oceny skutków jego wykonania pod kątem przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Na gruncie niniejszej sprawy nie można również tracić z pola widzenia, że podmiotem zobowiązanym do sporządzenia i dostarczenia ekspertyzy stanu technicznego drogi jest nie tylko wnioskodawczyni, lecz także Gmina [...], która nie wnioskowała o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia. Wobec braku podstaw do udzielenia ochrony tymczasowej Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 61 § 3 i art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.