II OSK 560/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędzia del. WSA Piotr Korzeniowski (spr.) Protokolant: starszy inspektor sądowy Elżbieta Maik po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2020 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej K. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 1675/17 w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 25 października 2017 r., sygn. IV SA/Wa 1675/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji), po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2017 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (dalej: GIOŚ) z [...] kwietnia 2017 r., nr [...], w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej, oddalił skargę. W motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji wyjaśnił, że w sprawie niniejszej nie było kwestią sporną, że wskazane w sentencji organu I instancji pojazdy, tj. [...] o numerze identyfikacyjnym nadwozia [...] oraz [...] bez numerów identyfikacyjnych nadwozia, stanowiły odpady (o kodzie 16 01 04*) w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia WE nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów (Dz. Urz. UE. L 190 s. 1, dalej: rozporządzenie nr 1013/2006). W realiach niniejszej sprawy chodzi o pojazdy wyrejestrowane, w tym jeden nie posiadający nawet numeru VIN. Zdaniem Sądu I instancji, orzekające w sprawie organy prawidłowo uznały omawiane pojazdy (w załączniku nr 4 do protokołu kontroli wskazane pod pozycją 6 i 12) za odpady o kodzie 16 01 04* – zużyte lub nienadające się do użytkowania pojazdy, zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia Ministra Środowiska z 9 grudnia 2014 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. z 2014 r. poz. 1923). Według Sądu I instancji, uzupełniająco należy dodać, że w sprawie nie było również kwestią sporną, że przedmiotowe odpady zostały przywiezione przez obywatela U. nielegalnie, bez dokonania zgłoszenia. Skarżący kwestionuje ustalenia organów ochrony środowiska, że był odbiorcą przedmiotowych odpadów. Sąd I instancji przypomniał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r., poz. 1048 ze zm., dalej: u.m.p.o.), przez odbiorcę odpadów sprowadzonych nielegalnie rozumie się każdą osobę fizyczną, prawną lub jednostkę organizacyjną, do której zostały przemieszczone nielegalnie odpady; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi, na której znajdują się nielegalnie przemieszczone odpady, jest odbiorcą odpadów sprowadzonych nielegalnie. W skardze kasacyjnej K. G. (dalej: skarżący kasacyjnie) zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji w całości. Zaskarżonemu wyrokowi Sądu I instancji, na podstawie art. 174 § 1 i 2 p.p.s.a., zarzucono: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: a. art. 32 ust. 1 u.m.p.o. przez jego niewłaściwe zastosowanie, a w efekcie tegoż naruszenia błędne przyjęcie, że skarżący odpowiada za odbiór nielegalnie sprowadzonych odpadów, o których braku legalności nie miał świadomości; b. art. 3 w zw. z art. 2 pkt 35 lit. a rozporządzenia nr 1013/2006, a w efekcie tegoż naruszenia błędne uznanie, że skarżący odpowiada za nielegalne międzynarodowe przemieszczenia odpadów; 2. naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotne znaczenie dla sprawy, tj.: a. art. 134 § 1 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie, a w efekcie pominięcie części zarzutów stawianych przez skarżącego i zaniechanie dokonania ich oceny, przez nierozpoznanie zarzutów odnoszącego się do kwestii proceduralnych, co w dalszej konsekwencji miało istotny wpływ na wynik sprawy i wydany przez Sąd wyrok; b. art. 141 § 4 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie, a w efekcie zaniechanie uwzględnienia w uzasadnieniu wyroku stanowiska względem wszystkich zarzutów stawianych przez skarżącego, co w dalszej konsekwencji miało istotny wpływ na wynik sprawy i dokonanie przez Sąd błędnej oceny poprawności ustaleń organów administracji; c. art. 7, 8, 9 k.p.a., wynikającego z naruszenia wskazanego w punkcie 1 lit. b powyżej, przez ich niezastosowanie, a w efekcie błędne przyjęcie, że organ administracji w poprzedzającym postępowanie sądowoadministracyjne postępowaniu administracyjnym nie popełnił błędów proceduralnych, co w dalszej konsekwencji miało istotny wpływ na wynik sprawy i wydanie wyroku niezgodnego z prawem. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a., wniesiono o: 1. Uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu "w Poznaniu"; 2. Zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący wniósł o rozpoznanie skargi na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w dniu [...] marca 2009 r. skarżący zawarł z obywatelem U. – P. A., umowę sprzedaży opon samochodowych. Na zabezpieczenie ww. umowy, strony ustanowiły zastaw na dwóch samochodach będących własnością klienta skarżącego. Samochody te pozostały na nieruchomości skarżącego. P. A. nie dokonał zapłaty za opony będące przedmiotem sprzedaży, w związku z powyższym nie zgłosił się również po odbiór ww. przedmiot zastawu. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, wyrok Sądu I instancji narusza przepisy prawa materialnego oraz procesowego, wskazane w petitum niniejszej skargi. Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 32 ust. 1 u.m.p.o. przez nieprawidłowe zakwalifikowanie skarżącego jako odbiorcy odpadów, które zostały nielegalnie sprowadzone na terytorium Polski. Sąd I instancji oparł się na domniemaniu, że skarżący jest odbiorcą odpadów nielegalnych z uwagi na fakt, że znajdowały się one na powierzchni ziemi, w której władaniu był skarżący. Tymczasem skarżący w toku postępowania obalił to domniemanie, a Sąd I instancji błędnie zakwalifikował zamiar skarżącego. Skarżący kasacyjnie nie miał również obowiązku sprawdzić, czy przedmiotowe samochody posiadają nr VIN lub dowody rejestracyjne, gdyż przeniesienie własności tych samochodów nie było nigdy celem stron i nigdy nie nastąpiło. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, Sąd I instancji nie wykazał zamiaru skarżącego, chociażby w postaci zamiaru ewentualnego. Sąd I instancji, oddalając skargę, nie rozpoznał zarzutów stawianych przez skarżącego w zakresie naruszeń przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z treścią art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej. W pierwszej kolejności wskazać należy, ze nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty przedstawione w pkt 2 skargi kasacyjnej. Nie jest zasadny zarzut dotyczący naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną w sytuacji, gdy sąd administracyjny I instancji, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie wyszedł poza ich granice, mimo że w danej sprawie powinien był to uczynić, lub rozpoznając skargę, dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym) niż sprawa rozstrzygnięta zaskarżonym aktem lub rozpoznał skargę z przekroczeniem granic danej sprawy, lub nie rozpoznał istoty sprawy. Taka sytuacja nie wystąpiła w niniejszej sprawie – przepis art. 57a p.p.s.a. nie miał zastosowania. Nie jest dopuszczalne, w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., kwestionowanie wyniku sądowej kontroli ustaleń faktycznych sformułowanych przez organy. Jako nieusprawiedliwione jawią się zarzuty przedstawione w skardze kasacyjnej wskazujące na naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a., które powiązano z rzekomym brakiem rozpoznania zarzutów odnoszących się do kwestii proceduralnych oraz pominięciem części zarzutów stawianych przez skarżącego i zaniechaniem dokonania ich oceny. Naczelny Sąd Administracyjny, orzekający w tym składzie, podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego według, którego co do zasady art. 134 p.p.s.a. wymaga ustosunkowania się do zarzutów przedstawionych w skardze, jednakże brak tego, jak również skoncentrowanie się tylko na kwestiach, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a pominięcie wątków, które mają charakter uboczny i na rozstrzygniecie nie wpływają, nie stanowi uchybień, które miałyby istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji sąd nie musi odnosić się do wszystkich zagadnień podniesionych w skardze, jeśli nie mają one istotnego znaczenia dla końcowego wyniku kontroli zaskarżonego aktu lub czynności (wyrok NSA z 12 września 2019 r., sygn. II GSK 634/19, LEX nr 2739689). Brak odniesienia się przez Sąd I instancji do wszystkich podniesionych w sprawie zarzutów, jak sugeruje skarżący kasacyjnie, bez wskazania konkretnych, istotnych dla sprawy okoliczności dotyczących wykazania, że skarżący kasacyjnie nie był odbiorcą odpadów, nie może oznaczać naruszenia art. 134 p.p.s.a. Nie można zgodzić się z poglądem autora skargi kasacyjnej wyrażonym na str. 6 skargi kasacyjnej, zgodnie z którym brak zastosowania przez Sąd przepisu wynikającego z art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 144 § 4 p.p.s.a. odniosło skutek w postaci pominięcia zarzutów stawianych przez skarżącego i zaniechanie dokonania ich oceny i analizy, co z punktu widzenia przeważającej części orzecznictwa "Najwyższego Sądu Administracyjnego" jest niedopuszczalne. Należy jednocześnie zauważyć, że uzasadnienie tego zarzutu dotyczy art. 141 § 4 p.p.s.a., który to przepis określa niezbędne elementy uzasadnienia orzeczenia sądu administracyjnego. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego orzeczenia. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się również w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to zatem po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli. W rozpoznanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził takich naruszeń. Przeciwnie, uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymaganiom stawianym przez art. 141 § 4 p.p.s.a., w szczególności zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a także spójną i logiczną wypowiedź co do wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia zarzutów skargi. Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zawarł ponadto klarowne stanowisko co do oceny stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób umożliwiający Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu kontrolę instancyjną. Zasadność merytorycznego stanowiska Sądu I instancji nie może być zaś skutecznie podważana zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zarzut naruszenia tego przepisu nie może sprowadzać się do polemiki z przedstawionym w uzasadnieniu stanowiskiem Sądu I instancji. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał jaki stan faktyczny przyjął za podstawę swego rozstrzygnięcia oraz wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia. Ewentualna wadliwość argumentacji bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu, nie stanowi o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a., gdy uzasadnienie zawiera odniesienie się do istoty zarzutów poprzez odwołanie się do treści przepisów prawa i wyjaśnienie ich zastosowania w niniejszej sprawie. Nie jest zasadny zarzut dotyczący naruszenia art. 7, art. 8, art. 9 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej: k.p.a.). Zgodzić należy się z Sądem I instancji, że bezzasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Ma rację Sąd I instancji, że orzekające w sprawie organy dokonały wystarczających ustaleń do zastosowania wobec skarżącego art. 32 ust. 1 u.m.p.o. Ustalenia te mają oparcie w zebranych w sprawie dowodach (w tym m.in. w protokole kontroli). Wskazać należy, że na stronie ciąży obowiązek współdziałania z organem i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Jeśli organ administracji publicznej ustali, że dana okoliczność nie zachodziła, a przy tym nie można mu postawić z tego tytułu zarzutu, to strona powinna podjąć starania mające na celu wykazanie prawdziwości jej twierdzeń. Wymienione w skardze kasacyjnej przepisy art. 7, art. 8, art. 9 k.p.a. nie stanowią źródła obowiązku badania wszystkich okoliczności, które w jakikolwiek sposób potencjalnie oddziałują na wynik postępowania. Jeżeli organ wyprowadził określone ustalenia dotyczące stanu faktycznego z posiadanych, nienasuwających zastrzeżeń dokumentów, to skuteczne ich zakwestionowanie wymaga przedłożenia stosownego przeciwdowodu przez stronę postępowania, zwłaszcza gdy z określonych faktów zamierza ona wyprowadzić korzystne dla siebie skutki prawne. Ustaleń dotyczących stanu faktycznego w niniejszej sprawie, skarżący w sposób skuteczny nie zakwestionował. Podkreślić należy, że skarżący w toku postępowania przed organami administracji skarżący zmieniał swoje stanowisko w kwestii ustaleń faktycznych. Sąd I instancji prawidłowo ocenił zastosowanie przez orzekające organy domniemania wynikającego z treści art. 2 ust. 1 pkt 4, według którego, odbiorcą odpadów sprowadzonych nielegalnie jest każda osoba fizyczna, prawną lub jednostka organizacyjna, do której zostały przemieszczone nielegalnie odpady; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi, na której znajdują się nielegalnie przemieszczone odpady, jest odbiorcą odpadów sprowadzonych nielegalnie. Domniemanie prawne tworzy narzuconą przez ustawę dyrektywę inferencyjną wnioskowania z jednych faktów o innych (Z. Ziembiński, Logika praktyczna, Warszawa 1997, s. 222). Domniemanie prawne wynikające z treści art. 2 ust. 1 pkt 4 u.m.p.o. ułatwia dowód w tych przypadkach, w których ustawodawca uważał to za celowe, przerzucając na stronę przeciwną ewentualny ciężar obalenia domniemania. Domniemanie prawne wyznaczone przez art. 2 ust. 1 pkt 4 u.m.p.o., każe w swoisty sposób wiązać ze sobą dwie klasy faktów: 1) podstawę domniemania z 2) wnioskiem domniemania (faktem domniemywanym). Powiązanie to polega na tym, że jeżeli organ ustali zgodnie z ogólnymi regułami dowodowymi (również na zasadzie domniemania faktycznego) fakt stanowiący podstawę domniemania, to obowiązany jest przyjąć bez dowodu istnienie faktu wskazanego we wniosku domniemania. W drugiej kolejności wskazać należy, że nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty przedstawione w pkt 1 skargi kasacyjnej. Zgodzić należy się z Sądem I instancji, że okoliczność, że to nie skarżący przemieszczał przedmiotowe odpady, nie zwalnia go z odpowiedzialności na podstawie art. 32 ust. 1 u.mp.o. Status skarżącego jako odbiorcy odpadów nie budzi wątpliwości. Zgodnie z treścią art. 32 ust. 1 u.m.p.o., Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska nakłada na odbiorcę odpadów przywiezionych nielegalnie, bez dokonania zgłoszenia, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości od 50 000 do 300 000 zł. Na podstawie tego przepisu, Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska miał obowiązek nałożyć na skarżącego administracyjną karę pieniężną. Norma prawna wynikająca z treści art. 32 ust. 1 u.m.p.o. nie wymaga wykazania umyślności działania odbiorcy odpadów. Nie jest zasadny zarzut dotyczący naruszenia art. 3 w zw. z art. 2 pkt 35 lit a rozporządzenia nr 1013/2006. Artykuł 3 ww. rozporządzenia składa się z pięciu jednostek redakcyjnych w postaci ustępów. W art. 3 rozporządzenia nr 1013/2006 uregulowano ogólne przepisy proceduralne dotyczące przemieszczania odpadów poszczególnych rodzajów odpadów. Sposób sformułowania zarzutu bez wyszczególnienia, której jednostki redakcyjnej tego przepisu dotyczy zarzut, nie pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na merytoryczną jego ocenę. Z kolei art. 2 pkt 35 rozporządzenia nr 1013/2006 zawiera definicję legalną nielegalnego przemieszczania. W niniejszej sprawie doszło do nielegalnego przemieszczenia odpadów w rozumieniu art. 2 pkt 35 rozporządzenia nr 1013/2006. Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.