II OSK 517/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędzia del. WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 739/23 w sprawie ze skargi A. G. na postanowienie Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 23 czerwca 2023 r., nr WOA.7721.33.2020.KS w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz A. G. kwotę 1 037 (jeden tysiąc trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrokiem z dnia 23 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 739/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę A. G. na postanowienie Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (zwany dalej "Wojewódzkim Inspektorem") z dnia 23 czerwca 2023 r. nr WOA.7721.33.2020.KS, którym organ ten odmówił skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. (zwanego dalej "Powiatowym Inspektorem") z dnia 10 grudnia 2019 r., znak: PINB.5160.19.2019.JZ, nakazującej jej rozbiórkę pawilonu handlowego, położonego na nieruchomości przy ul. [...] w M. , gmina T., na terenie działki nr [...]. Powyższy wyrok wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2020 r. Wojewódzki Inspektor po raz pierwszy odmówił A. G. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Powiatowego Inspektora z dnia 10 grudnia 2019 r. Postanowienie to zostało uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 2959/20 (orzeczeniem tym uchylono wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i rozpoznano skargę). Na tamtym etapie sprawy kwestią sporną było zachowanie przez skarżącą siedmiodniowego terminu do złożenia prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania liczonego od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że w okolicznościach sprawy terminu tego nie należało liczyć od daty otrzymania przez skarżącą decyzji z dnia 10 grudnia 2019 r. w siedzibie organu, gdyż mogła ona być przekonana, że wręczenie jej decyzji było równoznaczne z jej doręczeniem, a organ nie poinformował A. G. o wcześniejszym doręczeniu decyzji w trybie zastępczym na adres zamieszkania. Następnie Wojewódzki Inspektor wydał kolejne postanowienie z dnia 9 lutego 2022 r., ponownie odmawiając skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W tym przypadku organ nie uznał za przyczynę usprawiedliwiającą przywrócenie terminu okoliczności, że skarżąca zamieszkiwała pod innym adresem (w związku z koniecznością stałej opieki nad chorą matką), argumentując, że skarżąca została powiadomiona o skutkach doręczeń zastępczych, nie poinformowała organu o zmianie adresu, a nadto odbierała niektóre przesyłki wysyłane przez Powiatowego Inspektora. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 322/22, uchylił postanowienie Wojewódzkiego Inspektora uznając, że wskazane przez organ przyczyny odmowy przywrócenia terminu okazały się niewystarczające. Sąd zaznaczył, między innymi, że: "Prawidłowa ocena czy skarżąca uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania winna była opierać się na ocenie, czy przedłożone przez skarżącą dowody wraz z przestawioną argumentacją, dają podstawy do stwierdzenia, iż w okresie wydania i doręczenia decyzji nie zamieszkiwała ona pod adresem zamieszkania znanym organowi z uwagi na wywodzoną konieczność sprawowania stałej opieki nad chorą matką. Przy czym, aby stwierdzić, że taka opieka stanowiła przeszkodę uzasadniającą przywrócenie terminu do odwołania konieczne byłoby stwierdzenie, że miała ona charakter przeszkody nagłej, a podjęcie czynności niezbędnych do terminowego wniesienia odwołania, np. z uwagi na zakres sprawowanej opieki, miały taki wymiar, iż stanowiły przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku". Kolejnym, obecnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 czerwca 2023 r., Wojewódzki Inspektor ponownie odmówił A. G. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Powiatowego Inspektora z dnia 10 grudnia 2019 r. Wskazał, że z treści zaświadczeń lekarskich dotyczących stanu zdrowia matki skarżącej nie wynika, że stan chorobowy matki, wymagający opieki nad nią w jej lokalu mieszkalnym, powstał nagle, w sposób dla skarżącej niespodziewany i że nastąpił on dopiero w czasie wydania decyzji z dnia 10 grudnia 2019 r. i nadania przesyłki zawierającej tę decyzję, a skarżąca nagle musiała zmienić miejsce zamieszkania, aby opiekować się chorą matką. Organ wskazał, że uwzględniając okres, jaki upłynął od powzięcia przez skarżącą informacji o stanie chorobowym matki, wymagającej sprawowania nad nią opieki (którą to informację skarżąca posiadała co najmniej od połowy października 2018 r.), sprawowanie opieki nad chorą nie stanowiło przeszkody nie do przezwyciężenia. Organ uznał, że skarżąca miała możliwość poinformować organ o zmianie adresu do korespondencji. W konsekwencji Wojewódzki Inspektor uznał, że skarżąca nie wykazała, iż sprawowanie opieki nad chorą matką uniemożliwiło jej zawiadomienie Powiatowego Inspektora o zmianie adresu do doręczeń. Wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 23 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 739/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę A. G. na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Inspektora. Sąd pierwszej instancji, przytoczywszy art. 58 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (na datę zaskarżonego postanowienia tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej "K.p.a."), zgodził się z Wojewódzkim Inspektorem, że skoro zamieszkiwanie przez skarżącą pod innym adresem niż adres zamieszkania, związane z koniecznością stałej opieki nad osobą bliską, nie stanowiło przeszkody do osobistego odbioru przez skarżącą niektórych przesyłek Powiatowego Inspektora, to nie można jednocześnie przyjąć, iż stanowiło przeszkodę do powiadomienia organu powiatowego w toku prowadzonego postępowania o zmianie adresu korespondencyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał za prawidłową ocenę, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem Sądu organ skrupulatnie ocenił przedłożone przez skarżącą dowody i argumentację, co łącznie dało podstawy do stwierdzenia, iż w okresie wydania i doręczenia decyzji nie zamieszkiwała ona pod adresem zamieszkania znanym organowi z uwagi na wywodzoną konieczność sprawowania stałej opieki nad chorą matką, przy czym opieka ta nie stanowiła przeszkody uzasadniającej przywrócenie terminu do odwołania. Sąd zaznaczył, że wedle przedłożonych zaświadczeń lekarskich nie miała ona charakteru przeszkody nagłej, a podjęcie czynności niezbędnych do terminowego wniesienia odwołania, na przykład z uwagi na zakres sprawowanej opieki, nie miało takiego wymiaru, iż stanowiło przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Zdaniem Sądu pierwszej instancji należycie oceniono, zgodnie z wytycznymi Sądu, treść kopii dwóch zaświadczeń o stanie zdrowia A. L. Jak wynika z treści zaświadczenia z dnia 23 stycznia 2020 r. u chorej, zamieszkałej w G., stwierdzono liczne schorzenia, przy czym pierwsze obawy ograniczające jej samodzielność pojawiły się "około 10 lat temu". Natomiast poważniejsze kłopoty miały wystąpić z końcem 2015 r. Jak wskazał lekarz, narastające zaburzenia pamięci zaczęły powodować problemy w funkcjonowaniu chorej, a "w ostatnim czasie" zaburzenia powodowały konieczność całodobowej opieki nad chorą. Natomiast w zaświadczeniu lekarskim z 15 października 2018 r. stwierdzono potrzebę opieki drugiej osoby i brak zdolności do samodzielnej egzystencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zgodził się z organem, że z treści zaświadczeń lekarskich dotyczących stanu zdrowia matki skarżącej nie wynika, że stan chorobowy matki, wymagający opiekowania się nią w jej lokalu mieszkalnym powstał nagle, w sposób dla skarżącej niespodziewany i że nastąpił on dopiero w czasie wydania przez Powiatowego Inspektora decyzji z dnia 10 grudnia 2019 r. i nadania przesyłki zawierającej tę decyzję, a skarżąca nagle musiała zmienić miejsce zamieszkania, aby opiekować się chorą matką. Za prawidłową Sąd uznał także konstatację organu, który wskazał, że uwzględniając okres, jaki upłynął od powzięcia przez A. G. informacji o stanie chorobowym matki, wymagającej sprawowania nad nią opieki, sprawowanie opieki nad chorą nie stanowiło przeszkody nie do przezwyciężenia. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. G., zarzucając naruszenie: 1. art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (na datę zaskarżonego wyroku tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej "P.p.s.a."), a polegające na braku właściwej kontroli działalności administracji publicznej, która błędnie stosowała przepisy postępowania administracyjnego, a w szczególności: a. art. 58 § 1 K.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie przez przyjęcie, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie nastąpiło bez jej winy w sytuacji, gdy skarżąca uprawdopodobniła brak swojej winy, a tym samym należy termin przywrócić, gdyż skarżąca spełniła również pozostałe przesłanki przywrócenia terminu. b. art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 42 § 1 i 3 K.p.a. przez nierozpoznanie przez Sąd zarzutu skargi dotyczącego niedoręczenia przesyłki zawierającej decyzję administracyjną w miejscu pracy A. G. , pomimo iż jego adres był organowi znany, gdyż w sprawie pawilonu handlowego (miejsca pracy) toczyło się postępowanie administracyjne. 2. art. 153 P.p.s.a. przez pominięcie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 322/22, i zobowiązujących do ustalenia "czy skarżąca uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania winna była opierać się na ocenie, czy przedłożone przez skarżącą dowody wraz z przedstawioną argumentacją, dają podstawę do stwierdzenia, iż w okresie wydania i doręczenia decyzji nie zamieszkiwała ona pod adresem zamieszkania znanym organowi z uwagi na wywodzoną konieczność sprawowania stałej opieki nad chorą matką" w sytuacji, gdy zarówno organ administracyjny, jak i Sąd pierwszej instancji dokonali oceny tych dokumentów pod kątem obowiązku zawiadomienia organu administracyjnego o zmianie miejsca zamieszkania. Wskazując na powyższe, A. G. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie. W motywach skargi kasacyjnej skarżąca wyjaśniła, że zgodnie z art. 45 Konstytucji RP każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Organ administracji zdaniem A. G. bezzasadnie nakazał jej rozbiórkę pawilonu handlowego, w którym prowadzi działalność będącą jedynym źródłem utrzymania. Powinno jej wobec tego przysługiwać uprawnienie do sprawiedliwego i jawnego rozpoznania sprawy. Skarżąca zaznaczyła, że procedury nie mogą tego uniemożliwiać bez dostatecznej przyczyny. Przenosząc to na realia sprawy, A. G. zaznaczyła, że przez cztery lata była pozbawiona prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną powinien więc przede wszystkim mieć na uwadze prawo podmiotowe skarżącej zawarte w art. 45 Konstytucji. Skarżąca podkreśliła, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 1848/19, że wymaganie uprawdopodobnienia, zamiast udowodnienia, braku winy w uchybieniu terminu świadczy o intencji ustawodawcy odformalizowania i uproszczenia postępowania w tym przedmiocie, tak aby ułatwić zainteresowanemu przedstawienie swych racji i na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie zbyt pochopnie drogi do obrony jej praw. W ocenie A. G. w zaskarżonym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie stawiane są właśnie takie nadmiernie surowe wymogi. Sąd pierwszej instancji stanął bowiem na stanowisku, że: przed powstaniem przeszkody w uchybieniu terminu skarżąca powinna zawiadomić organ administracyjny o zmianie miejsca pobytu, przeszkoda powinna mieć charakter nagły i przeszkoda jest niemożliwa do przezwyciężenia nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jednak zdaniem skarżącej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie zwraca uwagi na ustawową przesłankę, że wystarczające jest wspomniane uprawdopodobnienie braku winy. Dalej wskazano, że A. G. prowadzi niewielki sklep z artykułami spożywczymi i przemysłowymi, nie ma żadnego wykształcenia prawniczego, ma przeciętną znajomość prawa, co w praktyce oznacza, że prawa tego nie zna. Wiedzę o ewentualnym przekroczeniu terminu do wniesienia odwołania oraz o możliwości ubiegania się o przywrócenie terminu uzyskała od adwokata w dniu 28 stycznia 2020 r., gdyż sama tego nie wiedziała. Skarżąca wyjaśniła, że w myśl art. 58 § 1 K.p.a. zainteresowany powinien uprawdopodobnić, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Skoro więc decyzję Powiatowego Inspektora wydano 10 grudnia 2019 r., a termin do wniesienia odwołania rozpoczął bieg w dniu 27 grudnia 2019 r. i zakończył się w dniu 10 stycznia 2020 r., a w dniu 28 stycznia 2020 r. ustała przyczyna (według wykładni Naczelnego Sądu Administracyjnego), to zbadaniu powinien podlegać okres od 10 grudnia 2019 r. do 28 stycznia 2020 r. Wszelkie wcześniejsze zachowania organu administracyjnego, czy też samej skarżącej nie mają znaczenia przy ustalaniu uprawdopodobnienia braku winy w niezachowaniu terminu do złożenia odwołania w tej konkretnej sprawie. W ocenie A. G. w zaskarżonym wyroku nietrafnie odwołano się do zdarzeń wcześniejszych. W szczególności zarzut, że skarżąca nie zawiadomiła organu o czasowym pobycie u swojej matki w G. ma znaczenie, ale wyłącznie przy ustaleniu, czy mogło nastąpić doręczenie zastępcze w trybie art. 44 K.p.a. Skarżąca wyraziła przekonanie, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie dotyczy meritum sprawy, to jest rozważenia tego, czy niedochowanie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło z winy czy też bez winy skarżącej. W szczególności Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do wskazanych przyczyn niezachowania terminu i przyczyn tych nie poddał analizie. A. G. wywodziła, że "przeszkoda od niej niezależna" w niniejszej sprawie została spełniona i uprawdopodobniona. Choroba matki skarżącej była niezależna od A. G. Była to choroba, która powodowała bezwzględny obowiązek zajęcia się chorą matką przez 24 godziny na dobę. W zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie negował tej okoliczności. Skarżąca podkreśliła, że w doktrynie nie wymaga się, aby przeszkoda miała charakter nagły, jak również ustawa nie stwarza takiego wymogu. Spełniona została także przesłanka, że przeszkoda "musi dotyczyć tego i tylko tego okresu, w którym miała być dokonana czynność procesowa". Skarżąca uprawdopodobniła, że opiekowała się chorą matką w okresie od 10 grudnia 2019 r. do 20 stycznia 2020 r., to jest do chwili, kiedy odebrała decyzję. W zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny nie negował tej okoliczności. Wnosząca skargę wykazała dokumentami niebudzącymi wątpliwości, że w okresie od 10 grudnia 2019 r. do 20 stycznia 2020 r. przebywała w G. , gdzie sprawowała całodobową opiekę nad obłożnie i ciężko chorą matką. A. G. była jedyną osobą, która sprawowała opiekę i w okresie od 10 grudnia 2019 r. do 20 stycznia 2020 r. przebywała w mieszkaniu matki w G. przy ul. [...]. A. L. – matka A. G. w tym czasie miała 83 lata i od wielu lat chorowała na demencję starczą, a następnie rozpoznano u niej chorobę Alzheimera. Sąsiedzi kilkakrotnie stwierdzili, że z mieszkania A. L. wydobywa się gaz, co stwarzało zagrożenie pożarowe oraz groziło wybuchem. A. L. wymagała więc całodobowego dozoru i nie można było jej "spuszczać z oka" nawet przez chwilę. A. L. miała szereg chorób współistniejących jak np. żylaki, zakrzepicę, nadciśnienie tętnicze oraz wiele innych, co wymagało stałego kilkakrotnego podawania leków. Matka skarżącej miała myśli samobójcze i należało ją chronić. Wymagała ona wielu zabiegów pielęgnacyjnych przez całą dobę. Stały dyżur przy matce spowodował skrajne wyczerpanie A. G. , która latem 2020 r. (po wielu miesiącach starań) umieściła A. L. w Domu Pomocy Społecznej. Matka A. G. ostatecznie zmarła w grudniu 2020 r., co w znacznym stopniu uprawdopodabnia twierdzenia podnoszone przez A. G. , że jej matka była w krytycznym stanie, wymagała całodobowej opieki, co uniemożliwiało podjęcie działań w niniejszej sprawie. Skarżąca podkreśliła, że organy administracji, ale również i sąd administracyjny, powinny kierować się zasadą humanitaryzmu, empatii, zrozumienia dla jej wyjątkowej i ciężkiej sytuacji. Wprawdzie zasady te nie są wprost sformułowane w K.p.a., jednakże wynikają z ogólnych zasad współżycia społecznego, które wiążą również organy administracyjne i sądy administracyjne, gdyż trudno sobie wyobrazić, aby sąd administracyjny miał w pogardzie zasady współżycia społecznego. We wniosku o przywrócenie terminu A. G. uprawdopodobniła brak winy, twierdząc, że nie dochowała terminu z przyczyn od niej całkowicie niezależnych, gdyż spowodowanych ciężką chorobą matki i obowiązkiem całodobowej nad nią opieki bez jakichkolwiek przerw. A. G. nie mogła liczyć na jakąkolwiek pomoc innych osób. Odnosząc się do zdarzeń z przełomu lat 2019 i 2020, skarżąca zaznaczyła, że 20 stycznia 2020 r. uprosiła ona sąsiadkę, aby na pół godziny zastąpiła ją i dozorowała A. L. , która akurat zasnęła. Ta półgodzinna przerwa pozwoliła jej odebrać decyzję z nadzoru budowlanego w G. . Udając się do Powiatowego Inspektora, skarżąca chciała dowiedzieć się o toczącym postępowaniu i nie miała jakiejkolwiek wiedzy, iż decyzję wydano w dniu 10 grudnia 2019 r. A. G. uprawdopodobniła konieczność przebywania poza miejscem stałego zamieszkania, przedstawiając niebudzące wątpliwości dokumenty, w postaci dwóch zaświadczeń lekarskich, potwierdzających konieczność całodobowej opieki. Dokumenty te w toku postępowania administracyjnego nie zostały zakwestionowane, ani też nie wykazano, aby A. G. wiedziała o podjętej decyzji przed jej doręczeniem w dniu 20 stycznia 2020 r. Konieczność opieki nad ciężko chorą matką jest zdarzeniem nagłym i niewątpliwie usprawiedliwia czasową nieobecność A. G. w jej stałym miejscu zamieszkania w okresie od 10 grudnia 2019 r. do 28 stycznia 2020 r., a w szczególności usprawiedliwia brak reakcji na awizowanie przesyłki. Dodać należy, że w stałym miejscu zamieszkania w M. w tym czasie nie przebywał żaden domownik. Skarżąca podsumowała, że nie dopełniła w ustawowym terminie czynności procesowej w postaci złożenia odwołania z powodu przeszkody nagłej i nie do przezwyciężenia, to jest takiej, której nie mogła przezwyciężyć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Wskazując na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2021 r., sygn. akt II OSK 4/19 wyjaśniła, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zalicza się między innymi chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Niewątpliwie ciężka choroba matki strony i niemożność opuszczania mieszkania matki w G. w okresie od 10 grudnia 2019 r. do 28 stycznia 2020 r. była tą przyczyną, wyłączającą winę A. G. . Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwioną podstawę. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 P.p.s.a., obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.). W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowego (art. 183 § 2 pkt 1-6 P.p.s.a.), stąd należy ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów skargi kasacyjnej. Na wstępie należy odnotować, że zarzut naruszenia art. 3 P.p.s.a., sformułowany w punkcie pierwszym listy zarzutów skargi kasacyjnej, nie został skonkretyzowany poprzez wskazanie naruszonej podjednostki redakcyjnej tego przepisu. Powołanie się w sposób ogólny na art. 3 P.p.s.a., bez wskazania paragrafu czy punktu, uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, działającemu w granicach podstaw kasacyjnych, merytoryczne odniesienie się do tak postawionego zarzutu. Nie uniemożliwia to jednak rozpoznania pozostałych, prawidłowo sformułowanych zarzutów, w szczególności najistotniejszego w sprawie zarzutu naruszenia art. 58 § 1 K.p.a. W zakresie zarzutu naruszenia art. 153 P.p.s.a., strona wnosząca skargę kasacyjną podniosła pominięcie przez Sąd pierwszej instancji oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 322/22. W przywołanym wyroku Sąd ten wskazał, że prawidłowa ocena tego, czy skarżąca uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania powinna była opierać się na ocenie, czy przedłożone przez nią dowody wraz z przestawioną argumentacją, dają podstawy do stwierdzenia, iż w okresie wydania i doręczenia decyzji nie zamieszkiwała ona pod adresem zamieszkania znanym organowi z uwagi na wywodzoną konieczność sprawowania stałej opieki nad chorą matką. Przy czym, aby stwierdzić, że taka opieka stanowiła przeszkodę uzasadniającą przywrócenie terminu do odwołania konieczne byłoby stwierdzenie, że miała ona charakter przeszkody nagłej, a podjęcie czynności niezbędnych do terminowego wniesienia odwołania, na przykład z uwagi na zakres sprawowanej opieki, miało taki wymiar, iż stanowiło przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W tym zakresie należytej oceny wymagała treść kopii dwóch zaświadczeń o stanie zdrowia A. L. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 322/22, argumentował, że jak wynika z treści zaświadczenia z dnia 23 stycznia 2020 r. u chorej A. L. , zamieszkałej w G. , stwierdzono liczne schorzenia, przy czym pierwsze obawy ograniczające jej samodzielność pojawiły się około 10 lat temu. Natomiast poważniejsze kłopoty miały wystąpić z końcem 2015 r. Jak wskazał lekarz, narastające zaburzenia pamięci zaczęły powodować problemy w funkcjonowaniu chorej, a w ostatnim czasie zaburzenia powodowały konieczność całodobowej opieki nad chorą. Natomiast w zaświadczeniu lekarskim z dnia 15 października 2018 r. stwierdzono potrzebę opieki drugiej osoby i brak zdolności do samodzielnej egzystencji. Naczelny Sąd Administracyjny przyznaje, że ocena prawna wyrażona w przywołanym wyżej wyroku wiązała zarówno organ administracji, jak i Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie. Jednakże na obecnym etapie postępowania kasacyjnego trudno jest jednoznacznie przesądzić o naruszeniu art. 153 P.p.s.a. Wyrok z dnia 28 lipca 2022 r. nakreślił kierunek postępowania dowodowego i oceny materiału dowodowego, obligując organ do zbadania konkretnych okoliczności pod kątem przesłanek z art. 58 § 1 K.p.a. Zasadnicze znaczenie ma zatem nie tyle samo powołanie się na wskazania poprzedniego wyroku, ile prawidłowość dokonanej przez organ, a następnie skontrolowanej przez Sąd pierwszej instancji, oceny materiału dowodowego (determinowanej wyrokiem z dnia 28 lipca 2022 r.) w kontekście przesłanki braku winy w uchybieniu terminu. Kwestia ta bezpośrednio wiąże się z zarzutem naruszenia art. 58 § 1 K.p.a., który okazał się zasadny. Najistotniejszy zarzut skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia art. 58 § 1 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że A. G. nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Powiatowego Inspektora z dnia 10 grudnia 2019 r., nakazującej rozbiórkę pawilonu handlowego. Zgodnie z tym przepisem, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Pozostałe przesłanki przywrócenia terminu, to jest wniesienie prośby w terminie siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia oraz dopełnienie czynności wraz z wnioskiem, zostały w sprawie spełnione, co zostało przesądzone na wcześniejszym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Kluczowa dla rozstrzygnięcia pozostaje zatem ocena istnienia przesłanki braku winy po stronie skarżącej. Wojewódzki Inspektor, a za nim Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku, uznali, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Argumentowano, że choroba matki skarżącej i konieczność sprawowania nad nią opieki nie miały charakteru przeszkody nagłej i niemożliwej do przezwyciężenia. Podkreślano, że A. G. wiedziała o pogarszającym się stanie zdrowia matki co najmniej od października 2018 r., a nawet, jak wynika z jej pisma, zamieszkiwała z matką od około trzech lat przed styczniem 2020 r. W konsekwencji uznano, że skarżąca, przebywając poza stałym miejscem zamieszkania w M. , miała obowiązek poinformować organ prowadzący postępowanie o zmianie adresu do doręczeń, czego nie uczyniła, doprowadzając do skutecznego doręczenia decyzji w trybie art. 44 K.p.a. Uchybienie terminu do wniesienia odwołania miało być zatem wynikiem jej zaniedbania. Stanowisko to, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jest wynikiem zbyt rygorystycznej i formalistycznej interpretacji przesłanki braku winy z art. 58 § 1 K.p.a., nieuwzględniającej w dostatecznym stopniu szczególnych okoliczności faktycznych sprawy oraz złagodzonego wymogu dowodowego w postaci uprawdopodobnienia. A. G. konsekwentnie podnosiła, że w krytycznym okresie, to jest od dnia 10 grudnia 2019 r. (data wydania decyzji) do dnia 20 stycznia 2020 r. (data osobistego odbioru decyzji), stan zdrowia jej matki, cierpiącej na chorobę Alzheimera i demencję, uległ gwałtownemu pogorszeniu, co wymagało jej stałej, całodobowej obecności i opieki w miejscu zamieszkania matki w G. . Jak wynika z zaświadczenia lekarskiego z dnia 23 stycznia 2020 r., lekarz odnotował, że narastające zaburzenia pamięci zaczęły powodować problemy w funkcjonowaniu chorej, a "w ostatnim czasie" zaburzenia te spowodowały konieczność całodobowej opieki nad chorą. To koresponduje z twierdzeniami skarżącej o pogorszeniu stanu zdrowia matki właśnie na przełomie lat 2019 i 2020. Strona skarżąca opisywała konkretne, niebezpieczne zachowania matki (np. pozostawianie odkręconego gazu), które uniemożliwiały pozostawienie jej bez opieki nawet na krótki czas. Wiarygodność tych twierdzeń uprawdopodabniają również późniejsze zdarzenia – umieszczenie matki w domu pomocy społecznej latem 2020 r. oraz jej śmierć w grudniu 2020 r., co świadczy o bardzo poważnym stanie zdrowia w tym okresie. Doświadczenie życiowe uczy, że opieka nad osobą w zaawansowanym stadium choroby Alzheimera, zwłaszcza gdy spoczywa ona na jednym członku rodziny, jest zadaniem niezwykle absorbującym i wyczerpującym psychicznie i fizycznie. Nagłe pogorszenie stanu zdrowia osoby chorej, wymagające nieustannej uwagi i interwencji, może stanowić traumatyczne przeżycie, które dezorganizuje normalne funkcjonowanie opiekuna i spycha inne sprawy, w tym formalności urzędowe, na dalszy plan. W takich okolicznościach nie można wykluczyć, że skarżąca, skoncentrowana na zapewnieniu bezpieczeństwa i opieki ciężko chorej matce w krytycznym momencie życia bliskiej, znalazła się w sytuacji, która obiektywnie uniemożliwiła jej podjęcie działań zmierzających do odebrania korespondencji pod stałym adresem zamieszkania lub nawet powiadomienia organu o czasowej zmianie miejsca pobytu. Należy podkreślić, że art. 58 § 1 K.p.a. wymaga jedynie uprawdopodobnienia braku winy, a nie jego udowodnienia. Oznacza to, że strona nie musi przedstawiać niepodważalnych dowodów na istnienie przeszkody, a jedynie wykazać w sposób wiarygodny, że zaistniały okoliczności, które usprawiedliwiają niedochowanie terminu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawione przez skarżącą argumenty i dokumenty, w szczególności zaświadczenia lekarskie wskazujące na konieczność stałej opieki i pogorszenie stanu zdrowia matki na przełomie lat 2019 i 2020, w powiązaniu z opisem jej sytuacji życiowej w krytycznym okresie, czynią prawdopodobnym, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy. Zbyt daleko idące jest wymaganie od strony, znajdującej się w tak trudnej i nagłej sytuacji życiowej, aby z najwyższą starannością zadbała o powiadomienie organu o zmianie adresu do doręczeń, zwłaszcza gdy zmiana ta miała, choćby w subiektywnym odczuciu skarżącej, charakter tymczasowy i była wymuszona dramatycznymi okolicznościami. Ocena organu odwoławczego, zaaprobowana przez Sąd pierwszej instancji, cechuje się nadmiernym formalizmem i niedostatecznym uwzględnieniem zasad doświadczenia życiowego oraz wymogu uprawdopodobnienia, co skutkowało naruszeniem art. 58 § 1 K.p.a. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 42 § 1 i 3 K.p.a., polegającego na nierozpoznaniu zarzutu skargi dotyczącego niedoręczenia decyzji w miejscu pracy A. G. , należy uznać go za chybiony w kontekście poczynionych ustaleń co do zasadności przywrócenia terminu. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odniósł się do podniesionych przez skarżącą kwestii, wskazując, że prawidłowość doręczenia w trybie art. 44 K.p.a. została już prawomocnie przesądzona przez Naczelny Sąd Administracyjny we wcześniejszym wyroku (sygn. akt II OSK 2959/20). Wobec tego zarzut naruszenia art. 42 § 1 i 3 K.p.a. przez niedoręczenie przesyłki w miejscu pracy, znanym organowi, nie mógł odnieść skutku na tym etapie postępowania. Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał tę kwestię za wyjaśnioną i nieistotną dla oceny przesłanki braku winy w uchybieniu terminu. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku i zaskarżonego postanowienia. Ponownie rozpoznając wniosek A. G. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Powiatowego Inspektora, Wojewódzki Inspektor uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku na podstawie art. 203 pkt 1, art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 P.p.s.a. Na zasądzone od organu na rzecz skarżącej koszty postępowania złożyły się: – kwota wpisu od skargi w wysokości 100 zł (k. 13 akt sądowych), – kwota wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł (k. 61 akt sądowych), – opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem w wysokości 100 zł (k. 44 akt sądowych), – wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem przysługujące w kwotach 480 i 240 zł odpowiadające stawkom wynagrodzenia określonym w § 14 ust. 1 lit. c i ust. 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 z późn. zm.) oraz – opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł (k. 20 akt sądowych). Niniejszy wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a.