II OSK 3609/19

Dnia 18 grudnia 2019 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. R. A. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2019 r., sygn. akt IV SAB/Wa 48/19 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi E. R. A. i S. A. na bezczynność Konsula Rzeczypospolitej Polskiej w [...] w przedmiocie wydania wizy krajowej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonym postanowieniem z 21 maja 2019 r., sygn. akt IV SAB/Wa 48/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę E. R. A. na bezczynność Konsula Rzeczypospolitej Polskiej w [...] w przedmiocie wydania wizy krajowej S. A. Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał natomiast skargi S. A. - męża E. R. A. Odrzucając skargę żony cudzoziemca Sąd uznał, że jej skarga jest niedopuszczalna, gdyż nie ma ona interesu prawnego w sprawie. Stwierdził, że przedmiotem sprawy jest bezczynność Konsula Rzeczypospolitej Polskiej w [...] w przedmiocie wydania wizy krajowej mężowi skarżącej. Zatem taka decyzja stanowi jedynie o sytuacji prawnej cudzoziemca. Fakt pozostawania skarżących w związku małżeńskim stanowi jedynie o zaistnieniu interesu faktycznego E. R. A. Ten zaś nie jest wystarczającą przesłanką do uzyskania przymiotu strony postępowania administracyjnego, a co za tym idzie wniesienia skargi przez żonę cudzoziemca na bezczynność w przedmiocie wydania wizy krajowej. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniosła E. R. A., zarzucając mu naruszenie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3, art. 33 § 2 i art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. oraz art. 9, art. 18, art. 30, art. 31, art. 45, art. 47, art. 68 i art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Zdaniem skarżącej, nieuznanie jej prawa do udziału w postępowaniu narusza również postanowienia Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, tj. art. 3 (zakaz tortur), art. 6 (prawo do rzetelnego procesu sądowego), art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego), art. 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego) oraz art. 14 (zakaz dyskryminacji). W oparciu o tak przytoczone postawy kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Konsul Rzeczypospolitej Polskiej w [...] wniósł o jej oddalenie. Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie ma okoliczność, że przedmiotem skargi żony cudzoziemca do sądu administracyjnego jest bezczynność konsula w przedmiocie wydania wizy krajowej cudzoziemcowi. Istotne jest także to, że Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu ocenił jedynie interes prawny żony cudzoziemca. To ostatnie, w ocenie NSA, było przedwczesne, albowiem Sąd pierwszej instancji nie wskazał, czy biorąc pod uwagę treść tak obowiązującego w dniu wniesienia skargi na bezczynność art. 5 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak i obecnie obowiązującego art. 5 pkt 4 lit. a i b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), sprawa należy do właściwości sądów administracyjnych. Tymczasem w sprawie dotyczącej skargi E. R. A. na decyzję Konsula Rzeczypospolitej Polskiej w [...] w przedmiocie odmowy wydania wizy krajowej S. A. NSA w postanowieniu z 25 lipca 2019 r., sygn. akt II OSK 1519/19 stwierdził, że "z analizy art. 5 pkt 4 lit a i b p.p.s.a w brzmieniu obecnie obowiązującym wynika, że nadal do właściwości sądów administracyjnych nie należą sprawy dotyczące odmowy wydania wiz krajowych". Jeżeli tak jest w rzeczywistości, to sądy administracyjne nie są właściwe również w sprawach bezczynności konsula w wydawaniu wiz krajowych. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do kwestii dopuszczalności skargi na bezczynność konsula w przedmiocie odmowy wydania wizy krajowej. Zauważyć należy, że badanie legitymacji procesowej do wniesienia skargi może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sprawa należy do właściwości sądu administracyjnego. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a., nieważność postępowania zachodzi, gdy droga sądowa była niedopuszczalna. W związku z powyższym ocena kognicji sądów administracyjnych w konkretnej sprawie ma pierwszeństwo i kluczowe znaczenie. Rozstrzygnięcie w postępowaniu kasacyjnym po raz pierwszy i w sposób ostateczny kwestii dopuszczalności drogi sądowej prowadziłoby do pozbawienia strony jednej instancji sądowej, co byłoby z kolei nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą dwuinstancyjności postępowania sądowego wynikającą z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Mając powyższe na uwadze NSA, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Z uwagi na to, że przedmiotem skargi kasacyjnej było postanowienie Sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie, NSA na podstawie art. 182 § 1 i § 3 p.p.s.a. skargę kasacyjną rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego.