II OSK 2874/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie Sędzia NSA Robert Sawuła Sędzia del. WSA Agnieszka Wójcik (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej N. M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 676/25 w sprawie ze skargi N. M. S. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 18 lutego 2025r., znak DL. WIIPO.4100.13021.2024/TM w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 1 lipca 2025 r., sygn. IV SA/WA 676/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej; "Sąd" lub "Sąd I instancji") oddalił skargę N. M. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 18 lutego 2025 r. nr DL.WIIPO.4100.13021.2024/TM w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że Wojewoda Mazowiecki prawidłowo wezwał cudzoziemca w trybie art. 64 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) do uzupełnienia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, braków formalnych wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. Wezwanie doręczone zostało pełnomocnikowi skarżącego w dniu 3 stycznia 2020 r. Zakreślony przez Wojewodę termin upłynął w dniu 10 stycznia 2020 r. Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie organy prawidłowo przyjęły, że uzupełnienie braków formalnych wraz z pismem z 13 września 2022 r. miało miejsce z uchybieniem terminu zakreślonego w wezwaniu z 3 stycznia 2022 r. Do wniosku cudzoziemca o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium RP dołączony został m.in. dokument pełnomocnictwa, z którego wynikało uprawnienie J. B. do reprezentowania skarżącego w prowadzonym przez Wojewodę postępowaniu. Korespondencja zawierająca wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku prawidłowo została zatem skierowana do pełnomocnika. Przechodząc do oceny przesłanki braku winy w uchybieniu terminu, Sąd uznał, że nie zasługiwała na uwagę podnoszona przez skarżącego argumentacja, iż nie uzupełnił on braków formalnych wniosku ze względu na brak aktywności procesowej pełnomocnika. Odpowiedzialność związana z wyborem pełnomocnika, skutki jego działań oraz wszystkie dokonane przez pełnomocnika strony czynności procesowe bądź ich zaniechanie obciążają mocodawcę, tym samym odnoszą skutek prawny wobec strony. Pełnomocnik, nawet nieprofesjonalny, ma obowiązek działania na korzyść osoby, którą reprezentuje, a brak tego działania odnosi skutek do samego skarżącego. Natomiast powoływanie się na niesprecyzowane trudności spowodowane pandemią bez szczególnego opisu prób podjętych działań nie może skutkować przywróceniem terminu. Sąd podkreślił również, że jak wynika z zawartego w aktach postępowania prowadzonego przed Wojewodą protokołu zapoznania z aktami sprawy (karta 51), skarżący zapoznał się z aktami sprawy (w których znajduje się odpis wezwania z 3 stycznia 2020 r. do uzupełnienia braków formalnych) w dniu 8 września 2021 r. Wniosek natomiast o przywrócenie terminu złożono dopiero pismem z 13 września 2022 r., a zatem z uchybieniem siedmiodniowego terminu, o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a. Tym samym uznał skargę za niezasadną. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł N. M. S., reprezentowany przez adwokata, zaskarżając go w całości i podnosząc zarzut naruszenia: 1. art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.), co skutkowało wydaniem ww. wyroku w warunkach zachodzącej nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a - pozbawienia strony możności obrony swoich praw, co polegało na braku zawiadomienia skarżącego będącego cudzoziemcem niewładającym językiem polskim, nadto działającym bez profesjonalnego pełnomocnika przed WSA w Warszawie, o zakwalifikowaniu przedmiotowej sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, niewyjaśnienia mu jakie były powody przyjęci takiego trybu i na czym on polegał pod kątem braku możliwości dalszego bezpośredniego udziału strony przed Sądem, jak również poprzez niezawiadomienia go o wyznaczonym terminie posiedzenia niejawnego na którym został wydany zakwestionowany wyrok, co tym samym pozbawiło go możności zaprezentowania swojego ostatecznego stanowiska w sprawie w formie pisemnej; 2. art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia całości okoliczności sprawy wynikających z jej materiału dowodowego i skoncentrowaniu się na ocenie zasadności skargi wyłącznie w granicach jej zarzutów, co skutkowało pominięciem faktu, że pełnomocnictwem z dnia 3 stycznia 2020 r. skarżący umocował do reprezentacji przed Wojewodą Mazowieckim w sprawie udzielenia mu zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium RP nie tylko osobę o danych J. B. (podającą się za prawnika zagranicznego), ale również adw. J. M., co w świetle art. 40 § 2 k.p.a. i 9 k.p.a. implikowało po stronie tego organu obowiązek pouczenia skarżącego o wyborze pełnomocnika któremu mają być doręczane pisma, zaś do momentu wypowiedzenia się przez skarżącego w tym zakresie. Wojewoda zobowiązany był do doręczenia swoich pism wszystkim pełnomocnikom, czego jednak zaniechał. Podnosząc powyższe naruszenia, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że na gruncie postępowania przed Wojewodą Mazowieckim skarżący nie wskazał osoby pełnomocnika do którego organ ma doręczać pisma. W sytuacji kiedy strona nie dokonała wyboru pełnomocnika do które organ administracji ma kierować pisma w jej w sprawie, to do tego czasu powinien kierować pisma do wszystkich ustanowionych w danej sprawie pełnomocników. Na ówczesnym etapie sprawy Wojewoda nie pouczył o tym skarżącego przyjmując arbitralnie, we własnym zakresie, że wszelkie pisma dotyczące jego sprawy będzie kierował wyłącznie do J. B. Konsekwencją takiej decyzji było pozbawienie możliwości działania jednego z pełnomocników strony w osobie adw. J. M., tj. skutecznego zareagowania na kierowane wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku z 3 stycznia 2020 r. To uchroniłoby stronę przed negatywnymi konsekwencjami procesowymi i prawnymi do jakich doszło w następstwie kierowania powyższego wyłącznie do J. B., który jak się okazało w sposób całkowicie niezrozumiały zachowywał się biernie. Wobec tego, wbrew twierdzeniom zawartym w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku, uchybienie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku z 3 stycznia 2020 r., nie było okolicznością zawinioną przez stronę, a przez samego Wojewodę. Gdyby organ nie popełnił wskazanego powyżej błędu i drugi pełnomocnik otrzymał pismo wzywające do uzupełnienia braków z 3 stycznia 2020 r., to mógłby skutecznie zareagować na jego treść i tym samym usunąć ryzyko daleko posuniętych komplikacji prawnych z jakimi obecnie boryka się Skarżący. Podkreślono również, że w sytuacji rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym z uwagi na jej zakwalifikowania do trybu uproszczonego jak miało to miejsce w sprawie, prawo do obrony powinno być zagwarantowane przede wszystkim poprzez powiadomienie strony o posiedzeniu niejawnym i umożliwieniu jej zajęcia stanowiska w formie pisemnej. Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie uprawnienia przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). Danie stronie takiej możliwości stanowiłoby wyraz zachowania minimalnych gwarancji realizacji jej prawa do obrony oraz prawa do rzetelnego procesu sądowego, co jednak zostało zaniechane na etapie rozpoznania skargi przed WSA w Warszawie. Taka powinność nabierała szczególnego znaczenia, gdyż w toku powyższego postępowania skarżący będąc cudzoziemcem działał sam, bez udziału profesjonalnego pełnomocnika, bez znajomości języka prawnego i przepisów prawa, a nadto sprawa ta dotyczyła jego żywotnych interesów związanych z jego legalnym pobytem na terytorium RP, której finałem może być konieczność opuszczenia kraju. Wobec tych okoliczności zasadnym było danie mu prawa do przedstawienia końcowego swoich racji na poparcie wywiedzionej skargi, co nie nastąpiło z naruszeniem jego prawa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji. Dodatkowo wskazać należy, że jak wynika z art. 193 zd. drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Oznacza to, że to NSA kontroluje jedynie wyrok sądu wojewódzkiego w granicach zaskarżenia czyli stwierdza, czy podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dają podstawę do uchylenia zaskarżonego wyroku. Wobec tego to autor skargi kasacyjnej decyduje, jakie to naruszenia prawa dokonane przez sąd I instancji spowodowały wydanie wadliwego wyroku. Musi zatem nie tylko trafnie je wskazać, ale również odpowiednio umotywować. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie została oparta na dwóch zarzutach – naruszenia przepisów postępowania przez sąd wojewódzki, tj. art. 6 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. Najdalej idący jest pierwszy z zarzutów, ponieważ autor skargi kasacyjnej łączy go nieważnością postępowania o jakiej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. i do jakiej miało dojść na skutek pozbawienia strony możności obrony swoich praw poprzez brak jej zawiadomienia o terminie posiedzenia niejawnego. Zgodnie z art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Natomiast jego naruszenie skarżący kasacyjnie zakwalifikowaniu przedmiotowej sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, niewyjaśnienia mu jakie były powody przyjęci takiego trybu i na czym on polegał pod kątem braku możliwości dalszego bezpośredniego udziału strony przed sądem, jak również poprzez niezawiadomienia go o wyznaczonym terminie posiedzenia niejawnego. Analiza akt sprawy sądowej wskazuje, że zarzut ten jest nie tylko niezasadny, ale zupełnie nieprzystający do utrwalonych czynności procesowych Sądu I instancji. Z akt sądowych wynika, że w dniu 17 września 2025 r. pełnomocnik wnoszący skargę kasacyjną przeglądał akta sprawy. Powinien zatem bez trudu dostrzec, że w aktach sądowych znajduje się pismo z dnia 2 czerwca 2025 r. wysłane do skarżącego z zawiadomieniem o terminie posiedzenia niejawnego oraz informacją o składzie orzekającym. Pismo to zostało wysłane na adres podany przez skarżącego i odebrane w dniu 5 czerwca 2025 r. przez "upoważnionego pracownika" (M.R.). Skarżący, co należy podkreślić, nie zgłaszał problemu z doręczaniem korespondencji. Co także istotne, mimo że żadna wcześniejsza korespondencja z Sądu nie została mu doręczona do rąk własnych, to odpowiadał na wezwania w zawarte w kierowanych do niego pismach (jak m.in. wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi i wezwanie do uzupełnienia braków formalnych – doręczone w dniu 24 kwietnia 2025 r. – gdzie w terminie uiszczono wpis i braki, czy odpis postanowienia z dnia 13 maja 2025 r. – doręczony 26 maja 2025 r. – od którego w terminie skarżący wniósł zażalenie, czy wreszcie odpis sentencji zaskarżonego wyroku – doręczonego dnia 10 lipca 2025 r. – gdzie skarżący złożył wniosek o jego uzasadnienie.) Co istotne, każde pismo wysyłane z sądu wojewódzkiego zawierało nie tylko pouczenie o środkach zaskarżenia czy sankcjach za niewykonanie wezwania, ale również inne pouczenia – jak choćby o możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, o obowiązku podania aktualnego adresu, o możliwości wnoszenia pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej itp. Całkowicie zatem bezpodstawne jest twierdzenie, że skarżący nie został zawiadomiony o terminie posiedzenia niejawnego ani, że nie został pouczony o swoich prawach i obowiązkach. Postawa skarżącego w toku postępowania sądowego bezsprzecznie wskazuje, że prawidłowo stosował się do pouczeń i zarządzeń, które zamieszczono w kierowanej do niego korespondencji, co tym samym w żadnym wypadku nie pozwala na stwierdzenie, że został pozbawiony możności obrony swoich praw. Dlatego też zarzut naruszenia art. 6 p.p.s.a. jest całkowicie nieuprawniony. Nie jest uzasadniony także zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Jak jednolicie wskazuje się w orzecznictwie, w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można skutecznie kwestionować dokonanej przez sąd oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym, czy też prawidłowości dokonanej przez sąd oceny działań organu administracji publicznej pod kątem zachowania przepisów procedur obowiązujących ten organ. W ramach zarzutu naruszenia powyższego przepisu nie można podważać też prawidłowości zajętego stanowiska prawnego i wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądów, ani prawidłowości oceny materiału dowodowego (por. wyrok NSA z 15 kwietnia 2026 r. sygn. III OSK 1520/25, z 29 stycznia 2026 r., sygn. II OSK 2021/24, z 19 czerwca 2024 r., sygn. I OSK 1241/23). O naruszeniu normy wynikającej z art. 134 § 1 p.p.s.a. można byłoby mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a które sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu. Żadnych z takich okoliczności nie stwierdzono, bowiem Sąd I instancji nie wyszedł poza granice sprawy ponadto ocenił zaskarżone postanowienie rozważając wszystkie jego aspekty mające wpływ na wynik sprawy. Kontroli Sądu I instancji zostało poddane postanowienie wydane na podstawie art. 58 k.p.a. WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zawarł szeroki wywód na temat możliwości przywrócenia terminu, w trybie tego przepisu, z uwzględnieniem ustalonego stanu sprawy. Jednak NSA nie może ocenić trafności tego wywodu bowiem w skardze kasacyjnej nie zarzucono ani naruszenia opisanego przepisu, ani błędnego ustalenia stanu faktycznego. Jak wskazano już na wstępie, NSA kontroluje zaskarżony wyrok jedynie w granicach zarzutów skargi kasacyjnej. Odnosząc się zaś do argumentacji skargi kasacyjnej, że w postępowaniu administracyjnym, wobec udzielenia przez skarżącego, w jednym piśmie pełnomocnictwa dwóm osobom, organ powinien doręczać pisma w sprawie obu pełnomocnikom, wskazać należy, że pogląd ten jest nieprawidłowy. Z przepisu art. 40 § 2 k.p.a., przywołanego zresztą w skardze kasacyjnej, wynika, że jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Jeżeli ustanowiono kilku pełnomocników, doręcza się pisma tylko jednemu pełnomocnikowi. Strona może wskazać takiego pełnomocnika. Zatem sam ustawodawca wyłączył konieczność doręczania pism wszystkim pełnomocnikom. Skoro skarżący w toku postępowania administracyjnego nie wskazał organowi, któremu z pełnomocników należy dokonywać doręczeń pism zgodnie z art. 40 § 2 k.p.a., zatem w takiej sytuacji o wyborze pełnomocnika, któremu doręczona zostanie korespondencja przeznaczona dla strony mógł zdecydować jednostronnie organ administracji publicznej. Skoro wybrany przez organ pełnomocnik był skutecznie umocowany do działania, a wszystkie pisma skierowane do niego były odbierane, zatem wywoływały skutki prawne. Podnoszone zaś w skardze kasacyjnej zarzuty, że kierowanie w toku postępowania administracyjnego korespondencji również do drugiego z pełnomocników (będących adwokatem) uchroniłoby stronę przez negatywnymi skutkami mają walor wyłącznie hipotetyczny. Na marginesie jedynie zwrócić należy uwagę, że obaj pełnomocnicy mieli ten sam adres, zaś korespondencja była adresowana do kancelarii. Ponadto zauważyć należy, że złożenie przez stronę dokumentu pełnomocnictwa powoduje, że organ obowiązany jest uwzględnić udział pełnomocnika w dalszym toku postępowania. Wobec tego wszelką korespondencję kieruje do pełnomocnika strony. Idąc dalej tokiem rozumowania skarżącego kasacyjnie należałoby zatem uznać, że organ powinien zawiadomić jednego z pełnomocników strony, o tym, że strona może wybrać tego, któremu organ ma doręczać wszelkie pisma. Taki zaś sposób pojmowania art. 40 § 2 w zw. z art. 9 k.p.a. kłóci się z ideą pełnomocnictwa, którą jest generalnie zwolnienie mocodawcy z obowiązku osobistego działania. Wobec tego argumentacja skargi kasacyjnej w tym zakresie była nietrafna. Skoro innych zarzutów w skardze kasacyjnej nie wywiedziono, zaś te podniesione nie miały usprawiedliwionych podstaw, wobec tego podlegała ona oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 184 p.p.s.a.