II OSK 2616/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak sędzia del. WSA Marta Laskowska – Pietrzak Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Muszyński po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Wr 629/21 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia 19 października 2021 r. nr 1136/2021 w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości występujących w murze oporowym oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 5 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Wr 629/21, oddalił skargę J. S. (dalej jako "skarżący) na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 19 października 2021 r. Nr 1136/2021 w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości występujących w murze oporowym. Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wobec katastrofy budowalnej z 14 marca 2016 r. dotyczącej części muru oporowego położonego przy ul. [...] w D. składającego się z części dolnej zabytkowej i z części górnej współczesnej Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Dzierżoniowie (dalej PINB) przeprowadził postępowanie w sprawie katastrofy budowlanej. Wynikiem tego postępowania była decyzja z 30 września 2016 r. nr 200/2016, którą organ nakazał Gminie Miejskiej Dzierżoniów wykonanie wskazanych w decyzji prac zabezpieczających. Ponadto organ ten zawiadomieniem z 2 grudnia 2019 r. wszczął postępowanie z art. 66 ustawy Prawo budowlane w sprawie nieodpowiedniego stanu technicznego muru oporowego. Dodatkowo przedmiotem kolejnego postępowania organ ten uczynił kwestię nieodpowiedniego stanu technicznego nasypu gruntowego na działce nr [...] - należącej do skarżącego, który znajduje się powyżej muru oporowego. Oględziny muru oporowego na działce nr [...] dokonane 3 stycznia 2020 r. wykazały, że jest on w nieodpowiednim stanie technicznym. Stwierdzono miejscowe ubytki struktury kamiennej od strony budynku mieszkalnego przy ul. [...]. Zaobserwowano obsunięcie się podstawy części muru oporowego biegnącego wzdłuż budynku mieszkalnego przy ul. [...], zawalenie części muru oporowego biegnącego wzdłuż ul. [...]. Stwierdzono również pęknięcia muru oporowego od strony budynku mieszkalnego przy ul. [...] - w okolicy prawego narożnika ściany frontowej budynku oraz okolicy lewego narożnika ściany budynku, przy którym występuje duże pękniecie i odchylenie muru oporowego, wybrzuszenia w środkowej części muru oporowego biegnącego wzdłuż ściany bocznej budynku mieszkalnego przy ul. [...] oraz odchylenie się od pionu muru oporowego biegnącego wzdłuż tej ściany bocznej budynku mieszkalnego. Organ stwierdził także brak zabezpieczenia terenu przed dostępem osób postronnych za ścianą tylną budynku mieszkalnego w pobliżu występującego dużego pęknięcia i odchylenia muru oporowego od pionu. Wskazano, że Gmina wykonała drewniane przypory zabezpieczające narożnik uszkodzonego muru oporowego na odcinku od prawego narożnika muru oporowego do ściany frontowej budynku mieszkalnego przy ul. [...]. Wobec powyższego PINB na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane decyzją z 28 lutego 2020 r. nakazał Gminie Miejskiej Dzierżoniów usunąć nieprawidłowości występujące w murze oporowym poprzez: zapewnienie jego stateczności w części odchylonej od pionu od strony budynku mieszkalnego przy ul. [...], wzmocnienie podstawy muru oporowego do strony budynku mieszkalnego przy ul. [...] oraz narożnika muru oporowego od strony budynku mieszkalnego przy ul. [...], odtworzenie zawalonej części muru oporowego od strony budynku mieszkalnego przy ul. [...], likwidację występującego pęknięcia muru oporowego od strony budynku mieszkalnego przy ul. [...] (w okolicy prawego narożnika ściany frontowej tego budynku), przemurowanie uszkodzonego fragmentu muru oporowego w części występującego pęknięcia i odchylenia od pionu od strony budynku mieszkalnego przy ul. [...] (w okolicach lewego narożnika ściany tylnej budynku). Po rozpatrzeniu odwołań Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z 3 czerwca 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uznał nałożone obowiązki za prawidłowe i zasadne albowiem przyczynią się one do usunięcia nieprawidłowego stanu technicznego muru oporowego. W wyniku zaskarżenia powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wyrokiem tego Sądu z 19 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Wr 348/20 uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Powodem uchylenia był brak przedstawienia przez organy nadzoru budowlanego wiarygodnych podstaw orzeczonych nakazów. Sąd zwrócił uwagę, że podstawą rozstrzygnięcia powinny być ustalenia wynikające nie tylko z przeprowadzonej kontroli obiektu budowlanego ale także stosownej ekspertyzy technicznej, której przyznaje się status koniecznego elementu dowodowego uzyskiwanego przez organ prowadzący postępowanie. PINB nie tylko nie zażądał przedstawienia takiej ekspertyzy ale również pominął pozostające w jego dyspozycji ekspertyzy techniczne. Biorąc pod uwagę wnioski z ekspertyz dotyczących stanu muru oporowego, Sąd stwierdził, że procedowanie w trybie przepisów utrzymaniowych (art. 61 i nast. u.p.b.), nie ogranicza w żaden sposób organu w podjęciu orzeczenia, którego jednym z elementów będzie rozbiórka części obiektu, celem jego późniejszej odbudowy. Nie będzie to klasyczna rozbiórka w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, ale element pewnej całości, podyktowany względami technicznymi, zgodnością ze sztuką budowlaną, w tych wszystkich sytuacjach, w których doprowadzenie obiektu do odpowiedniego stanu technicznego, wymaga przeprowadzenia daleko idących robót budowlanych, obejmujących rozebranie obiektu budowlanego lub jego części i dopiero jego odbudowę. W takim przypadku punktem wyjścia winna być ocena zakresu robót orzeczonych względem obiektu budowlanego. Sąd stwierdził, że nie ma przeszkód prawnych do tego, aby w trybie art. 66 ust. 1 u.p.b. orzec nakaz usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, poprzez rozebranie zniszczonych fragmentów/elementów obiektu budowlanego i wykonaniu w ich miejsce nowej konstrukcji, która będzie odpowiednio zaprojektowana dla przewidywanych obciążeń oraz sposobu użytkowania. Kluczowe znaczenie w sprawie ma to, że przedmiot postępowania dotyczy obiektu budowlanego, który uległ katastrofie budowlanej, ale jak wynika z ekspertyz technicznych, nadaje się on do remontu i odbudowy. Naprawczy charakter prac budowlanych wykonywanych na podstawie art. 66 ust. 1 u.p.b. nie wyklucza wobec tego orzeczenia nakazu rozebrania obiektu i jego późniejszej odbudowy, jeżeli tylko taki zakres robót budowlanych przyczyni się do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości i doprowadzi obiekt do odpowiedniego stanu technicznego, który umożliwi ponowne pełnienie przez niego funkcji oporowych. W zakresie wskazań co do dalszego postępowania Sąd podał, że w przypadku przesądzenia podstaw prawnych do procesowania w trybie art. 66 ust. 1 u.p.b. organ nadzoru powinien rozważyć dopuszczenie z urzędu dowodu z ekspertyzy stanu technicznego spornego muru oporowego, ewentualnie zobowiązać właściciela do przedstawienia takiej ekspertyzy. Dopiero na podstawie tych dowodów, uzupełnionych ewentualnie innymi dowodami, wskazanymi przez strony lub których potrzebę dostrzeże organ w toku dalszego postępowania, organ I instancji wyda we właściwym trybie decyzję. Postępowanie zostało przez PINB powtórzone. Gmina Miejska Dzierżoniów przedłożyła organowi dwie opinie biegłego sądowego Sądu Okręgowego w Świdnicy inż. M. A. z 20.01.2021 r. oraz z 12.04.2021 r., a także protokół z 12.01.2021 r. z czynności wyznaczenia punktów granicznych uprzednio ujawnionych w ewidencji gruntów wykonany przez geodetę uprawnionego S. E. w sprawie położenia muru oporowego na granicy działek [...] i [...] obręb Centrum w Dzierżoniowie, który został wykonany na zlecenie Sądu Okręgowego w Świdnicy (sygn. akt IC 644/19). Ponadto PINB włączył do akt sprawy Ekspertyzę Techniczną Ocena Stanu Technicznego Muru Oporowego z marca 2016 r. sporządzoną przez E. K. oraz Ekspertyzę Techniczną w sprawie przyczyn katastrofy budowlanej polegającej na zawaleniu się części ściany oporowej wraz z dwoma garażami zlokalizowanymi na dz. nr [...] obręb Centrum w Dzierżoniowie przy ul. [...] z 05.05.2016r. sporządzoną przez mgr inż. S. S.. Decyzją z 5 sierpnia 2021 r. nr 203/2021 PINB nakazał Gminie Miejskiej Dzierżoniów - właścicielce działki o nr [...], obręb Centrum w Dzierżoniowie oraz J. S. - właścicielowi działki o nr [...], obręb Centrum w Dzierżoniowie, usunąć stwierdzone nieprawidłowości występujące w ww. murze oporowym, znajdującym się na granicy tych działek, poprzez: 1) dokonanie w terminie do 31.01.2022 r. rozbiórki zniszczonych i uszkodzonych fragmentów muru oporowego; 2) dokonanie w terminie do 31.07.2022 r. odbudowy muru oporowego; 3) niezwłoczne, lecz nie później jak w terminie 7 dni od daty otrzymania niniejszej decyzji, wykonanie trwałego wygrodzenia terenu od strony tylnej budynku mieszkalnego przy ul. [...], w odpowiedniej odległości od pękniętego i odchylonego muru oporowego, uniemożliwiającego swobodny dostęp osobom postronnym do terenu przy ww. uszkodzonym murze. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zakwestionował nałożenie na niego wskazanych obowiązków albowiem błędnie uznano go za współwłaściciela czy też zarządcę przedmiotowego muru. Adresatem powinna być Gmina Miejska Dzierżoniów. Zaskarżoną decyzją Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał w mocy decyzję PINB. Mając na uwadze, wynikające z art. 153 P.p.s.a. związanie organu zapadłym wyrokiem organ odwoławczy wskazał na ustalenie nowych okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzyganej sprawy. Ustalono bowiem, że sporny mur oporowy nie znajduje się wyłącznie na działce nr [...] należącej do Gminy Miejskiej Dzierżoniów, lecz częściowo także na działce nr [...] należącej do J. S.. Potwierdza to protokół z 12.01.2021 r. z czynności wyznaczenia punktów granicznych uprzednio ujawnionych w ewidencji gruntów wykonany przez geodetę uprawnionego S. E. oraz opinie biegłego sądowego Sądu Okręgowego w Świdnicy inż. M. A. z 20.01.2021 r. oraz 12.04.2021 r. W konsekwencji powyższego mur oporowy stanowi współwłasność Gminy Miejskiej Dzierżoniów oraz J. S.. Organ odwoławczy mając na uwadze zalecenia Sądu za bezsporne uznał ustalenia dotyczące złego stanu technicznego muru oporowego. Mur pozostaje w nieodpowiednim stanie technicznym związanym z miejscowymi ubytkami struktury kamiennej, obsunięciem się podstawy części muru oporowego, zawaleniem się części muru oporowego, licznymi pęknięciami, odchyleniem muru oporowego i występującymi wybrzuszeniami. Powołując się na zgromadzony materiał dowodowy organ odwoławczy wskazał, że do katastrofy, która miał miejsce w marcu 2016 r. mogła przyczynić się nadbudowa muru oporowego. Jednakże obecny stan nadbudowy nie pozwala na zweryfikowanie czy wykonane wówczas roboty były prawidłowe i tym samym zastosować tryb postępowania opisany w art. 50-51 u.p.b. w odniesieniu do tej konkretnej części muru oporowego. Wobec tego, że nadbudowa w skutek katastrofy budowlanej przestała istnieć organ odwoławczy doszedł do przekonania, że jedynym sposobem na doprowadzenie muru oporowego do należytego stanu technicznego będzie procedowanie w trybie przepisów utrzymaniowych. DWINB ocenił, że w świetle dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych występuje przypadek, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 u.p.b. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że mur oporowy jest w nieodpowiednim stanie technicznym. Podczas oględzin stwierdzono następujące nieprawidłowości: miejscowe ubytki struktury kamiennej muru oporowego, obsunięcie się u podstawy części muru oporowego, zawalenie się części muru oporowego, liczne pęknięcia i odchylenia muru oporowego. Z powyższymi ustaleniami koresponduje treść ekspertyzy technicznej E. K. z marca 2016 r. oraz ekspertyzy technicznej S. S. z 05.05.2016 r. W świetle opisanych tam nieprawidłowości organ odwoławczy uznał, że stanu muru oporowego nie można uznać za należyty w rozumieniu art. 61 u.p.b. DWINB przywołał przepisy K.c. odnoszące się do podziału kosztów utrzymania urządzeń znajdujących się na granicy nieruchomości (art. 154 § 1 i 2 k.c.) oraz przepisy odnoszące się do części składowej oraz granic własności nieruchomości (art. 47, 48 i art. 191 K.c.) wywodząc na ich podstawie, że jeżeli mur oporowy jest trwale związany z gruntem, to stanowi część składową nieruchomości gruntowej i nie może być odrębnym przedmiotem prawa własności. Co za tym idzie, jeżeli mur oporowy położony jest w granicy pomiędzy dwiema nieruchomościami, stanowi część składową obu tych nieruchomości. Natomiast jeśli obiekt budowlany ma więcej niż jednego właściciela, to nakaz usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości powinien być skierowany do wszystkich współwłaścicieli nieruchomości, przy czym nie mają tu znaczenia ani proporcje, w jakich własność przysługuje każdemu ze współwłaścicieli, ani wielkość faktycznie ponoszonych przez nich kosztów utrzymania nieruchomości. W konsekwencji, niezależnie od tego, w jakich proporcjach mur oporowy stanowi część składową graniczących ze sobą nieruchomości, nakaz usunięcia nieprawidłowości w jego stanie technicznym należy skierować do wszystkich właścicieli (użytkowników wieczystych) nieruchomości, na granicy których jest usytuowany. Przedmiotowy mur oporowy zlokalizowany jest w części na działce nr [...], będącej własnością J. S., a w części na działce nr [...], będącej własnością Gminy Miejskiej Dzierżoniów. Stan takiego faktycznego położenia muru oporowego przy ul. [...] w D. potwierdzają znajdujące się w aktach niniejszej sprawy opinie biegłego sądowego Sądu Okręgowego w Świdnicy inż. M. A. z 20.01.2021 r. i 12.04.2021r. Wynika z nich, że mur przebiega pomiędzy działkami nr [...] i [...]. O takim położeniu muru oporowego świadczy także protokół z czynności wytyczenia punktów granicznych tego muru oporowego, sporządzony przez S. E., uprawnionego geodetę z 12.01.2021 r. Wobec powyższego niezbędne było nałożenie na Gminę Miejską Dzierżoniów - właścicielkę działki o nr [...] i J. S. właściciela działki o nr [...] obowiązków określonych w sentencji decyzji PINB, aby usunąć nieodpowiedni stan techniczny muru oporowego. Odnosząc się do kwestii sposobu usunięcia nieprawidłowości, organ odwoławczy wskazał, że w tym zakresie wybór należy do podmiotu, na który obowiązek został nałożony. DWINB wskazał przy tym, że możliwość orzeczenia w trybie art 66 u.p.b. obowiązków obejmujących prace rozbiórkowe a następnie odbudowę zniszczonych fragmentów muru oporowego dopuścił WSA we Wrocławiu w wyroku w sprawie o sygn. akt II SA/Wr 348/20. Ponadto na konieczność rozbiórki i odbudowy wskazuje Ekspertyza Techniczna - Ocena Stanu Technicznego Muru Oporowego z marca 2016 r. sporządzona przez E. K. oraz Ekspertyza Techniczna w sprawie przyczyn katastrofy budowlanej z 05.05.2016r. sporządzona przez mgr inż. S. S.. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że tak szeroki zakres robót wymagać będzie sporządzenia dokumentacji technicznej w celu zapewnienia ich prawidłowości i zgodności z przepisami co uwidocznił w sentencji organ I instancji. Po rozpoznaniu skargi skarżącego na powyższą decyzję i dopuszczeniu dowodu z dokumentów wnioskowanych przez niego w piśmie z 10 kwietnia 2022 r. będącym uzupełnieniem zarzutów skargi, wskazanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę z powodu niezasadności postawionych w niej zarzutów. Sąd stwierdził, że wydanie zaskarżonej decyzji było wynikiem prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, które pozwoliło na zgromadzenie kompletnego materiału dowodowego i ustalenie na jego podstawie okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego zastosowania przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 u.p.b. Sąd nie podzielił również materialnoprawnych zarzutów skargi. Wskazując na treść art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy Prawo budowlane Sąd stwierdził, że w świetle okoliczności sprawy oraz stanowisk stron postępowania, ziszczenie się przesłanek wymienionych w tym przepisie jest bezsporne. Niewątpliwie obiekt budowlany, jakim jest mur oporowy, który uległ w marcu 2016 r. katastrofie budowlanej, znajduje się w nieodpowiednim stanie technicznym oraz zagraża życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska. W sprawie nie jest przy tym kwestionowany zakres nakazanych robót budowlanych mających doprowadzić do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości. Znajduje on uzasadnienie i potwierdzenie prawidłowości w zebranym w sprawie materiale dowodowym, w tym przede wszystkim w treści ekspertyz technicznych. Spór w sprawie, zdaniem Sądu, nie dotyczy braku spełnienia normatywnych przesłanek, będących podstawą do wydania decyzji nakazującej usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości w obiekcie budowlanym jakim jest mur oporowy. Kwestią sporną w sprawie była prawidłowość określenia podmiotu odpowiedzialnego za utrzymanie muru oporowego i w konsekwencji określenia adresata nakazu, wynikającego z zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu skargi, że adresatem nakazów wskazanych w zaskarżonej decyzji powinna być wyłącznie Gmina Miejska Dzierżoniów Sąd zauważył, że powyższe stanowisko skarżącego ma wynikać z faktu, że mur oporowy, wbrew ustaleniom przyjętym przez organy nadzoru budowlanego, znajduje się wyłącznie w granicach gminnej działki nr [...]. Skarżący zwrócił przy tym uwagę, że kwestia własności muru oporowego i w konsekwencji określenia nakazów utrzymaniowych nie była kwestionowana zarówno w toku prowadzonego postępowania, jak również w trakcie postępowania w sprawie usunięcia skutków katastrofy budowalnej. Przyjmowano wówczas zgodnie, że podmiotem odpowiedzialnym za utrzymanie tej budowli jest Gmina Miejska Dzierżoniów, która jest nie tylko zarządcą, ale i jedynym jej właścicielem. Świadczą o tym dokumenty urzędowe w postaci ksiąg wieczystych oraz karty inwentaryzacyjnej nr [...] obręb Centrum Dzierżoniów. Skarżący wykazuje przy tym, że nie jest on uwidoczniony jako właściciel muru oporowego w żadnych dokumentach, które potwierdzają jego prawo własności do działki nr [...]. Oceniając legalność wydanej decyzji DWINB z 19.10.2021 r. Sąd nie znalazł podstaw do przyznania zasadności powyższego stanowiska. Zaznaczył, że w orzecznictwie przyjmuje się, że adresatem nakazu wydanego na podstawie przepisu art. 66 u.p.b. jest właściciel lub zarządca obiektu budowlanego, bowiem zgodnie z art. 61 u.p.b. tylko te osoby odpowiadają za stan techniczny obiektu (por. wyrok NSA z 21.11.2002r., IV SA 2724/00 oraz wyrok WSA w Warszawie z 06.06.2006 r., VII SA/Wa 469/06 i wyrok WSA we Wrocławiu z 29.05.2008 r. II SA/Wr 184/2008). Rozstrzygając zatem problem przypisania odpowiedzialności za stan muru oporowego i jego bieżące utrzymanie, a w konsekwencji określenia podmiotu, na który mogą być nałożone obowiązki na podstawie art. 66 ust. 1 u.p.b., prawidłowo organ nadzoru budowlanego oparł się na regułach ogólnych, dotyczących własności rzeczy oraz części składowych. Zgodnie z art. 47 § 1 k.c. część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych. Na podstawie ar. 48 § 1 k.c. do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane. Stosownie do art. 191 k.c. własność nieruchomości rozciąga się na rzecz ruchomą, która została połączona z nieruchomością w taki sposób, że stała się jej częścią składową. Sąd uznał, że bezspornym jest w sprawie, że mur oporowy jest trwale związany z gruntem, dlatego stanowi jego część składową i nie może być odrębnym przedmiotem prawa własności. Stąd też prawidłowo organy orzekające w sprawie przyjęły, że mur oporowy położony w granicach pomiędzy dwiema nieruchomościami, stanowi część składową obu takich nieruchomości. Taki obiekt budowlany ma zatem dwóch właścicieli (przedmiot współwłasności). Wbrew twierdzeniom autora skargi, organ odwoławczy nie stwierdził, że domniemanie wspólności prawa do korzystania z muru oporowego w granicy oraz obowiązek wspólnego ponoszenia koszów utrzymania takiego obiektu, skutkuje domniemaniem obowiązkiem wspólnej jego naprawy. Podmiotowy zakres postępowania w sprawie nakazania usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w stanie technicznym obiektu budowlanego organ wywiódł bowiem z art. 66 ust. 1 w zw. z art. 61 u.p.b. oraz stanu właścicielskiego sąsiadujących ze sobą nieruchomości, stanowiących działki ewidencyjne nr [...] i nr [...]. Z powyższych względów zarzuty skargi dotyczące błędnej wykładni art. 154 § 1 k.c. w zw. z art. 61 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1-3 u.p.b. oraz niewłaściwego zastosowania art. 154 § 2 k.c. w zw. z art. 61 i art. 66 ust. 1 u.p.b., Sąd uznał za niezasadne. Sąd wskazał, że o tym, że sporny mur zlokalizowany jest w części działki nr [...], będącej własnością Gminy Dzierżoniów i w części na działce [...], będącej własnością skarżącego J. S., przesądza znajdujący się w aktach sprawy protokół z czynności wytyczenia punktów granicznych pomiędzy tymi działkami z 12.01.2021 r., sporządzony przez S. E., uprawnionego geodetę. Biorąc przy tym pod uwagę przedmiot kontrolowanego postępowania, ograniczony wyłącznie do kwestii legalności nakazu usunięcia nieprawidłowości stwierdzony w obiekcie budowlanych, zarzuty skargi odnoszące się do błędnego ustalenia przebiegu granicy działek gruntu [...] i [...], nie mogły podważyć oceny legalności kwestionowanego w części dotyczącego skarżącego, nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w murze oporowym. Organy nadzoru budowlanego nie są upoważnione do kontrolowania przebiegu granicy pomiędzy nieruchomościami a w szczególności poza ich kompetencjami należy ocena (weryfikacja) czynności technicznej jaką jest wyznaczenie czy też wznowienie znaków granicznych. Zdaniem Sądu, w realiach kontrolowanej sprawy brak więc było podstaw do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego (art. 84 K.p.a.). Czynność wznowienia znaków granicznych lub wyznaczenia punktów granicznych określających przebieg granic działek ma charakter stricte techniczny. Przeprowadzenie tej czynności nie dokonuje się w trybie administracyjnym, a w konsekwencji nie wydaje się żadnego władczego rozstrzygnięcia, które mogłoby podlegać kontroli sądowoadministracyjnej. Z akt sprawy nie wynika przy tym aby skarżący we właściwym do tego trybie postępowania zakwestionowali czynność uprawnionego geodety, czy też przedstawili równorzędny dowód, podważający w jakikolwiek sposób przebieg granic pomiędzy działkami nr [...] i [...]. Ponadto Sąd zauważył, że wskazanie wyłącznie na Gminę Miejską Dzierżoniów, jako podmiotu odpowiedzialnego za usunięcie skutków katastrofy budowlanej, było podyktowane charakterem postępowania przeprowadzonego w trybie art. 73-79 u.p.b., którego celem jest niezwłoczne nakazanie wykonania niezbędnych robót w celu uporządkowania terenu katastrofy i zabezpieczenia obiektu budowlanego do czasu wykonania robót doprowadzających obiekt do stanu właściwego. Sąd wskazał na niekonsekwencję ze strony samego skarżącego, który pomimo tego, że obecnie kwestionuje ustalenia dotyczące położenia muru oporowego względem przebiegu granicy działek nr [...] i [...], to jednak uzyskał w 2010 roku decyzję o pozwoleniu na budowę, obejmującą również nadbudowę spornego muru oporowego. Skoro wówczas skarżący nie ubiegał się od Gminy Miejskiej Dzierżoniów o zgodę na przeprowadzenie takich robót budowlanych, to można domniemywać, że tytuł prawny do dysponowania nieruchomością na cele budowlane wywodził z prawa własności muru oporowego, jako części składowej działki nr [...]. Podstaw do odmiennej oceny odpowiedzialności skarżącego za stan techniczny muru oporowego nie daje opis nieruchomości stanowiącej działkę gruntu nr [...], który znajduje się w akcie notarialnym jej zakupu oraz w wypisie z rejestru gruntów, gdzie podaje się, że działka nr [...] jest terenem niezabudowanym. Sąd wskazał, że również w opisie działki nr [...] brak jest informacji na temat jej zabudowania murem oporowym. Wynika to z prostego faktu, mianowicie tego, że takie zapisy odnoszą się do zabudowy kubaturowej, a nie budowli w postaci muru oporowego. Sąd nie znalazł też podstaw do uwzględnienia pozostałych zarzutów dotyczących toku postępowania, albowiem organy prawidłowo zgromadziły i należycie oceniły materiał dowodowy, wykonując w tym zakresie wskazania co do dalszego postępowania wynikające z prawomocnego wyroku w sprawie II SA/Wr 348/20. Organ II instancji dysonował kompletnym materiałem dowodowym, jak również dokonał prawidłowej jego oceny. Organ II instancji wziął pod uwagę zarówno ekspertyzy techniczne zgromadzone w toku postępowania w sprawie katastrofy budowlanej, jak również ekspertyzy i protokoły, które zostały przedłożone do akt w niniejszym postępowaniu. Stosując na ich podstawie przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 u.p.b., słusznie organ uznał, że materiał ten jest wystarczający do nałożenia nakazów usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości nie tylko na Gminę Miejską Dzierżoniów, ale także na skarżącego. Sąd podkreślił, że rolą organów nadzoru budowlanego nie jest rozstrzyganie sporów własnościowych, a więc dotyczących kwestii przysługiwania prawa własności i jego zasięgu. Stąd też skarżący, poprzez żądanie zweryfikowania przez organ nadzoru budowlanego prawdziwości informacji wskazanych w opiniach M. A. i protokole z czynności wznowienia punktów geodezyjnych sporządzonym przez S. E., nie może dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich, czy uprawnień do władania nieruchomością. Temu celowi służą bowiem takie postępowania jak o: rozgraniczenie, uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, czy też powództwo o ustalenie albo o ochronę własności. Natomiast organy nadzoru budowlanego prowadząc postępowanie w trybie art. 66 u.p.b. są jedynie uprawnione do badania, czy na podstawie dostępnych dokumentów zasadnym jest nałożenie na właściciela danej nieruchomości nakazów usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości. J. S. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy obu instancji art. 7, art. 77 § ł, art. 80, art. 84 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: K.p.a.) polegające na dokonaniu błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przez uznanie, że znajdujący się w aktach sprawy protokół ze wznowienia znaków granicznych został sporządzony zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, w szczególności art. 39 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, a wobec tego tak ustalony przebieg granic nie podlega kontroli administracyjnej, podczas gdy dokumentacja ze wznowienia znaków granicznych wraz z tym protokołem nigdy nie zostały przekazane przez geodetę do zasobu geodezyjnego i kartograficznego, nie zostało stwierdzone upoważnienie wymienionych w nim osób do działania w imieniu Gminy Dzierżoniów, protokół nie wymienia stron biorących udział w tej czynności, co spowodowało, że wyniki opisanych w protokole prac geodezyjnych nie zostały przyjęte do zasobu geodezyjnego i kartograficznego a następnie skontrolowane przez właściwego Starostę, wobec czego nie spełnia on wymogów określonych w art. 39 § 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne w zw. z art. 12b tej ustawy i nie wiązał on organów postępowania administracyjnego ani nie upoważniał do czynienia na jego podstawie wiążących ustaleń, co do przebiegów granicy działek [...] i [...], a tym samym nie mógł zastąpić opinii biegłego w postępowaniu administracyjnym, a w konsekwencji bezzasadne przyjęcie, że skarżący J. S. mógł być adresatem skarżonej decyzji ponieważ w rzeczywistości nie jest on właścicielem nieruchomości zabudowanej przedmiotowym murem oporowym; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 K.p.a. polegające na ustaleniu przebiegu granicy i położenia muru oporowego z pominięciem przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego geodety i wyłącznie na podstawie opinii M. A. sporządzonej w postępowaniu cywilnym i protokołu ze wznowienia znaków granicznych i w konsekwencji przyjęciu, że przedmiotowy mur oporowy położony jest na granicy działek gruntu nr [...] i [...], podczas gdy dokumenty te zawierają wyłącznie niewiążące wnioski, które nie zostały skontrolowane w przewidzianym w tym celu trybie - odpowiednio przez właściwy sąd powszechny i przez Starostę - a w konsekwencji nie mogą zastępować dowodu z opinii biegłego dla potrzeb niniejszego postępowania administracyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że skarżący J. S. mógł być adresatem skarżonej decyzji; c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 K.p.a. polegające na ustaleniu, że opinia M. A. i protokół ze wznowienia znaków granicznych oddają rzeczywiste położenie muru oporowego względem granicy działek gruntu nr [...] i [...], podczas gdy tak ustalony ich przebieg spowodowałby, że granica działki gruntu nr [...] nie tylko obejmowała by ten mur, ale także ujawniony na mapie punkt geodezyjny nr [...] znajdował by się pod dachem przyległego do tego muru garażu, co powodowałoby niemożność wydzielenia w ten sposób działki nr [...] w 2009 r., z powodu naruszenia art. 93 ust. 3b u.g.n., a nadto tak sporządzone dokumenty pozostają w sprzeczności projektem podziału nieruchomości opracowanym w trybie przepisów o gospodarce nieruchomościami zatwierdzonej przez Starostę Dzierżoniowskiego pod nr [...] i treścią mapy zasadniczej, a w konsekwencji taki przebieg granic spowodowałby zwiększenie powierzchni działki gruntu nr [...] oraz zmianę jego kształtu geometrycznego, a które to wątpliwości nie zostały usunięte w toku postępowania administracyjnego i istniejące w tym zakresie błędy spowodowały bezzasadne przyjęcie, że skarżący J. S. mógł być adresatem skarżonej decyzji; d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 w zw. z art. 84 K.p.a., przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy w sprawie istniała potrzeba uzyskania wiadomości specjalnych w drodze przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia przebiegu granicy i położenia względem niej muru oporowego, a który to dowód nie został dopuszczony i przeprowadzony, a wobec ograniczeń wynikających z treści art. 136 K.p.a., skutkować powinno przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, co spowodowało dowolne uznanie, że skarżący J. S., jako właściciel działki gruntu nr [...] mógł być adresatem zaskarżonej decyzji, a jednocześnie pozbawiłoby go możliwości odniesienia się w toku niniejszego postępowania do treści tych dokumentów i ich kwestionowanie; e) art. 141 § 4 P.p.s.a. przez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do treści zarzutów podniesionych w piśmie i zarzutach skarżącego z dnia 10.04.2022 r., a mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, w szczególności istnienia różnic w geometrii, długości granic i powierzchni działki gruntu nr [...] ujawnionej na mapie zasadniczej stanowiącej wyrys z rejestru gruntów, a szkicem sporządzonym przez geodetę S. E., co uniemożliwia ustalenie, z jakich względów Sąd oddalił skargę; f) art. 134 § 1 K.p.a. w zw. z treścią art. 7 i 77 K.p.a. przez dokonanie dowolnych ustaleń w zaskarżonym wyroku poza granicami sprawy polegającymi na przyjęciu, że skarżący swoje prawo do nadbudowy muru oporowego wywodził z prawa jego własności podczas gdy zgodnie z treścią projektu zagospodarowania terenu stanowiącego załącznik do decyzji nr 828 z 15.10.10, wynika, że nadbudowa muru oporowego miała nastąpić wyłącznie na działce gruntu nr [...] równoległe do istniejącej jego konstrukcji; g) art. 151 P.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy skarżona decyzja naruszała art. 7 K.p.a. w zw. z art. 84 K.p.a. przez niepodjęcie w toku tych postępowań wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w szczególności przez brak dopuszczenia i przeprowadzenia w toku postępowania administracyjnego dowodu z opinii biegłego geodety na okoliczność ustalenia położenia muru względem granicy działek gruntu nr [...] i [...] w sytuacji, w której przebieg granicy ustalony w opinii M. A. sporządzonej dla potrzeb postępowania cywilnego i protokół z czynności wznowienia punktów geodezyjnych sporządzony przez S. E. w sposób istotny i oczywisty odbiegają od punktów geodezyjnych i linii granicznych widocznych na mapie zasadniczej znajdującej się w zasobie geodezyjnym i kartograficznym i projektem podziału działek gruntu, a nieprzeprowadzenie tego dowodu i niewyjaśnienie tych wątpliwości miało istotny wpływ na wynik sprawy, co powinno skutkować jej uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, wskazano na naruszenie: a) art. 66 ust. 1 pkt. 1 i 3 u.p.b, przez błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że stosując określone w tym przepisie środki nie jest kompetencją organów rozstrzyganie sporów własnościowych między stronami, podczas gdy ustalenie własności danego obiektu budowlanego ma decydujące znaczenie dla określenia wskazanego w tym przepisie adresata decyzji; b) art. 48 § 1 k.c. w zw. z art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że działka gruntu nr [...] zabudowana murem oporowym stanowiącą nieruchomość zabudowaną wpisaną do rejestru zabytków wojewódzkiego konserwatora zabytków może zostać sprzedana przez jednostkę samorządu terytorialnego osobie fizycznej bez uzyskania pozwolenia tego organu, podczas gdy zawarcie takiej umowy bez uzyskania pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków czyni taką sprzedaż nieważną z mocy prawa i nie jest możliwe sanowanie tej czynności prawnej w drodze wznowienia znaków granicznych, ani uznawania takiej czynności przez organy administracyjne za ważną, a w konsekwencji w świetle treści umowy sprzedaży nie jest możliwe przyjęcie, że skarżący nabył nieruchomość zabudowaną zabytkiem nieruchomym; c) art. 154 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 3 pkt 3 p.b. przez błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że mur oporowy stanowi ogrodzenie w rozumieniu art. 154 § 1 k.c., podczas gdy zgodnie z treścią art. 3 pkt 3 p.b. jest to budowla, a w konsekwencji domniemania i obowiązki wynikające z treści art. 154 § 1 i § 2 k.c. nie znajdują zastosowania w niniejszym postępowaniu administracyjnym; d) § 11. pkt 1 b w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27.07.2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków przez błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że mur oporowy nie podlegał ujawnieniu w tej ewidencji jako nie posiadający zabudowany kubaturowej, wobec czego działka gruntu, na której taki mur oporowy istnieje w dalszym ciągu może być opisywana, jako niezabudowana, podczas gdy zgodnie z treścią art. 3 ust. 3 i art. 4 Prawa budowlanego wynika, że zabudowa gruntu polegać może nie tylko na wybudowaniu budynku, ale także innych budowli jak lotniska, drogi, linii kolejowej mostu, czy konstrukcje oporowe, a zgodnie z przepisami ustawy prawo budowlane konstrukcja w postaci muru oporowego spełnia kryteria budowli jako innego obiektu budowlanego i zmienia charakter działki budowlanej na zabudowaną. e) art. 39 u.p.b. w zw. z art, 12b ust. 1 pkt 1 i pkt 2 i ust. 4 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne i § 30 ust. 1 pkt f rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27.07.2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków przez niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że w protokół ze wznowienia znaków granicznych z dnia 12.01.2021 r. wykonany przez S. E. wiąże organy administracyjne oraz sąd podczas gdy protokół który nie został oddany przez geodetę i przyjęty do zasobów geodezyjnych i kartograficznych, a w konsekwencji którego wyniki nie zostały ujęte w ewidencji gruntów i budynków wobec istnienia sprzeczności z danymi zawartymi w tych zasobach nie są wiążące i nie mogą stanowić podstawy czynienia ustaleń faktycznych bez wcześniejszego usunięcia tych różnic. Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, przeprowadzenie rozprawy, zasądzenie kosztów postępowania oraz o dopuszczenie dowodów z: a) projektu podziału nieruchomości opracowanego w trybie przepisów o gospodarce nieruchomościami nr [...] zatwierdzonego na okoliczność ustalenia przebiegu granicy projektowanej działki gruntu w ten sposób, że przedmiotowy mur oporowy znajdować się miał w całości na działce gruntu nr [...]; b) projektu budowlanego na okoliczność, że nadbudowa muru oporowego wykonana została wyłącznie na części znajdującej się na działce gruntu nr [...] w sposób, który nie wchodził na część gruntu zajętą przez fundamenty tego muru; c) decyzji nr 828/2010 Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na okoliczność ustalenia, że przedmiotowy mur oporowy stanowił zabytek nieruchomy wpisany do ewidencji zabytków prowadzonej przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we Wrocławiu pod nr 358 z dnia 25.11.1956 r. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiona została argumentacja, która w ocenie skarżącego kasacyjnie czyni podniesione względem wyroku zarzuty uzasadnionymi. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Gmina Miejska Dzierżoniów wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej przedstawiając argumentację na poparcie swego stanowiska. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna J. S. nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako "P.p.s.a."), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Nadto, zgodnie z treścią art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna wniesiona przez skarżącego jest pozbawiona podstaw. Zasadnicze znaczenie dla oceny legalności zaskarżonej decyzji miało stwierdzenie czy na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ nadzoru budowlanego mógł wskazać jako adresatów decyzji nakazującej usunięcie nieprawidłowości występujących w murze oporowym poprzez wykonanie określonych w tej decyzji robót budowlanych Gminę Miejską Dzierżoniów oraz J. S.. Zatem jak słusznie zauważył Sąd w zaskarżonym wyroku spór w niniejszej sprawie nie dotyczył ustaleń organów wskazujących na nieodpowiedni stan techniczny muru oporowego i związanego z takim stanem zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia bądź środowiska (art. 66 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane – Dz. U. z 2020 r., poz. 1333 ze zm.). Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 190 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.). Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Wskazane powyżej zasady ustalania stanu faktycznego przez organy na potrzeby wydania rozstrzygnięcia w sprawie, zdaniem NSA, zostały przez organy nadzoru budowlanego w okolicznościach niniejszej sprawy zachowane a zatem Sąd I instancji słusznie uznał, że w powyższym zakresie postępowanie organów było niewadliwe i nie mogło skutkować uwzględnieniem skargi oraz uchyleniem zaskarżonej decyzji. Należy zauważyć, że w postępowaniu administracyjnym zgodnie z art. 75 § 1 K.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Zatem organy nadzoru budowlanego dysponując dokumentami sporządzonymi w innych postępowaniach sądowych, których wiarygodności nie podważono tj. protokołem z 12 stycznia 2021 r. z czynności wyznaczenia punktów granicznych uprzednio ujawnionych w ewidencji gruntów wykonanym przez geodetę uprawnionego S. E. oraz opiniami biegłego sądowego Sądu Okręgowego w Świdnicy inż. M. A. z 20 stycznia 2021 r. oraz 12 kwietnia 2021 r. mogły ustalić jak faktycznie przebiega granica pomiędzy działkami nr [...] i [...] a dodatkowo stwierdzić, że przedmiotowy mur oporowy znajduje się zarówno w granicy tych działek tj. na działce [...] należącej do Gminy Miejskiej Dzierżoniów jak i na działce nr [...] należącej do J. S.. Skarżący próbuje wykazać, że w istocie nie ma dokumentu, który wskazywałby na rzeczywisty przebieg granicy w miejscu usytuowania muru oporowego. Jak słusznie zauważa w odpowiedzi na skargę kasacyjną Gmina Dzierżoniów wspomniany protokół geodety S. E. z 12 stycznia 2021 r. znak: GK.6640.11654.2020 nie jest tak, jak to przedstawia skarżący w skardze kasacyjnej, protokołem ze wznowienia znaków granicznych działki nr [...] obręb Centrum ale protokołem okazania granic tej działki, czyli protokołem wyznaczenia punktów granicznych uprzednio ujawnionych w ewidencji gruntów i budynków. Okoliczność tę potwierdza bowiem poświadczony za zgodność z oryginałem opis zlecenia z 14 grudnia 2020 r. Nr 26/2020 wystawionego przez Urząd Miejski w Dzierżoniowie na podstawie umowy Nr PN.272.2.2020 z 10 stycznia 2020 r. zawartej przez Gminę z Przedsiębiorstwem Usług Geodezyjno-Kartograficznych "[...]" w D. ul. [...], przedłożony do akt sprawy (k. 124 akt sądowych). Stanowi on, że zlecenie to dotyczy pracy pn. okazanie granic działki [...] obręb Centrum + zawiadomienie właściciela [...] i [...] obręb Centrum – okazanie granic na dzień 12.01.2021", a także protokół zdawczo-odbiorczy dokumentacji geodezyjnej okazania granic wykonany na podstawie ww. zlecenia w dniu 13 stycznia 2021 r. Z tego ostatniego wynika, że przekazano dokumentację z okazania granic działki [...] obręb Centrum w postaci protokołu wyznaczenia punktów granicznych. Przekazał go geodeta S. E.. Okoliczności te uwiarygadnia jeszcze wystawienie faktury przez geodetę, w której określając usługę wskazano na wykonanie okazania granic działki [...] obr Centrum Dzierżoniów dotyczy zlecenia nr [...] z 14.12.2021. Wobec powyższego protokół geodety S. E. z 12 stycznia 2021 r. znak: GK.6640.11654.2020 dotyczy w istocie czynności wyznaczenia punktów granicznych uprzednio ujawnionych w ewidencji gruntów – punkty graniczne góra korony muru. Stwierdza on, że w wyniku wywiadu terenowego nie odszukano znaków granicznych nr [...], [...], [...], [...]. Wyznaczono znaki graniczne nr [...], [...], [...], (krzyż w kolorze czerwonym), a punkt [...] palikiem drewnianym. Pozostałych znaków granicznych nie wyznaczono. Lokalizację tych punktów wskazuje szkic. Podstawą do wyznaczenia tych znaków granicznych były baza danych EGIB, szkic polowy nr 4047 – P.0202.2009.1088_1, P.0202.1984.166_532. Protokół ten podpisał m.in. skarżący J. S.. Uprawniony geodeta dokonał tym samym określenia punktów granicznych na działce [...] i za ich pomocą ustalono przebieg granicy tej działki względem działek sąsiednich [...] i [...]. Skoro od 12 stycznia 2021 r. znane były punkty graniczne działki [...] to można było ten przebieg granicy odnieść do położenia spornego muru. Ustaleń w tym zakresie dokonano opiniami biegłego sądowego Sądu Okręgowego w Świdnicy inż. M. A. z 20 stycznia 2021 r. oraz 12 kwietnia 2021 r. W pierwszej z nich jest kopia szkicu polowego sporządzonego przez geodetę S. E. str. 14, który przedstawia jak przebiega mur w odniesieniu do granic działek [...] i [...]. Jest także mapa zasadnicza z zaznaczonymi punktami granicznymi [...], [...], [...], [...], [...] i [...] Rysunek ten potwierdza ustalenia opinii nr 1 i nr 2. Z opinii wynika, że podstawą ustaleń przebiegu granicy pomiędzy działkami nr [...] i [...] była mapa zasadnicza tych działek pozyskana od Starosty Dzierżoniowa. W opinii stwierdza się, że z mapy tej wynika, że ściana oporowa na odcinku od punktu [...] do punktu [...] jest usytuowana w połowie na działce [...] a w połowie na działce [...]. Podobnie na odcinku od punktu [...] do punktu [...] ściana oporowa w znacznej części położona jest na działce [...], a w pozostałej części na działce [...]. Skoro zatem granica działki nr [...] będącej własnością Gminy Dzierżoniów oraz działki skarżącego nr [...] dzieli istniejący mur na części, które położone są na obu tych działkach, to należało przyjąć zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego tj. art. 47 § 1 i art. 48 § 1 K.c., że mur oporowy będąc częścią składową obu działek, mając trwałe powiązanie z gruntem na tych działkach nie może być przedmiotem odrębnej własności niż wskazuje na to własność gruntu (działki) na jakim ten mur jest położony. W konsekwencji powyższego zasadnie uznały organy nadzoru budowlanego i słusznie podzielił ich stanowisko Sąd I instancji, że mur oporowy stanowił współwłasność Gminy Miejskiej Dzierżoniów oraz J. S., a tym samym zaskarżona decyzja i wskazane w niej nakazy wykonania określonych robót budowlanych w celu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w stanie technicznym muru oporowego dotyczą zarówno Gminy Miejskiej Dzierżoniów jak i J. S.. Dla potrzeb oceny legalności zaskarżonej decyzji nie jest istotne jaki zakres prac przypada na poszczególnych współwłaścicieli i jak należy podzielić koszty wykonania nakazu. Wobec tego, że ustalenia odnośnie do współwłasności muru zostały oparte na wiarygodnych dokumentach tj. mapie zasadniczej terenu działek, protokole wyznaczenia punktów granicznych oraz ustaleniach z opinii eksperta M. A. w zakresie istnienia muru oporowego na działkach nr [...] i [...], to wbrew zarzutom skargi kasacyjnej nie było naruszeniem przepisów postępowania brak sporządzenia dodatkowej opinii biegłego stosownie do art. 84 K.p.a. W ocenie NSA podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do wykazania współwłasności muru i niecelowe byłoby potwierdzanie tej okoliczności opinią biegłego geodety. Twierdzenia skarżącego odnośnie do wadliwego wyznaczenia granicy pomiędzy działkami [...] i [...] nie zostały potwierdzone. Słusznie stwierdził Sąd I instancji, że z akt sprawy nie wynika aby skarżący we właściwym trybie postępowania zakwestionował czynność wyznaczenia granic działki [...]. Ponadto nie przedstawił on równorzędnego z protokołem wyznaczenia granic dowodu, który potwierdzałby inny przebieg granic działek niż wskazany w tym protokole. Nie stanowi o wadliwości przebiegu granicy wyznaczenie punktu granicznego [...] jak twierdzi skarżący pod dachem przyległego do tego muru garażu, skoro jak sam skarżący podnosił wydzielona mu w 2009 r. działka [...] była niezabudowaną a zatem art. 93 ust. 3 b u.g.n. nie miał zastosowania bowiem odnosi się on do wydzielania nieruchomości zabudowanych. Zdaniem NSA, nie było potrzeby przeprowadzania postępowania dowodowego w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy co powinno skutkować wydaniem decyzji kasatoryjnej z art. 138 § 2 K.p.a. Jak już wyżej wskazano przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geodety odnośnie do przebiegu granicy działki [...] nie było konieczne bowiem przebieg granicy tej działki został wykazany innymi, wiarygodnymi dokumentami, których wiarygodności skarżący nie podważył w sposób do tego przewidziany. Zdaniem NSA, stanowisko skarżącego odnośnie do wadliwego przebiegu granicy nie daje się pogodzić z okolicznością, na którą zwrócił uwagę Sąd I instancji, że skarżący występując o pozwolenie na budowę w tym nadbudowę spornego muru oporowego, które uzyskał decyzją z 2010 r. nie potrzebował zgody Gminy Dzierżoniów, której to przypisuje wyłączną własność muru oporowego. Jak wynika z projektu budowlanego będącego załącznikiem do wniosku o wydanie tej decyzji planowany do rozbudowy i nadbudowy mur oporowy miał być zlokalizowany na działce o numerze [...], obręb Centrum, przy ul. [...] w D.. Z zakresu prac projektowych wskazanych w tym wniosku wynika, ze projektowane było podniesienie istniejącego muru od strony działki [...] poprzez nadbudowę o wysokości od 1,50 – 2,00 m - od strony wschodniej i południowej działki [...]. Wobec powyższego nie można uznać za wiarygodne twierdzeń skarżącego, że planowana wówczas nadbudowa i rozbudowa dotyczyła tylko terenu tej działki znajdującego się równolegle do przebiegu krawędzi muru. Ewidentnie prace budowlane miały doprowadzić do powstania konstrukcji osadzonej na murze oporowym i jak wynika z okoliczności sprawy takie zostały wykonane. Ustalono bowiem bezsprzecznie w ekspertyzach dotyczących katastrofy budowalnej przedmiotowego muru, że istniejąca nadbudowa uległa zniszczeniu. W ocenie NSA, Sąd I instancji nie naruszył art. 141 § 4 P.p.s.a. nie odnosząc się szczegółowo do zarzutów skarżącego podniesionych w jego piśmie procesowym z 10 kwietnia 2022 r. Z treści art. 141 § 4 P.p.s.a. nie wynika obowiązek odniesienia się przez Sąd do wszystkich zarzutów podnoszonych przez skarżącego w skardze lecz obowiązek przedstawienia tych zarzutów. Sąd zobligowany jest przedstawić podstawę prawną wydania rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Nie musi zatem odnosić się do każdego z zarzutów jeśli wyjaśni, że problem postawiony w takim zarzucie nie miał znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji. Sąd I instancji na str. 15 uzasadnienia wskazuje, że: "Biorąc przy tym pod uwagę przedmiot kontrolowanego postępowania, ograniczony wyłącznie do kwestii legalności nakazu usunięcia nieprawidłowości stwierdzonych w obiekcie budowlanym, zarzuty skargi odnoszące się do błędnego ustalenia przebiegu granicy działek gruntu [...] i [...], nie mogły podważyć oceny legalności, kwestionowanego w części dotyczącej skarżącego, nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w murze oporowym. Organy nadzoru budowlanego nie są upoważnione do kontrolowania przebiegu granicy pomiędzy nieruchomościami a w szczególności poza ich kompetencjami leży ocena (weryfikacja) czynności technicznej jaką jest wyznaczenie czy też wznowienie znaków granicznych. Zdaniem Sądu, w realiach kontrolowanej sprawy brak więc było podstaw do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego (art. 84 K.p.a.).". Z wypowiedzi tej wynika, że Sąd z uwagi na przedmiot sprawy nie roztrząsał kwestii wadliwości ustalenia granic działek albowiem nie było to konieczne dla ustalenia czy nakaz usunięcia nieprawidłowości muru oporowego został skierowany do właściwych podmiotów. Skoro ustalono granice działek i mur przebiega przez obie te działki, to zajmowanie się prawidłowością wyznaczenia granic tych działek nie było konieczne aby nałożyć nakaz na obu właścicieli tych działek. Z uwagi na powyższe NSA uznał za chybione wszystkie postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego. Zdaniem NSA, Sąd I instancji nie dopuścił się błędnej wykładni art. 66 § 1 pkt 1 i 3 ustawy Prawo budowlane. W istocie organ powinien w postępowaniu prowadzonym na podstawie tego przepisu stwierdzić wskazaną w nim przesłankę np. nieodpowiedni stan techniczny obiektu budowlanego i skierować nakaz usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości do podmiotu z art. 61 tej ustawy czyli do właściciela lub zarządcy obiektu. Wystarczy zatem, że ustali w sposób wiarygodny i zgodny z posiadaną dokumentacją właściciela obiektu. Nie jest konieczne aby organ nadzoru budowlanego badał prawidłowość tych dokumentów. Jeśli zatem wskazany adresat decyzji kwestionuje swój status prawny, to jego obciąża wykazanie okoliczności, które potwierdzą jego twierdzenie. Spory własnościowe nie leżą w kompetencji organów budowlanych lecz sądów powszechnych. Sąd I instancji prawidłowo ograniczył się do wskazania, że rozstrzyganie sporów własnościowych nie jest kompetencją organu nadzoru w przedmiotowym postępowaniu. Organ powinien ustalić właściciela na podstawie dostępnych dokumentów jednak nie zajmuje się już weryfikacją ważności i prawidłowości tychże dokumentów. Dla prawidłowości wydania zaskarżonej decyzji nie miało także znaczenia czy działka skarżącego została przez niego nabyta w sposób prawidłowy od gminy z racji podlegania muru (otuliny układu urbanistycznego miasta Dzierżoniowa) ochronie konserwatorskiej. Skoro decyzja Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we Wrocławiu z 15 października 2010 r. nr 828/2010 o pozwoleniu na prowadzenie prac i robót budowlanych przy obiekcie zabytkowym wskazuje, że planowane prace dotyczą rozbudowy i nadbudowy muru oporowego na działce [...], to znaczy, że skarżący dysponował już wówczas prawem własności do tej działki w tym prawem własności muru oporowego. Z decyzji tej wynika wprost, że planowane roboty dotyczyły muru na działce [...]. Organ konserwatorski wydając pozwolenie sprawdzał czy inwestorowi przysługiwało prawo do terenu inwestycji. W istocie art. 154 § 1 i 2 K.c. przytaczany w rozstrzygnięciach organów jak i Sądu nie miał zastosowania w sprawie albowiem przepis ten odnosi się wyłącznie do określenia jak wygląda użytkowanie obiektów znajdujących się w granicy sąsiadujących działek. Nie wynika z niego komu przysługuje własność obiektu w granicy. Znaczenie w sprawie miały art. 47 § 1 K.c. i art. 48 K.c., z których wywiedziono, że mur jako część składowa gruntu należy do właściciela tego gruntu. Właścicielem działki z częściami muru był skarżący wobec czego skierowano do niego nakaz usunięcia stwierdzonych uchybień. Zarzut naruszenia § 11. pkt 1 b) w zw. z § 2 pkt. 3 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27.07.2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków przez błędną jego wykładnię nie miał znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji bowiem zakwalifikowanie muru jako budowli nie było przedmiotem sporu a nadto sporne nie było, że działka skarżącego została ujęta w ewidencji gruntów jako niezabudowana z tego powodu, że ewidencja ta przyjmuje zabudowę kubaturową dla określenia cechy działki zabudowanej i niezabudowanej. Ewidencja ta mogła zatem pominąć w swych zapisach mur albowiem pomimo że był on budowlą to nie był jednak budowlą kubaturową istotną do odnotowania w ewidencji. Zarzut naruszenia art. 39 u.p.b. w zw. z art. 12b ust. 1 pkt 1 i pkt 2 i ust. 4 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne i § 30 ust. 1 pkt. F rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27.07.2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków przez ich niewłaściwe zastosowanie był niezasadny bowiem badanie kwestii prawidłowości określenia przebiegu granic działki i ewentualnych sporów własnościowych z tym związanych wykraczało poza granice kompetencji organów nadzoru budowlanego określonych postępowaniem z art. 66 ustawy Prawo budowlane. Jak już była mowa organy musiały ustalić kto jest właścicielem działek na których znajduje się mur oporowy, którego dotyczy nakaz usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości i uczyniły to na podstawie zgromadzonych dokumentów. Nie było potrzeby analizowania czy granice tych działek ustalono prawidłowo. Z uwagi na powyższe nie mogły odnieść zamierzonego skutku postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. W takiej sytuacji uznać należy, że organ prawidłowo wydał decyzję zaadresowaną zarówno do Gminy Miasta Dzierżoniów jak i do skarżącego, nakazując im jako współwłaścicielom gruntu na którym znajduje się przedmiotowy mur oporowy, na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy Prawo budowlane, wykonanie wskazanych w tej decyzji robót budowlanych mających na celu usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.