II OSK 261/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędzia del. WSA Agnieszka Wójcik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2024r. sygn. akt IV SA/Wa 1394/24 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 2 kwietnia 2024 r. nr DL.WIPO.4100.2418.2023/JWr w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt stały oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 11 października 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 1394/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie" lub "Sąd I instancji") oddalił skargę obywatelki [...] A. K. (dalej: "cudzoziemka", "skarżąca", "skarżąca kasacyjnie") na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu" lub "organ") z 2 kwietnia 2024 r. nr DL.WIPO.4100.2418.2023/JWr. Decyzją tą utrzymano w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego (dalej: "Wojewoda") z 1 września 2023 r. nr WSC-V.6152.6220.2023, którą odmówiono cudzoziemce udzielenia zezwolenia na pobyt stały na podstawie art. 197 ust. 1 pkt 1, w związku z art. 195 ust. 1 pkt 3 oraz art. 201 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519 z późn. zm., dalej: u.c.). Szef Urzędu podzielił ustalenia Wojewody, że skarżąca nie udokumentowała spełnienia przesłanki z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2022 r. poz. 1105 dalej: "ustawa o repatriacji"), tj. że jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej. Organ uznał bowiem, że przedłożone przez stronę, wydane współcześnie dokumenty zagraniczne zawierające zapisy o polskiej narodowości osób wskazywanych jako wstępni skarżącej, nie mogą zostać uznane za wyłączne i wystarczające dowody, w zakresie w jakim miałyby one potwierdzać polską narodowość tych osób. Wynika to m.in. z braku możliwości weryfikacji czy zapisy widniejące w aktualnie wydawanych dokumentach zagranicznych odzwierciedlają informacje pierwotnie naniesione w dokumentach źródłowych, czy nie były w późniejszym okresie zmieniane i modyfikowane. Brak jest bowiem możliwości zweryfikowania przez organy polskie autentyczności samych dokumentów źródłowych, na podstawie których organy zagraniczne dany dokument współczesny sporządziły. Dodatkowo Szef Urzędu wyjaśnił, że przyjęte przez organ odwoławczy kryteria klasyfikacji i oceny dokumentów przedłożonych w przedmiotowej sprawie, wynikają bądź to wprost z treści art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji, bądź - w przypadku materiału dowodowego nie wymienionego explicite w ww. artykule - opierają się na wyrokach sądów administracyjnych, które wielokrotnie rozważały kwestie właściwej interpretacji i oceny dokumentów przedkładanych na potwierdzenie polskiego pochodzenia w postępowaniach o udzielenie zezwoleń na podstawie art. 195 ust. 1 pkt 3 u.c. Stanowisko organu podzielił Sąd I instancji, oddając skargę na powyższą decyzję. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zaskarżając go w całości, zarzuciła: - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez bezzasadne oddalenie skargi, pomimo niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w tym nieuwzględnienia złożonych przez skarżącą dokumentów warunkujących wydanie zezwolenia na pobyt stały, uznając że nie przedłożyła ona dokumentów potwierdzających, że co najmniej jedno z rodziców lub dziadków albo obydwoje pradziadków było narodowości polskiej, podczas gdy skarżąca spełniła wszystkie wymogi warunkujące udzielenie zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: "RP"), składając do akt sprawy dokumenty potwierdzające spełnienie przesłanek niezbędnych do nabycia wnioskowanego zezwolenia; 2) naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi pomimo niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego przy załatwieniu sprawy oraz braku wyjaśnienia stanu faktycznego polegającego na nieprzeprowadzeniu dowodu z przesłuchania skarżącej na okoliczność wykazania jej związku z polskością, w szczególności z uwagi na znajomość kultury polskiej, historii i zwyczajów polskich, co doprowadziło do wydania decyzji odmawiającej udzielenia skarżącemu zezwolenia na pobyt stały, wobec błędnego uznania, że nie zostały spełnione przesłanki warunkujące wydanie decyzji zgodnej z żądaniem strony, podczas gdy skarżąca posiada znajomość kultury i historii polskiej oraz polskich zwyczajów i tym samym spełnia przesłanki do udzielenia jej zezwolenia na pobyt stały na terytorium RP; - ponadto zaskarżonemu wyrokowi, zarzucono: 3) naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 197 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 195 ust. 1 pkt 3 u.c i bezzasadne oddalenie skargi przez sąd pierwszej instancji, w sytuacji gdy skarżąca spełniła wszystkie niezbędne warunki do udzielenia jej zezwolenia na pobyt stały, przedkładając do akt sprawy dokumenty warunkujące spełnienie relewantnych przesłanek, co obliguje organ do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony, bowiem decyzja w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt stały ma charakter decyzji związanej; 4) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji i uznanie, że skarżąca nie jest osobą o polskim pochodzeniu, w sytuacji gdy złożyła ona do akt sprawy dokumenty, na podstawie których winna zostać uznana za osobę polskiego pochodzenia i w konsekwencji uzyskać zezwolenie na pobyt stały na terytorium RP, tj.: a) akt urodzenia skarżącej opatrzony klauzulą apostille z 23 września 2023r., b) akt małżeństwa rodziców skarżącej nr 0816619 z 21 grudnia 2022 r., c) akt urodzenia matki skarżącej nr 1214476 z 29 lipca 2022 r. opatrzony klauzulą apostille, d) akt urodzenia dziadka skarżącego nr 1267639 z 13 maja 2022 r., e) kopię paszportu matki skarżącej nr MP4235718, f) zaświadczenie z 16 lutego 2024 r. zawierające dane aktu urodzenia nr 4-4/120, g) kopię paszportu dziadka skarżącej nr MC3416458; 5) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji i uznanie, że organy administracji publicznej są obowiązane orzekać na podstawie dokumentów źródłowych, a nie na podstawie dokumentów wydanych współcześnie przez władze kraju pochodzenia, w sytuacji gdy dokumentami potwierdzającymi polskie pochodzenie zgodnie z brzmieniem art. 6 ust. 2 ustawy o repatriacji mogą być także inne dokumenty niż wymienione w art. 6 ust. 1 ustawy o repatriacji, co świadczy o otwartym katalogu dokumentów służących do potwierdzenia posiadania polskiego pochodzenia, a zatem organ administracji publicznej mógł i powinien wydać rozstrzygnięcie w oparciu o dokumenty wydane współcześnie; 6) naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe niezastosowanie art. 11 ust. 1 i 2 Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Białoruś o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych, rodzinnych, pracowniczych i karnych sporządzonej w Mińsku dnia 26 października 1994 roku (dalej: "umowa o pomocy prawnej") i nieuznanie dokumentów wydanych współcześnie przez władze Białorusi, jako dokumentów potwierdzających polską narodowość skarżącego, w sytuacji gdy dokumenty te posiadają moc dowodową na terytorium RP i winny być traktowane jako dokumenty urzędowe, a organy administracji publicznej nie mogą subiektywnie oraz wybiórczo decydować o zakresie dowodowym tychże dokumentów. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody w całości; w przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA). Przechodząc do meritum należy wskazać, że istota sporu w niniejszej spawie sprowadza się do zagadnienia, czy zebrany materiał dowodowy był wystarczający do ustalenia, że co najmniej jedno z rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków skarżącej było narodowości polskiej. Przy czym okoliczność ta musi być udowodniona, a nie jedynie uprawdopodobniona. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji za osobę polskiego pochodzenia w rozumieniu niniejszej ustawy, uznaje się osobę deklarującą narodowość polską i spełniającą łącznie następujące warunki: 1. co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej; 2. wykaże ona swój związek z polskością. Wprawdzie obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie w sprawie udzielenia cudzoziemcom, zezwolenia na pobyt stały jest dołożenie wszelkich starań w celu ustalenia stanu faktycznego, to jednak, ciężar wskazania przesłanek pozytywnych, od których zależy udzielenie takiego zezwolenia spoczywa na osobie wnioskującej o jego udzielenie (por. np. wyrok NSA z 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 837/24, CBOSA). Zebrany materiał dowodowy musi zatem dawać pewność co do ustalenia polskiego pochodzenia wstępnych wnioskodawcy, a nie tylko uprawdopodabniać takie pochodzenie. Innymi słowy, w sprawie nie może być wątpliwości co do wykazania przez wnioskodawcę polskiego pochodzenia jego wstępnych. Wymóg ten jest tym bardziej uzasadniony, jeżeli zważy się, że chodzi o ocenę dokumentów, których wyłącznym dysponentem (jak w rozpoznawanej sprawie) jest organ państwa obcego. Z oczywistych powodów organ krajowy nie ma bezpośredniego dostępu do takich dokumentów, jak również skutecznych instrumentów prawnych służących ewentualnej weryfikacji ich wiarygodności. Dlatego też w tym szczególnym postępowaniu ciężar przedłożenia stosownych dowodów/dokumentów spoczywa na wnioskodawcy. Otwarty katalog dokumentów określony został w art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji. Stanowi on, że dowodami potwierdzającymi polskie pochodzenie mogą być dokumenty wydane przez polskie władze państwowe lub kościelne, a także władze byłego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, dotyczące wnioskodawcy lub jego rodziców, dziadków lub pradziadków oraz inne dokumenty. W ustępie 1 i 2 art. 6 ustawy o repatriacji ustawodawca wymienił przykłady takich dokumentów. Należy więc podkreślić, że wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, orzekające organy oraz WSA w Warszawie nie stwierdziły, że w art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji stanowi zamknięty katalog dokumentów, na podstawie których można wykazać polskie pochodzenie. W obu jednostkach redakcyjnych art. 6 ustawy o repatriacji jest bowiem użyty zwrot "w szczególności", co w odniesieniu do tekstów prawnych wskazuje na otwarty, a nie zamknięty zbiór określonych elementów. Ponadto w art. 6 ust. 2 ustawy o repatriacji jest mowa o "innych dokumentach". Równocześnie należy jednak zauważyć, że w świetle celu ustawy o repatriacji, jakim jest umożliwienie powrotu do Ojczyzny rodakom, którzy pozostali na Wschodzie m.in. w związku ze zmianami granic po zakończeniu II wojny światowej oraz wcześniejszymi wydarzeniami historycznymi związanymi z przymusową migracją ludności w ramach ZSRR (zob. preambułę do ustawy o repatriacji). Nie ulega jednak wątpliwości, że art. 6 ustawy o repatriacji wskazuje przede wszystkim na dokumenty archiwalne, a nie dokumenty współczesne. Do takich wniosków prowadzi bowiem analiza przykładowych dokumentów wymienionych w tym przepisie. Ponadto, w odniesieniu do katalogu o charakterze otwartym, przykłady dokumentów wymienionych jako elementy takiego zbioru, stanowią istotną wskazówkę interpretacyjną co do istotnych cech dokumentów, które jakkolwiek nie wymienione wprost w ustawie, mogą być uznane za element spornego zbioru (katalogu). W tym kontekście, za prawidłowe należy uznać stanowisko Sądu I instancji, iż na gruncie art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji, dokumenty wytworzone współcześnie mogą mieć, co do zasady, tylko charakter uzupełniający, pomocniczy względem archiwalnych dokumentów źródłowych. Jeżeli zatem strona odwołuje się do dokumentów w postaci odpisów (duplikatów) aktów stanu cywilnego wytworzonych współcześnie, to zasadne jest zweryfikowanie, czy pomiędzy pierwotnym wpisem w aktach stanu cywilnego, a wydaniem odpisu (duplikatu) nie wystąpiły zmiany co do informacji o narodowości (por. np. wyrok NSA z 6 czerwca 2023 r., sygn. akt II OSK 2198/22, CBOSA). Uwzględniając wskazane wyżej ogólne założenia należy stwierdzić, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, na co zasadnie wskazano w zaskarżonej decyzji, nie dawał pewności co do polskiego pochodzenia odpowiednich wstępnych skarżącej. NSA w pełni podziela więc stanowisko i argumentację zawartą w wyroku NSA z 16 grudnia 2025 r. sygn. akt II OSK 134/25, wydanym w analogicznym stanie faktycznym. Uznać zatem należy, że w sprawie nie przedłożono dokumentów archiwalnych, które wskazywałaby na polskie pochodzenie odpowiednich wstępnych skarżącej. Dokumentami takimi nie są w szczególności, dokonane w nieustalonych okolicznościach, dopiski we współczesnych dokumentach paszportowych: wydanych w 2018 r. dla matki skarżącej oraz 2022 r. dla dziadka skarżącej. Jeżeli z kolei chodzi o akty stanu cywilnego, to wszystkie te dokumenty zostały przedłożone tylko w formie wydanych w 2022 r. odpisów (duplikatów). Jedynie w odniesieniu do duplikatu dotyczącego aktu urodzenia dziadka skarżącego M. H., wedle którego prababka skarżącego S. H. była narodowości polskiej (pradziadek K. H. był narodowości białoruskiej), przedłożono zaświadczenie nr 341 z 16 lutego 2024 r., z którego wynika, że w akcie tym nie dokonywano zmian, uzupełnień oraz poprawek. Przy czym zaświadczenie to również stanowi dokument wtórny wobec dokumentu źródłowego. Natomiast w odniesieniu do duplikatu aktu urodzenia matki skarżącej, przedstawiono zaświadczenie nr 4-4/120 z 16 lutego 2024 r., wedle którego 23 lipca 2022 r. dokonano zmiany informacji o narodowości dziadka skarżącej poprzez wykreślenie narodowości białoruskiej i wpisanie narodowości polskiej. W takim kontekście brak przedłożenia przez cudzoziemkę żądanych przez organ archiwalnych dokumentów źródłowych nie pozwalał na przyjęcie, że w sprawie udowodniono polskie pochodzenie odpowiednich wstępnych skarżącej. W oparciu o zgromadzone dokumenty możliwe jest zatem jedynie przyjęcie, że strona uprawdopodobniła (ale nie udowodniła) takiej okoliczności. Dokonanie zmiany w akcie urodzenia co do narodowości dziadka w 2022 r. pozostawia bowiem istotne wątpliwości co do pewności ustaleń w tej kluczowej dla sprawy kwestii. Taka ocena dowodów dokonana przez organy i zaakceptowana przez WSA w Warszawie nie narusza zatem art. 80 k.p.a. Należy równocześnie podkreślić, że w postępowaniu przed NSA dla podważania oceny dowodów przeprowadzonej przez organ administracji publicznej oraz zaakceptowanej przez wojewódzki sąd administracyjny, nie jest wystarczające przedstawienie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną własnej wersji takiej oceny. W skardze kasacyjnej wskazano, że granice swobodnej oceny dowodów, wyznaczone przez ustawodawcę w art. 80 k.p.a., zostały wyraźnie przekroczone, a w szczególności, że wnioski wyprowadzone ze zgromadzonego materiału w sposób oczywisty są sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego lub regułami logicznego rozumowania (np. wyrok NSA z 9 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2503/24, CBOSA). W realiach niniejszej sprawy dowodów takich ani twierdzeń nie przedstawiono. Reasumując, zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a, okazały się nieuzasadnione. Bezzasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 11 ust. 1 i 2 umowy o pomocy prawnej, bowiem dotyczy ona współpracy w sprawach cywilnych, rodzinnych, pracowniczych i karnych, a nie w sprawach administracyjnych. Kwestia oceny, czy wstępni danego cudzoziemca byli narodowości polskiej w rozumieniu ustawy o repatriacji, pozostaje zaś w wyłącznej kompetencji władz polskich. Skoro w skardze kasacyjnej nie podważano skutecznie oceny dowodów przeprowadzonej przez organy administracji publicznej oraz zaakceptowanej przez WSA w Warszawie, to nie mogły okazać się zasadne zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym art. 197 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 195 ust. 1 pkt 3 o.c., poprzez ich wadliwe zastosowanie. Ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego następuje bowiem w takim przypadku w oparciu o stan faktyczny ustalony przez organy administracji publicznej, a nie przez pryzmat stanu faktycznego, jaki winien być ustalony, według skarżącej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.