II OSK 2531/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędziowie Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędzia del. WSA Jolanta Górska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 1244/16 w sprawie ze skargi [...] w L. na decyzję Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] marca 2016 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 1244/16 oddalił skargę [...] w L. na decyzję Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] marca 2016 r., znak [...], w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej. Wyrok ten wydany został w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r, znak: [...], [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w L. stwierdził u A. W. (poprzednio Ś.) chorobę zawodową: choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa - wirusowe zapalenie wątroby typu C, wymienioną w poz. 26 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1367). Podstawą rozstrzygnięcia organu I instancji było orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia 31 marca 2015 r., wydane po przeprowadzeniu postępowania diagnostyczno-orzeczniczego przez Instytut Medycyny Pracy w Ł., o rozpoznaniu u A. Ś. (obecnie W.), zatrudnionej w okresie od 10 października 2008 r. do 31 lipca 2012 r., na stanowisku pielęgniarki w [...] w L., ww. choroby zawodowej. W orzeczeniu tym stwierdzono, że nie można wykluczyć możliwości zakażenia zainteresowanej wirusem HCV podczas wykonywania zabiegu w dniu 12 maja 2011 r. Z oceny narażenia zawodowego sporządzonego w dniu 8 kwietnia 2013 r. wynikało wprawdzie, że osoba, po wykonaniu u której zabiegu igłą zakłuła się A. Ś. (obecnie W.) w dniu 12 maja 2011 r., nie jest wpisana do rejestru zakażeń i zachorowań na chorobę zakaźną: wirusowe zapalenie wątroby typu C prowadzonym w Powiatowej Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej w L., niemniej Instytut wskazał, że osoba ta nie była badana w kierunku anty HCV, brak jest również jakichkolwiek danych dotyczących jej ewentualnego zakażenia HCV. Powyższe potwierdził Wojewódzki Szpital Specjalistyczny [...] w L. wskazując, że była pensjonariuszka [...] w czasie leczenia w Szpitalu nie była badana w kierunku anty HCV. W konsekwencji, w ocenie Instytutu, nie można wykluczyć, że osoba ta mogła być źródłem zakażenia wirusem HCV dla A. Ś. (obecnie W.), a zgodnie z zasadą przyjętą w orzecznictwie dotyczącym chorób zawodowych wszelkie wątpliwości są rozstrzygane na korzyść pacjenta. Instytut uznał więc, że do zakażenia doszło podczas wykonywania czynności służbowych na stanowisku pielęgniarki. Dalej w toku postępowania [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w L. w dniu 23 lipca 2015 r. sporządził kolejną kartę oceny narażenia zawodowego, szczegółowo analizując i weryfikując warunki pracy A. W. podczas pracy jako pielęgniarka w [...]. W konsekwencji organ potwierdził, że pracowała ona w warunkach wysokiego prawdopodobieństwa na zakażenie wirusem HCV. W odwołaniu od decyzji organu I instancji [...] w L. zarzucił, że brak jest danych i dowodów ewentualnego zakażenia wirusem wirusowego zapalenia wątroby typu C u pensjonariuszki, której igłą po wykonaniu iniekcji zakłuła się w dniu 12 maja 2011 r. A. W., szczególnie w kontekście prawidłowych wyników badań enzymów wątrobowych (ALAT, ASP AT) u ww. mieszkanki [...] wykonanych na 15 dni przed zdarzeniem. Główny Inspektor Sanitarny uznał podniesione w odwołaniu zarzuty za niezasadne i decyzją z dnia [...] marca 2016 r., znak [...], utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść przepisu art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm.) wskazując, że za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanym "narażeniem zawodowym". Organ odwoławczy podzielił przy tym pogląd, że dla uznania schorzenia za chorobę zawodową wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na jej powstanie, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, iż to właśnie takie warunki ją spowodowały. W związku z tym, w ocenie Głównego Inspektora, fakt udowodnienia zakażenia się A. W. podczas zakłucia przy wykonaniu iniekcji w dniu 12 maja 2011 r. nie jest kluczowy dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy choroby zawodowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] w L. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1, art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kpa. Zdaniem skarżącego w sprawie błędnie przyjęto, że choć wyniki badań zainteresowanej i pensjonariuszki [...] są podobne, świadczą o przeważającym prawdopodobieństwie, iż zainteresowana uległa zakażeniu wirusowym zapaleniem wątroby typu C po zakłuciu się igłą podczas wykonywania obowiązków pielęgniarki związanych z opieką nad tą pensjonariuszką. Skarżący zakwestionował także przyjęte w sprawie stanowisko, że brak możliwości wykluczenia zakażenia wirusem HCV podczas wykonywania czynności pielęgniarki w dniu 12 maja 2011 r., stanowi wystarczającą podstawę dla stwierdzenia, iż istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że zakażenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących u skarżącego. Nadto zarzucił naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 2351 Kodeksu pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację. Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że organ nie naruszył przepisów prawa materialnego ani procesowego, gromadząc przed wydaniem decyzji obszerny materiał dowodowy i prowadząc postępowanie zgodnie z wytycznymi zawartymi w przepisach. W szczególności Sąd I instancji zauważył, że prawidłowo w sprawie oparto rozstrzygnięcie na wydanym przez uprawniony organ orzeczeniu lekarskim, mającym charakter opinii biegłego. W orzeczeniu tym rozpoznano u zainteresowanej chorobę zawodową i nie budzi wątpliwości, że choroba ta odpowiada pozycji nr 26 wykazu chorób zawodowych. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że istota sporu dotyczy tego, czy do zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby typu C doszło podczas pełnienia przez A. W. obowiązków zawodowych wykonywanych w [...] w L. Analizując więc pod tym kątem zebrany w sprawie materiał dowodowy, w szczególności orzeczenie lekarskie z dnia 31 marca 2015 r., Sąd I instancji uznał, że zaistniały podstawy do stwierdzenia u zainteresowanej choroby zawodowej. Orzeczenie lekarskie wydane w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej ma bowiem wartość dowodową opinii biegłego, w związku z czym podlega ocenie jak każdy dowód w sprawie. Jednocześnie organ sanitarny będąc związany tym orzeczeniem, jeżeli nie dysponuje żadnym przeciwdowodem podważającym twierdzenia w nim zawarte, nie ma przesłanek do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia pracownika kształtuje się odmiennie niż ustalono w toku badań stanowiących podstawę tego orzeczenia. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie brak jest natomiast dowodów mogących podważyć ustalenia poczynione w orzeczeniu lekarskim nr [...], którego wnioski są jednoznaczne, a procedujący w sprawie orzecznicy wykazali, że istnieje "wysokie prawdopodobieństwo" zawodowej etiologii schorzenia zainteresowanej. W konsekwencji, spełniona została także przesłanka zaistnienia związku przyczynowego między powstaniem choroby a działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub sposobem jej wykonywania. W skardze kasacyjnej [...] w L. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 2351 Kodeksu pracy, polegającą na wadliwym przyjęciu i wadliwej interpretacji, że w postępowaniu w przedmiocie choroby zawodowej zaistniało wysokie prawdopodobieństwo zawodowej etiologii schorzenia. Zdaniem skarżącego wykonywanie obowiązków pielęgniarki mogłoby stanowić podstawę domniemania, że stanowisko pracy zainteresowanej było obciążone narażeniem zachorowania na zapalenie wątroby typu C, jedynie gdyby stwierdzono, że w okresie zatrudnienia u skarżącego choćby jeden z jej podopiecznych był nosicielem tegoż wirusa lub cierpiał na to schorzenie, zaś co najmniej od 2000 r. nie wystąpił wśród mieszkańców skarżącego ani jeden przypadek zachorowania na WZW typu A, B lub C. Skarżący nie zgodził się ze stwierdzeniem, że w sytuacji, gdy dostępne wyniki badań nie pozwolą na wykluczenie możliwości zakażenia, to sytuacje niejasne, niewyjaśnione w wykonywanych badaniach, należy przyjąć za ryzykowne dla pracownika służby zdrowia wykonującego zabieg i niosące ryzyko zakażenia. W tym zakresie skarżący zwrócił uwagę, że dla uznania rozpoznanego schorzenia za chorobę zawodową istotne jest każdorazowe dokładne zbadanie warunków, w jakich pracownik wykonywał pracę i ustalenie występowania narażenia na określone czynniki szkodliwe dla zdrowia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369; dalej jako "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami. Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw. Zawarty w skardze kasacyjnej zarzut nie pozwala na skuteczne zakwestionowanie rozstrzygnięcia podjętego przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. W skardze kasacyjnej został zawarty wyłącznie zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego. Nie zarzucono natomiast naruszenia przepisów postępowania przez Sąd I instancji. Skarżący nie zakwestionował więc w skardze kasacyjnej stanu faktycznego ustalonego przez orzekające w spawie organy administracji i zaakceptowanego przez Sąd I instancji. W związku z tym wskazać należy, że ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11, LEX nr 1340138; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Nie można natomiast skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., I OSK 1171/12, LEX nr 1298298). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd I instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego nie może natomiast doprowadzić do zakwestionowania wyroku w zakresie stanu faktycznego sprawy. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie stanowi bowiem właściwej drogi do kwestionowania, niejako za jego pośrednictwem, ustaleń faktycznych. Podważenie ustaleń faktycznych możliwe jest wyłącznie w oparciu o zarzut naruszenia przepisów postępowania na podstawie art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. Wobec podniesienia w skardze kasacyjnej wyłącznie zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do zajmowania stanowiska w kwestii poprawności ustalenia i oceny stanu faktycznego sprawy. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny orzekał na podstawie stanu faktycznego przyjętego przez Sąd I instancji. Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej Sąd I instancji, wydając zaskarżony wyrok, nie naruszył prawa materialnego. Zgodnie z treścią art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 2014 r., poz. 1502) za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Przepis art. 2351 Kodeksu pracy wskazuje zatem, że określone schorzenie uznaje się za chorobę zawodową, gdy spełnione zostaną łącznie dwie przesłanki: po pierwsze, rozpoznane schorzenie musi odpowiadać chorobie ujętej w wykazie chorób zawodowych; po drugie, powinno być spowodowane czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi na stanowisku pracy osoby ubiegającej się o stwierdzenie choroby zawodowej albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Jak wynika z art. 235² kodeksu pracy rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób. Choroba zawodowa jest więc pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z wykonywaną pracą. Przyczyną ją wywołującą jest bowiem sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Choroby zawodowe zostały ujęte w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. 2013 r., poz. 1367 ze zm.). Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo też o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim, oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (§ 8 ust. 1 rozporządzenia). Jeżeli organ przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (§ 8 ust. 2 rozporządzenia). Tak też stało się w przedmiotowej sprawie. Ocena, czy występuje związek przyczynowy między warunkami pracy, a zachorowaniem na chorobę zaliczoną do chorób zawodowych musi opierać się na orzeczeniu lekarskim, gdyż wymaga wiadomości specjalnych. Orzeczenia lekarskie podlegają ocenie organu administracji właściwego do stwierdzenia choroby zawodowej. Okoliczność, że organ administracji nie może we własnym zakresie, bez uzyskania orzeczenia lekarskiego, dokonać rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, nie zwalnia organu od oceny tego orzeczenia stosownie do art. 77 § 1 i art. 80 Kpa, które nakazują w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu tego materiału ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Nie oznacza to jednak możliwości kwestionowania ujętego w orzeczeniu rozpoznania w sytuacji, gdy nie budzi ono wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. W rozpoznawanej sprawie organy, na podstawie obszernego materiału dowodowego, szczegółowo badały okoliczności sprawy, nie znajdując podstaw do uznania wydanego w sprawie orzeczenia lekarskiego za niewiarygodne. Konstrukcja przepisu § 2 ust. 1 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów przemawia za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie, a jednocześnie ocena warunków pracy pozwala stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Ocena warunków pracy pozwala zaś na stwierdzenie, że powstałe schorzenie spowodowane zostało działaniem szkodliwych czynników w środowisku pracy. Jeżeli więc określony sposób wykonywania pracy lub konkretny czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej, to występowanie tego narażenia zawodowego na stanowisku pracy daje podstawę, aby domniemywać, że doprowadził on do powstania choroby zawodowej (tak NSA w wyrokach: z dnia 19 czerwca 2015 r., II OSK 2506/14; z dnia 17 września 2014 r., II OSK 94/14; z dnia 7 czerwca 2006 r., sygn. akt II OSK 388/06, dostępne na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunkiem więc do wydania decyzji przez organy Inspekcji Sanitarnej o stwierdzeniu choroby zawodowej jest rozpoznanie przez uprawnioną lekarską jednostkę orzeczniczą choroby określonej w wykazie chorób zawodowych, zawartym w załączniku do rozporządzenia, oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą, a czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi w środowisku pracy. Z materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego wynika, że występujące narażenie zawodowe na stanowisku pracy dawało podstawę, do stwierdzenia z wysokim prawdopodobieństwem, że doprowadziło ono do powstania u A. Ś. choroby zawodowej. Stwierdzenie to zostało oparte na orzeczeniu lekarskim. A. Ś. (obecnie W.) była bowiem badana w Instytucie Medycyny Pracy w Ł., którego lekarze w orzeczeniu lekarskim z dnia 31 marca 2015r. orzekli o rozpoznaniu u niej choroby zawodowej - choroby zakaźnej lub pasożytniczej albo ich następstw, wymienionej w poz. 26 wykazu chorób zawodowych (wirusowe zapalenie wątroby typu C). Powyższa jednostka orzecznicza wskazała, iż nie można wykluczyć możliwości zakażenia wirusem HCV u A. Ś. (obecnie W.) podczas wykonywania zabiegu w dniu 12 maja 2011 r. Instytut w uzasadnieniu orzeczenia stwierdził, że z dokumentacji sprawy wynika, że pensjonariuszka [...] w L., figurująca w spisie - raporcie pielęgniarskim - jako osoba, której igłą zakłuła się, po wykonaniu w dniu 12 maja 2011 r. zabiegu, A. Ś. (obecnie W.), nie była badana w kierunku anty HCV, brak jest również jakichkolwiek danych dotyczących jej ewentualnego zakażenia HCV. Instytut uznał, że nie można wykluczyć, że osoba ta mogła być źródłem zakażenia wirusem HCV dla A. Ś. (obecnie W.). Zatem w związku z powyższym oraz zgodnie z zasadą przyjętą w orzecznictwie dotyczącym chorób zawodowych, że wszelkie wątpliwości są rozstrzygane na korzyść pacjenta, Instytut Medycyny Pracy w Ł. uznał, iż do zakażenia doszło podczas wykonywania czynności służbowych na stanowisku pielęgniarki. Wyjaśnić przy tym należy, że Sąd I instancji wskazał na brak dowodów, które mogłyby podważyć powyższe ustalenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjny, w tej sytuacji Sąd I instancji prawidłowo uznał, że w przypadku A. W. zachodzi związek przyczynowy między warunkami pracy, a zachorowaniem na chorobę zawodową. Tym samym, za chybiony uznać należało, zawarty w skardze kasacyjnej, zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 2351 kodeksu pracy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia i na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak wyroku. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a, ponieważ skarżący zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia im odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.