II OSK 2458/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1199/22 w sprawie ze skargi J. T. i .i C. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2022 r. znak [...] w przedmiocie wymeldowania oraz w sprawie ze skargi J. T. i E. C. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2022 r. znak [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną.

1.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 27 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1199/22, po rozpoznaniu skargi J. T. i S. C. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2022 r., znak [...] oraz skargi J. T. i e. C. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2022 r., znak [...] w przedmiocie wymeldowania, uchylił zaskarżone decyzje i poprzedzające je decyzje organu I instancji oraz zasądził zwrot kosztów postępowania. 1.2. Sąd I instancji za przedwczesne uznał kategoryczne stanowisko orzekających w niniejszej sprawie organów, że zaszły przesłanki do wymeldowania skarżących S. C. i E. C. z miejsca stałego pobytu - tj. lokalu przy ul. [...] w K., stanowiącego własność A. w K. Twierdzenia, że ww. skarżące opuściły wskazany lokal, a ich długotrwały pobyt w Irlandii świadczy o trwałym zerwaniu przez nie więzów z tym lokalem, nie zostały w sposób właściwy zweryfikowane i ocenione. Jak wynika bowiem z oświadczeń J.T. (głównego najemcy lokalu i matki S. C.) oraz S. C., skarżąca przebywa wraz E. C. poza granicami kraju z uwagi na realizację odpowiedniej formy edukacji i terapii swojej niepełnosprawnej córki. Skarżące akcentowały, że podczas wielokrotnych, kilkudniowych pobytów w Polsce, zatrzymują się w spornym lokalu i tam przebywają. W ocenie Sądu wyjazd S.C. i E.C. za granicę w świetle dotąd zgromadzonego materiału dowodowego nie oznacza, że skarżące zerwały trwale więzi z przedmiotowym lokalem, w którym były zameldowana na pobyt stały, jeżeli ich centrum życiowe nie zostało zlokalizowane na stałe w innym miejscu. Podkreślono, że czasowość pobytu w innym miejscu nie zrywa tej więzi, nawet jeżeli w wyniku czasowego przebywania poza granicami kraju w innym niż przedmiotowy lokal stałego zameldowania miejscu wykonują czynności życia codziennego związane z ich egzystencją. Zawsze przecież z uwagi na przemieszczenie się do innego miejsca czynności te siłą rzeczy będą wykonywane w miejscu czasowego przebywania, a nie w miejscu stałego zameldowania. Nie wystarczy zatem ustalenie fizycznego nieprzebywania w miejscu stałego zameldowania, ponieważ faktyczne przebywanie nie oznacza stałości (permanentności) przebywania w określonej miejscowości. 1.3. Z tych względów Sąd uznał za zasadny zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej Kpa), poprzez wydanie decyzji jedynie w oparciu o twierdzenia wnioskodawcy i wyjaśnienia skarżącej J. T. tj. z przekroczeniem granicy prawa do oceny dowodów i w oparciu o niekompletny materiał dowodowy, tj. z pominięciem przesłuchania świadków co w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych, polegającego na przyjęciu, że E.C. i S.C. opuściły przedmiotowy lokal w sposób trwały i dobrowolny, a ich centrum interesów życiowych znajduje się poza K. W konsekwencji trafny okazał się także zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego – art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r., poz. 1191, dalej u.e.l.), poprzez jego niewłaściwe zinterpretowanie i zastosowanie. 2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła A. w K., zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie: 1) przepisów postępowania: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej Ppsa) w zw. z art. 138 § 2 Kpa poprzez uchylenie decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2022 r. znak [...] i znak [...] oraz poprzedzających je decyzji Prezydenta Miasta K., w sytuacji, gdy zaskarżone decyzje odpowiadały prawu; b). art. 145 § 1 pkt 1 lit. b Ppsa w zw. z art. 7 Kpa w zw. z art. 77 Kpa w zw. z art. 80 Kpa poprzez uchylenie zaskarżonych decyzji i poprzedzających je decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy brak było podstaw do przyjęcia, że organy w toku postępowania dopuściły się naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 Kpa, ponieważ organy w sposób rzetelny i wyczerpujący zebrały oraz rozpatrzyły całokształt materiału dowodowego oraz wyjaśniły sprawę, jak również prawidłowo dokonały oceny zebranego materiału dowodowego, c) art. 145 § 1 pkt 1 Ppsa w zw. z art. 7 Kpa, art. 77 § 1 Kpa, art. 80 Kpa, art. 107 § 3 Kpa w zw. z art. 138 § 2 Kpa w zw. z art. 35 u.e.l. poprzez uwzględnienie skarg, skutkujące uchyleniem decyzji organu I i II instancji, w sytuacji gdy w sprawie brak było podstaw do stwierdzenia, że ośrodek centrum życiowego skarżących S.C. i E.C. znajduje się w Polsce, w sytuacji gdy skarżące skarżących S.C. i E.C. od ponad 10 lat nie zamieszkują w Polsce, co nie wynika z jakiegokolwiek przymusu, a fakt odwiedzania członka rodziny kilkukrotnie w ciągu roku nie pozwala na stwierdzenie, że S.C. oraz E.C. zamieszkują w lokalu położonym w K. przy ul. [...], 2) naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 35 u.e.l. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, że opuszczenie przez S.C. oraz E.C. dotychczasowego miejsca zameldowania nie ma charakteru dobrowolnego oraz stałego, co stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie wymeldowania z pobytu stałego z danego lokalu, w sytuacji, gdy miejsce zamieszkania ww. skarżących od ponad dziesięciu lat znajduje się poza granicami Polski, co nie wynika z jakiegokolwiek przymusu, ponieważ decyzja o wyjeździe z Polski była dobrowolna, zaś ich pobyty w K. są jedynie sporadyczne i krótkotrwałe. W oparciu o powyższe zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wedle norm przepisanych. 3. W piśmie z 18 sierpnia 2023 r. skarżące wniosły o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. 4.2. Skarżący kasacyjnie uczestnik postępowania zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 182 § 2 i 3 Ppsa, skargę kasacyjną rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. 4.3. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 Ppsa, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 Ppsa przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyć się musiała wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. 4.4. Dokonując merytorycznej oceny zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej należy w pierwszej kolejności wskazać, że zgodnie z art. 35 u.e.l. organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Stosownie zaś do art. 25 ust. 1 u.e.l., pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Dla stwierdzenia, iż nastąpiło opuszczenie miejsca pobytu stałego w rozumieniu powołanego przepisu konieczne jest ustalenie, że fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszy wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar związania się z innym miejscem i urządzenia w nim trwałego centrum życiowego. Postępowanie w sprawie wymeldowania wymaga zatem ustalenia tego, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego i zbadania trwałości oraz dobrowolności zamiaru jego opuszczenia. 4.5. Zgromadzony w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy nie daje jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy S. i E. C. trwale i dobrowolnie opuściły lokal przy ul. [...] w K., a tym samym, że nie mają już zamiaru stałego przebywania w nim. Organy poprzestając na wyjaśnieniach skarżących stwierdziły, iż dziesięcioletni pobyt stron w Irlandii determinuje w istocie ziszczenie się przesłanki trwałego opuszczenia ww. miejsca stałego pobytu w Polsce. W okolicznościach niniejszej sprawy, jak zasadnie stwierdził Sąd I instancji, taka konstatacja jest jednak przedwczesna. 4.6. Podkreślić należy, że rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany - przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Trwałe opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego związane jest zazwyczaj z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania. Opuszczenie lokalu można zaś uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce (wyrok NSA z 20 grudnia 2023 r. sygn. akt II OSK 1868/22). Z wyjaśnień i oświadczeń złożonych przez skarżące w toku postępowania administracyjnego wynika, że S.C. i E.C. nie zrezygnowały z przebywania w miejscu zameldowania. Kilkakrotnie w ciągu roku przyjeżdżają do K. i zamieszkują wraz z J. T. pod wskazanym uprzednio adresem. Częstotliwość przyjazdów jest natomiast powiązana z harmonogramem zajęć szkolnych niepełnosprawnej E.C. oraz terapią, na którą uczęszcza. Z twierdzeń S.C. wynika nadto, że nie może ona w sposób ciągły przebywać w Polsce, ponieważ musi sprawować opiekę nad córką, która z uwagi na stan zdrowia nie może sama mieszkać w internacie. Skarżąca stwierdziła również, że jest ujęta w umowie najmu przedmiotowego lokalu i stanowi on centrum życiowe jej oraz jej córki. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywane przez strony okoliczności zmierzają do wykazania, że skarżące nie zerwały więzi z miejscem, w którym są zameldowane na pobyt stały. Pomimo jednak takiego kierunku argumentacji, organ nie podjął odpowiednich czynności mających na celu zweryfikowanie prawdziwości twierdzeń stron. Przyjął a priori, że tak długi pobyt poza granicami kraju wyklucza możliwość skoncentrowania przez skarżące swoich osobistych i majątkowych interesów w miejscu dotychczasowego zameldowania znajdującego się w Polsce. Jak wskazuje się jednak w orzecznictwie podstawą przyjęcia, iż dana osoba nie opuściła stałego miejsca zameldowania nie może być samo oświadczenie zainteresowanej osoby, w którym stwierdza ona, że dane miejsce stanowi nadal jej centrum życiowe. Winno ono być potwierdzone obiektywnymi okolicznościami faktycznymi związanymi z daną sprawą (wyrok NSA z 21 października 2021 r. sygn. akt II OSK 3209/18). Słusznie tym samym wskazał Sąd Wojewódzki, iż pomocne w tej kwestii mogłyby okazać się w szczególności zeznania świadków zamieszkujących sąsiednie lokale mieszkalne. Dowodów tych jednak nie przeprowadzono. 4.7. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w zaskarżonym wyroku zasadnie podniesiono, iż zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy jest niewystarczający, a przyjęte przez organ ustalenia faktyczne, istotne z punktu widzenia wydania decyzji orzekającej o wymeldowaniu S. i E.C. z pobytu stałego, oparto na niepełnej analizie okoliczności związanych ze sprawą. Z tych względów podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia zarówno przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c Ppsa w zw. z art. 135 Ppsa w zw. z art. 138 § 2 Kpa, oraz w zw. z art. 7 Kpa, art. 77 § 1 Kpa, art. 80 Kpa, a także w zw. z art. 107 § 3 Kpa w zw. z art.138 § 2 Kpa w zw. z art. 35 u.e.l., jak i prawa materialnego w postaci art. 35 u.e.l. nie mogły zostać uwzględnione. 4.8. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Ppsa, oddalił skargę kasacyjną. Brak było przy tym podstaw do zasądzenia na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, ponieważ odpowiedź na skargę kasacyjną nie została skutecznie wniesiona w terminie określonym w art. 179 Ppsa.