II OSK 2184/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie: sędzia NSA Leszek Kiermaszek sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku J. R.-H. o wyłączenie sędziego del. WSA Magdaleny Dobek-Rak od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej J. R.-H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 77/22 w sprawie ze skargi J. R.-H. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 10 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 77/22, oddalił skargę J. R.-H. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 10 listopada 2021 r., nr [...], w przedmiocie wymeldowania Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła ww. skarżąca. Przewodnicząca Wydziału II Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego zarządzeniem z dnia 10 stycznia 2025 r. skierowała do rozpoznania na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2025 r. ww. sprawę ze skargi kasacyjnej. Jako skład orzekający wyznaczeni zostali: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak, jako przewodnicząca, sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz, oraz sędzia del. WSA Magdalena Dobek-Rak jako sprawozdawca. Pismem z dnia 1 kwietnia 2025 r. skarżąca wniosła o wyłączenie sędziego del. WSA Magdaleny Dobek-Rak od rozpoznania skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu podniosła m.in., że udział w wyrokowaniu ww. Sędziego, nominowanej przez "neo-KRS" do orzekania w sprawie o sygn. akt II OSK 2184/22 powoduje, że wyrok ten nie będzie mógł ostać się w porządku prawnym, jako że zostanie wydany w warunkach budzących oczywiste wątpliwości, co do przymiotów sędziowskiej niezależności i bezstronności, opisanych w treści wniosku. Dalej wskazano, że Sędzia Magdalena Dobek-Rak przystępując do drogi awansu na stanowisko Sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, delegowana do Naczelnego Sądu Administracyjnego, jako prawnik posiadający rozeznanie w obowiązujący prawie i umiejętność dokonywania jego wykładni, musiała być świadoma zasadniczych zastrzeżeń dotyczących nowych procedur mianowania sędziów, w tym sędziów sądów administracyjnych, oraz obejmowania przez nich urzędów, a także zastrzeżeń odnośnie wadliwej obsady i statusu prawnego nowej KRS, jako organu uczestniczącego w postępowaniu zmierzającym do obsadzenia stanowisk sędziowskich. Sędzia musiała posiadać zatem świadomość, że nowa Krajowa Rada Sądownictwa może być organem ukształtowanym w oparciu o niekonstytucyjne przepisy, co samo w sobie budzi wątpliwości w zakiesie jej niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej. Powyższe nie tylko nie przeszkodziło w/w Sędziemu we wzięciu udziału w konkursie na stanowisko Sędziego Wojewódzkiego Sądu Administiacyjnego w Gdańsku i w przyjęciu w/w awansu co z kolei, zdaniem skarżącej, rodzi zastrzeżenia w zakresie rzetelności i obiektywizmu w/w Sędziego, a następnie delegacji do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W piśmie z dnia 24 kwietnia 2025 r. skarżaca doprecyzowała, że złożony przez nią wniosek stanowi wniosek o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935) – dalej: "P.p.s.a.". W dniu 12 maja 2025 r. sędzia del. WSA Magdalena Dobek-Rak złożyła oświadczenie, w którym wskazała, że nie istnieją jakiekolwiek okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasdnioną wątpliwość co do jej bezstronności w tej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie sędziego del. WSA Magdaleny Dobek-Rak od orzekania w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 19 P.p.s.a. niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W związku z tym, że względne przesłanki wyłączenia nie zostały w art. 19 P.p.s.a. określone w sposób wyczerpujący, to przyjmuje się, że przepis ten odnosi się do istnienia okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie, czyniąc go potencjalnie podejrzanym o brak obiektywizmu przy jej rozpoznawaniu (tzw. iudex suspectus). Samo występowanie sytuacji uzasadniającej w jakimś stopniu podejrzenie sędziego o stronniczość może stanowić przyczynę jego wyłączenia ze sprawy (zob. J. P. Tarno, Wyłączenie sędziego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, s. 233; postanowienie NSA z dnia 23 kwietnia 2025 r., sygn. III OZ 158/25, LEX nr 3855342). Jednocześnie przyjęcie, że subiektywne przeświadczenie wnioskującego o braku obiektywizmu sędziego może skutkować wyłączeniem sędziego od rozpoznania sprawy, prowadziłoby do negacji spójności i pewności prawa oraz do nieprzewidywalnych skutków w praktyce orzeczniczej (postanowienie NSA z dnia 14 czerwca 2012 r., sygn. I OZ 420/12, LEX nr 1282214). Celem tej regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok TK z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. SK 53/04, OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc: "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimichkolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (wyrok TK z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. SK 19/02, OTK-A 2004, Nr 7, poz. 67; Komentarz do art. 19 P.p.s.a. [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 6, Warszawa 2019 r. Wniosek o wyłączenie sędziego del. WSA Magdaleny Dobek-Rak został uzasadniony twierdzeniem, że wyżej wymienona była nominowana przez "neo-KRS". Kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie ma związanie sądu stanowiskiem zajętym przez NSA w uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. I FPS 3/22 (ONSAiWSA 2023, nr 4, poz. 52). Z sentencji tej uchwały wprost wynika, że zakres przedmiotowy normy art. 19 P.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) – dalej: "P.u.s.a.". Jak bowiem trafnie wskazał NSA w ww. uchwale, w każdym postępowaniu sądowym obowiązuje zasada braku konkurencyjności środków ochrony prawnej, określana jako zasada jednotorowości obrony swych praw. Oznacza ona, że określonemu podmiotowi znajdującemu się w danej sytuacji procesowej przysługuje tylko jeden środek prawny. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział dwie bardzo podobne instytucje prawne, które w sposób prewencyjny umożliwiają kontrolę bezstronności sędziego. Instytucje te, jak wyżej wskazano, różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W konsekwencji takich regulacji unormowania te powinny być stosowane w odmiennych okolicznościach. Ustawodawca, dostosowując się do powyższej zasady, przyznał podmiotom uprawnionym prawo składania wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a. w przypadku braku bezstronności sędziego wynikającej z powiązania z podmiotami lub przedmiotem postępowania. Natomiast w sytuacji kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego na skutek okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu przyznano uprawnienie do składania wniosku w trybie art. 5a P.u.s.a. Podkreślić przy tym trzeba, że stosownie do art. 269 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanowiskiem zawartym w powyższej uchwale. Oznacza to, że niedopuszczalne jest kwestionowanie w trybie art. 19 P.p.s.a. rękojmi bezstronnego rozpoznania sprawy przez sędziego del. WSA Magdalenę Dobek-Rak wyłącznie z uwagi na okoliczności związane z jej powołaniem na stanowisko sędziego, gdyż art. 19 P.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu. W niniejszej sprawie ww. sędzia złożyła na podstawie art. 22 § 2 P.p.s.a. oświadczenie, w którym wskazała, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności w przedmiotowej sprawie. Prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia. Jeżeli strona żąda wyłączenia sędziego, to zobowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 44; postanowienia NSA: z dnia 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12, LEX nr 1295; z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt II OZ 1000/14, LEX nr 1530769). Złożony w przedmiotowej sprawie wniosek nie zawiera zaś argumentacji, która podważałaby wiarygodność złożonego przez sędziego oświadczenia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 193 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek o wyłączenie sędziego.