II OSK 2052/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędziowie: sędzia NSA Roman Ciąglewicz (spr.) sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Protokolant: starszy asystent sędziego Piotr Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 292/22 w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 3 grudnia 2021 r., nr 1870/21 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie. Wyrokiem z dnia 13 maja 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 292/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, dalej także: "MWINB", z dnia 3 grudnia 2021 r., nr 1870/21, w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia, uchylił zaskarżone postanowienie oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący. Wyrok zaskarżył w całości. Zarzucił, w granicach wskazanych w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 119 § 3 P.p.s.a., polegające na rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym, w sytuacji gdy skarżący w piśmie procesowym z dnia 21 marca 2022 r. oponował powyższemu trybowi, żądając przeprowadzenia rozprawy. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, oraz rozpoznanie sprawy również pod nieobecność skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej. Zarzut naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 119 § 3 P.p.s.a., polegającego na rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym, w sytuacji gdy skarżący w piśmie procesowym z dnia 21 marca 2022 r. oponował powyższemu trybowi, żądając przeprowadzenia rozprawy, jest bezzasadny. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie było wydane na podstawie art. 134 K.p.a. w związku z art. 141 § 2 K.p.a. oraz art. 144 K.p.a., postanowienie o stwierdzeniu złożenia zażalenia z uchybieniem terminu. Postanowienie to kończyło postępowanie. Sprawa mogła być zatem rozpoznana w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 3 P.p.s.a.). W myśl art. 120 P.p.s.a., w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów. Prawo do jawnego rozpoznania sprawy, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, nie ma charakteru absolutnego. Norma art. 45 ust. 2 Konstytucji RP przewiduje przypadki, w których może dojść do wyłączenia jawności rozprawy. Odnotować również warto, że nie została podważona zgodność z Konstytucją RP normy art. 10 P.p.s.a., zgodnie z którą, rozpoznanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a. w związku z art. 120 P.p.s.a., nie jest uzależnione od woli skarżącego. Nawet więc złożenie przez skarżącego wniosku o rozpoznanie sprawy, o której mowa w art. 119 pkt 3 P.p.s.a., na posiedzeniu jawnym, nie pozbawia sądu ustawowego uprawnienia do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym (por. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt I FSK 110/20; wyrok NSA z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 4109/18). Nieuwzględnienie wniosku skarżącego o rozpoznanie sprawy na rozprawie nie oznacza zatem naruszenia prawa. Przekazanie sprawy do rozpoznania na rozprawie jest uprawnieniem a nie obowiązkiem sądu, któremu ustawodawca, w omawianej kwestii, pozostawił swobodę, nie wskazując żadnych kryteriów, którymi powinien kierować się stosując art. 122 P.p.s.a. Celem regulacji zawartej w art. 122 P.p.s.a. było stworzenie możliwości wyeliminowania tych wszystkich przypadków, w których skierowanie sprawy do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym było, z różnych powodów, wadliwe (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt I FSK 508/20). W niniejszej sprawie skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym było zgodne z art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Ocenę indywidualnych okoliczności niniejszej sprawy poprzedzić trzeba przypomnieniem wyżej wskazanego stanowiska, że prawo do jawnego rozpoznania sprawy, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, nie ma charakteru absolutnego. Uprawniona jest jednak konstatacja, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest odstępstwem od zasady jawności postępowania sądowego wyrażonej w art. 45 Konstytucji RP oraz art. 10 P.p.s.a. Powyższe ograniczenie nie jest jednak na tyle istotne, aby uniemożliwić stronom obronę swych interesów. Następstwem omawianej regulacji jest większa rola w tym trybie pism składanych przez strony (patrz: Bogusław Dauter "Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego", LexisNexis 2014, Rozdział IX. Postępowanie mediacyjne i uproszczone. 2 Postępowanie uproszczone.). O ile zasada jawności postępowania sądowego – stanowiąca istotny element konstrukcyjny prawa do sądu – jest normatywnym standardem konstytucyjnym, unijnym i konwencyjnym, który może podlegać proporcjonalnym i znajdującym uzasadnienie w normach i wartościach ponadustawowych ograniczeniom, o tyle prawo do obrony jednostki w postępowaniu sądowym – niezależnie od jawnego lub niejawnego trybu rozpoznania sprawy – nie może być poddawane wyłączeniom lub istotnym ograniczeniom bez naruszenia prawa do rzetelnego procesu sądowego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2023 r., sygn. akt II GSK 2178/22; wyrok NSA z dnia 7 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 206/22). Warunkiem zagwarantowania skarżącemu obrony swych praw, jest doręczenie mu wezwań wynikających z wydawanych zarządzeń poprzedzających rozpoznanie sprawy, a także odpisu odpowiedzi na skargę oraz ewentualnie innych pism procesowych złożonych przez pozostałe strony (por. wyrok NSA z dnia 10 października 2006 r., sygn. akt I OSK 562/06). Należy także umożliwić skarżącemu wypowiedzenie się w zakresie wynikającym z treści pism wniesionych przez organ lub pozostałe strony. Wypowiedzenie to może przybrać, w sytuacji prowadzenia postępowania w trybie uproszczonym, postać pism procesowych zawierających ewentualne wnioski i oświadczenia. Mimo rozpoznania niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym, prawa skarżącego nie zostały naruszone. Sprawa została zarejestrowana w Wydziale VII WSA w Warszawie w dniu 22 lutego 2022 r. Tego dnia zarządzono m.in. (punkt V zarządzenia Przewodniczącego Wydziału) o doręczeniu pełnomocnikowi strony skarżącej odpisu odpowiedzi na skargę. W odpowiedzi na skargę, wniesionej przez Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w dniu 15 lutego 2022 r., stwierdzono, że z uwagi na utrzymujący się stan epidemiczny w Polsce i związane z tym ograniczenie rozpoznawania spraw na rozprawach jawnych, Mazowiecki WINB wnosi o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 15 zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. W dniu 25 lutego 2022 r. wydano zarządzenie o doręczeniu skarżącemu, za pośrednictwem pełnomocnika, odpisu odpowiedzi na skargę z dnia 9 lutego 2022 r. Odpis odpowiedzi na skargę doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 15 marca 2022 r. W piśmie procesowym z dnia 21 marca 2022 r. skarżący wniósł o niestosowanie przepisów dotyczących trybu uproszczonego. Stwierdził, że sprawa wymaga wyjaśnienia. Jednocześnie przedstawił okoliczności nadania przesyłki w dniu 27 stycznia 2021 r. i załączył wydruk z systemu e-monitoringu Poczty Polskiej. Pismem z dnia 10 kwietnia 2022 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o dołączenie do akt sprawy odpowiedzi Poczty Polskiej S.A. w zakresie doręczenia do PINB w Mińsku Mazowieckim przesyłki zawierającej zażalenie. W dniu 22 kwietnia 2022 r. zostało wydane zarządzenie, w którym w punkcie 10 polecono: "Po wykonaniu pkt 10 skierować sprawę na termin (wniosek skarżącego zawarty w piśmie z dnia 21 marca 2022 r. o niestosowanie przepisów dotyczących trybu uproszczonego na posiedzeniu niejawnym)". W dniu 29 kwietnia 2022 r. wydano zarządzenie o skierowaniu sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym w dniu 13 maja 2022 r. W dniu 13 maja 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na posiedzeniu niejawnym, wydał wyrok uchylający zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że "(...) w piśmie procesowym z dnia 21 marca 2022 r., złożonym w postępowaniu sądowym, pełnomocnik skarżącego wskazał, że ustalił numer przesyłki nadawczej (00659007734579619655), w której nadał w dniu 27 stycznia 2021 r. zażalenie na postanowienie PINB z dnia 1 grudnia 2020 r. Przesyłka ta wpłynęła do organu 29 stycznia 2021 r. Natomiast, do pisma procesowego z dnia 10 kwietnia 2022 r. pełnomocnik skarżącego załączył pismo Poczty Polskiej S.A. Biura Wsparcia Klientów, z którego wynika, że przesyłka o wskazanym numerze została nadana w dniu 27 stycznia 2021 r. w FUP Mińsk Mazowiecki 2 i została doręczona adresatowi w dniu 29 stycznia 2021 r." W konsekwencji uprawnione jest przyjęcie, że nie tylko istniała podstawa procesowa do wydania zaskarżonego wyroku na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Nadto, skarżący miał zagwarantowane prawo do informacji o możliwości przeprowadzenia postępowania w trybie art. 119 pkt 3 P.p.s.a. oraz mógł przedstawić uzupełniające, w stosunku do skargi, stanowisko w sprawie. Jak zaś wynika z poprzedzających rozważań, uwzględniając skargę Sąd pierwszej instancji oparł się na oświadczeniu skarżącego złożonym w trakcie trwania postępowania sądowego oraz dokumentacji przezeń przedłożonej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.