II OSK 2044/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Bąkowski sędzia del. WSA Anna Szymańska (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Anita Lewińska-Karwecka po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2025 r. sygn. akt IV SA/Wa 2877/24 w sprawie ze skargi A. T. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 19 września 2024 r. nr DL.WIPO.412.30.2024/DMK w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia odwołania oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 2 kwietnia 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 2877/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie, sąd wojewódzki, sąd pierwszej instancji) po rozpoznaniu skargi A. T. (dalej: cudzoziemiec, strona, skarżący, skarżący kasacyjnie) na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu) z 19 września 2024 r. nr DL.WIPO.412.30.2024/DMK w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia odwołania - oddalił skargę. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Komendant Placówki Straży Granicznej w Kuźnicy (dalej: Komendant, organ pierwszej instancji) 11 marca 2023 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu. Komendant, decyzją z tej samej daty nr 03-095/7/D-ZDP/2023 zobowiązał cudzoziemca do powrotu (Algieria) oraz zakazał ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 5 lat. Po doręczeniu decyzji organu pierwszej instancji, tego samego dnia, tj. 11 marca 2023 r., po zapoznaniu się z oświadczeniem o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania od wydanej decyzji o zobowiązaniu do powrotu, cudzoziemiec własnoręcznie je podpisał, zrzekając się tym samym prawa do wniesienia odwołania od decyzji Komendanta. Strona złożyła odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Cudzoziemiec wskazał m.in., że dopiero 15 kwietnia 2024 r. dowiedział się o przysługujących mu prawach, w tym do skorzystania z nieodpłatnej pomocy prawnej oraz możliwości sporządzenia odwołania. Postanowieniem z 19 września 2024 r. Szef Urzędu stwierdził niedopuszczalność wniesionego odwołania. Wskazano, że cudzoziemiec własnoręcznie podpisał 11 marca 2023 r. pisemne oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie zobowiązania go do powrotu, tym samym decyzja ta zgodnie z art. 127a § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.; dalej: k.p.a.) z dniem 11 marca 2023 r. stała się ostateczna i prawomocna. W ocenie Szefa Urzędu, złożone przez cudzoziemca oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania zostało złożone prawidłowo, a więc w momencie doręczenia organowi wydającemu decyzję, wywołuje skutek prawny. Podano, że odwołanie dotyczy decyzji, która jest już decyzją ostateczną i prawomocną, zatem w myśl art. 134 k.p.a. stwierdzono niedopuszczalność odwołania. Wobec powyższego Szef Urzędu, w zaskarżonym postanowieniu stwierdził, że zasadne jest umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. WSA w Warszawie we wskazanym na wstępie wyroku uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wojewódzki stwierdził, że ze względu na treść art. 127a § 2 k.p.a. w przedmiotowej sprawie decyzja organu pierwszej instancji z chwilą skutecznego zrzeczenia się odwołania od tej decyzji stała się ostateczna i prawomocna. Tym samym strona pozbawiła się prawa do wniesienia odwołania. Podano, że w ramach oceny dopuszczalności wniesionego odwołania możliwe jest dokonanie oceny skuteczności zrzeczenia się prawa do odwołania. Dalej, że nie jest możliwe rozpoznawanie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, który jedynej stronie postępowania, która zrzekła się prawa do wniesienia odwołania, nie przysługiwał. Dlatego też nie może być prowadzone postępowanie w przedmiocie przywrócenia terminu, któremu nie można było uchybić. Zdaniem sądu pierwszej instancji w tym przypadku stronie nie przysługiwał żaden termin do wniesienia odwołania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył cudzoziemiec, zaskarżając go w całości, zarzucając: I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie: 1. art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 58 § 1 i § 2 w zw. z art. 127a § 1 i § 2 oraz art. 134 k.p.a. polegające na błędnym uznaniu, że Szef Urzędu miał podstawy do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oraz uznaniu, że skarżący nie mógł wycofać złożonego oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do złożenia odwołania, a w konsekwencji oddaleniu skargi skarżącego na postanowienie w/w organu administracji publicznej; 2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., polegające na błędnej ocenie, iż skarżący w sposób prawidłowy i skutecznie złożył oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do złożenia odwołania, podczas gdy skarżący przebywał w tamtym momencie w detencji i w rzeczywistości wykluczone było swobodne wyrażenie przez niego woli. Z ostrożności procesowej zarzucono również naruszenie przepisów prawa materialnego, mianowicie art. 134 w zw. z art. 127a § 1 k.p.a. polegające na błędnej ocenie zastosowania powołanych przepisów przez organ administracji, sprowadzającej się do niezasadnego uznania, że istniały podstawy do umorzenia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o rozpatrzenie sprawy na rozprawie; uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi co do istoty sprawy; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu w obu instancjach w ramach prawa pomocy jako pełnomocnik wyznaczony z urzędu oraz wydatków, albowiem koszty te nie zostały uiszczone przez skarżącego ani w całości, ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA. Skarga kasacyjna nie jest usprawiedliwiona. Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do prawidłowości umorzenia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji, którą zobowiązano skarżącego do powrotu do kraju pochodzenia. Mianowicie, skarżący kasacyjnie twierdzi, że Szef Urzędu nie miał podstaw do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania na podstawie art. 134 w związku z art. 127 a § 1 i 2 k.p.a., a w następstwie - umorzenia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Wyjaśnił, że złożył oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji. Dodatkowo, w ocenie skarżącego kasacyjnie dopuszczalne było cofnięcie przedmiotowego oświadczenia. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że zarzuty skargi kasacyjnej, odnoszące się do oceny skuteczności oświadczenia cudzoziemca o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od decyzji Komendanta nie zasługują na uwzględnienie. Otóż kwestia ta została przesądzona prawomocnym wyrokiem NSA z 7 maja 2026 r. sygn. akt II OSK 2043/25. W uzasadnieniu powyższego wyroku stwierdzono, że oświadczenie skarżącego o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, złożone w dniu doręczenia decyzji o zobowiązaniu do powrotu, przetłumaczone na język arabski, było oświadczeniem skutecznym i wywoływało skutki prawne. Dalej, że skutkiem takim jest uzyskanie przez decyzję, wobec której strona zrzekła się prawa do wniesienia odwołania, waloru ostateczności i prawomocności (art. 127a § 2 k.p.a.), a w konsekwencji zgodnie z art. 134 k.p.a. niedopuszczalne było wniesienie przez skarżącego odwołania od takiej decyzji. Wskazano również na prezentowane w orzecznictwie NSA stanowisko, w którym wskazuje się, że w sytuacji, gdy w postępowaniu występuje jedna strona postępowania (a tego rodzaju postępowanie jest badane), to nie ma ona możliwości skutecznego cofnięcia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do złożenia odwołania w oparciu o art. 127a § 1 k.p.a. Złożenie bowiem oświadczenia, o którym mowa w tym przepisie, w omawianej sytuacji rodzi taki skutek, że decyzja staje się natychmiast ostateczna i prawomocna (tak m.in. NSA w wyroku z 24 sierpnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2145/21). Tym samym, zaakceptowano prawidłowość wydania przez Szefa Urzędu postanowienia w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Przedmiotem kontroli sądu wojewódzkiego w niniejszej sprawie było natomiast postanowienie Szefa Urzędu, którym na podstawie art. 105 § 1 w związku z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. umorzono postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Zgodnie z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Stosownie natomiast do art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Słusznie zauważył sąd pierwszej instancji, że postępowanie w przedmiocie przywrócenia terminu inicjowane na wniosek zainteresowanego nie może dotyczyć sytuacji, w której nie mogło dojść do uchybienia terminowi do dokonania czynności (w tym przypadku do wniesienia odwołania), ponieważ wniesienie odwołania nie jest dopuszczalne. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania zmierzał w istocie do podważenia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania przez skarżącego. Nie zawierał koniecznej dla wniosku o przywrócenie terminu argumentacji zmierzającej do wykazania, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony postępowania. Zamiast tego podnoszono okoliczności mające świadczyć o wadliwości oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania. Ta kwestia została natomiast, jak już wskazano, przesądzona w sprawie, której dotyczył wyrok NSA z 7 maja 2026 r., sygn. akt II OSK 2043/25. W tych okolicznościach umorzenie postępowania w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania było usprawiedliwione. Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu, na podstawie art. 184 p.p.s.a.. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika, ustanowionego w ramach prawa pomocy, o przyznanie wynagrodzenia z tytułu świadczonej pomocy prawnej, NSA wskazuje, że orzekanie o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu za wykonaną pomoc prawną (art. 250 p.p.s.a.) należy do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a..