II OSK 2043/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Bąkowski sędzia del. WSA Anna Szymańska (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Anita Lewińska-Karwecka po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2025 r. sygn. akt IV SA/Wa 2876/24 w sprawie ze skargi A. T. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 19 września 2024 r. nr DL.WIPO.412.30.2024/DMK w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 2 kwietnia 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 2876/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie, sąd wojewódzki, sąd pierwszej instancji) po rozpoznaniu skargi A. T. (dalej: cudzoziemiec, strona, skarżący, skarżący kasacyjnie) na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu) z 19 września 2024 r. nr DL.WIPO.412.30.2024/DMK w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania - oddalił skargę. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Komendant Placówki Straży Granicznej w K. (dalej: Komendant, organ pierwszej instancji) 11 marca 2023 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu. Komendant, decyzją z tej samej daty nr 03-095/7/D-ZDP/2023 zobowiązał cudzoziemca do powrotu (A.) oraz zakazał ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 5 lat. Po doręczeniu decyzji organu pierwszej instancji, tego samego dnia, tj. 11 marca 2023 r., po zapoznaniu się z oświadczeniem o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania od wydanej decyzji o zobowiązaniu do powrotu, cudzoziemiec własnoręcznie je podpisał, zrzekając się tym samym prawa do wniesienia odwołania od decyzji Komendanta. Strona złożyła odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Cudzoziemiec wskazał m.in., że dopiero 15 kwietnia 2024 r. dowiedział się o przysługujących mu prawach, w tym do skorzystania z nieodpłatnej pomocy prawnej oraz możliwości sporządzenia odwołania. Szef Urzędu, zaskarżonym postanowieniem na podstawie art. 134 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.) stwierdził niedopuszczalność wniesionego odwołania. Przytoczył treść art. 127a § 1 i § 2 k.p.a.. Wskazał, że cudzoziemiec własnoręcznie podpisał 11 marca 2023 r. pisemne oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od decyzji Komendanta wydanej w sprawie zobowiązania go do powrotu. Tym samym, decyzja ta 11 marca 2023 r. stała się ostateczna i prawomocna. W ocenie Szefa Urzędu, oświadczenie złożone przez cudzoziemca o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, zostało złożone prawidłowo, a więc w momencie doręczenia organowi wydającemu decyzję wywołuje skutek prawny. Wobec tego, że odwołanie dotyczy decyzji Komendanta, która jest już decyzją ostateczną i prawomocną, w myśl art. 134 k.p.a., Szef Urzędu stwierdził niedopuszczalność odwołania. WSA w Warszawie we wskazanym na wstępie wyroku uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśniono, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana 11 marca 2023 r. W tym samym dniu nastąpiło jej doręczenie jedynej stronie postępowania, a następnie także doręczenie organowi administracji publicznej oświadczenia złożonego przez stronę o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania. Dalej, że podmiot będący jedyną stroną postępowania administracyjnego skorzystał z uprawnienia wynikającego z art. 127a k.p.a. i zrzekł się prawa do wniesienia odwołania, to z chwilą doręczenia oświadczenia o takiej treści organowi, decyzja ta stała się ostateczna i prawomocna. Oznacza to, że nie może zostać wzruszona w zwykłym trybie, a więc na skutek odwołania. Podano, że ostateczna decyzja to taka od której nie służy odwołanie. W ocenie WSA w Warszawie, niemożność wniesienia odwołania powodowała, że zachodziła przeszkoda przedmiotowa uniemożliwiająca prowadzenie postępowania odwoławczego, co prawidłowo skutkowało wydaniem przez organ postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania na podstawie art. 134 k.p.a.. Podano, że skarżący będący jedyną stroną postępowania nie mógł wycofać złożonego skutecznie oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do złożenia odwołania. Sąd wojewódzki, podzielił stanowisko organu, że w sprawie nie występują przesłanki wykluczające uznanie, że cudzoziemiec złożył oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do złożenia odwołania w sposób prawidłowy, a zatem złożył to oświadczenie skutecznie. Podano, że czynności w toku postępowania prowadzone były w języku polskim, jednak brał w nich udział tłumacz języka arabskiego, zaś podstawa prawna decyzji, jej rozstrzygnięcie i pouczenie zostały przetłumaczone cudzoziemcowi na język arabski zgodnie z wymogiem wynikającym z art. 327 ust. 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021 r. poz. 2354 ze zm.; dalej: u.o.c.). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył cudzoziemiec, zaskarżając go w całości, zarzucając: I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie: 1. art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 58 § 1 i § 2 w zw. z art. 127a § 1 i § 2 oraz art. 134 k.p.a. polegające na błędnym uznaniu, że Szef Urzędu miał podstawy do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oraz uznaniu, że skarżący nie mógł wycofać złożonego oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do złożenia odwołania, a w konsekwencji oddaleniu skargi skarżącego na postanowienie w/w organu administracji publicznej; 2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., polegające na błędnej ocenie, że skarżący w sposób prawidłowy i skutecznie złożył oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do złożenia odwołania, podczas gdy skarżący przebywał w tamtym momencie w detencji i w rzeczywistości wykluczone było swobodne wyrażenie przez niego swojej woli o czym świadczyć może chociażby fakt złożenia tego oświadczenia bezpośrednio po doręczeniu decyzji w warunkach stresu i zaskoczenia przy obecności uzbrojonych funkcjonariuszy; II. z ostrożności procesowej zarzucono również naruszenie przepisów prawa materialnego, mianowicie art. 134 w zw. z art. 127a § 1 k.p.a. polegające na błędnej ocenie zastosowania powołanych przepisów przez organ administracji, sprowadzającej się do niezasadnego uznania, że istniały podstawy do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o rozpatrzenie sprawy na rozprawie; uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi co do istoty sprawy; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu w obu instancjach w ramach prawa pomocy oraz wydatków, albowiem koszty te nie zostały uiszczone przez skarżącego ani w całości, ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA. Skarga kasacyjna nie jest usprawiedliwiona. Istota sporu w niniejszej sprawie, sprowadza się do oceny skuteczności oświadczenia cudzoziemca o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, od decyzji wydanej tego samego dnia, którą zobowiązano go do powrotu do kraju pochodzenia. Mianowicie, skarżący kasacyjnie twierdzi, że złożył oświadczenie w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji tj. składał je bezpośrednio po doręczeniu decyzji, pod wpływem stresu, zaskoczenia, przy obecności uzbrojonych funkcjonariuszy oraz przebywał w tamtym momencie w detencji. Wskazuje na działanie w pośpiechu, pod wpływem innych osób i bez rozeznania. Dodatkowo, w ocenie skarżącego kasacyjnie dopuszczalne jest cofnięcie oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania. Zgodnie z art. 127a § 1 k.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia oświadczenia) w trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec organu administracji publicznej, który wydał decyzję. Wynikający z art. 127a § 1 k.p.a. warunek skutecznego zrzeczenia się przez stronę prawa do wniesienia odwołania, polegający na tym, że zrzeczenie ma mieć miejsce w trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania, służy temu, aby strona podjęła decyzję o zrzeczeniu się tego prawa po zapoznaniu się z decyzją, a więc po tym, kiedy decyzja zostanie jej doręczona lub ogłoszona. Oznacza to, że strona tego samego dnia, kiedy została wydana i doręczona jej decyzja, może złożyć odwołanie (vide: wyrok NSA z 29 sierpnia 2019 r. sygn. akt II OSK 873/19; wyrok NSA z 19 września 2019 r. sygn. akt II OSK 2335/19; wyrok NSA z 19 września 2019 r. sygn. akt II OSK 1849/19). Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie bowiem tego samego dnia decyzja Komendanta została doręczona jedynej stronie postępowania, tj. skarżącemu. Faktem jest, że 11 marca 2023 r. Komendant podjął szereg czynności (w tym dniu strona została zatrzymana, wszczęto i zakończono postępowanie administracyjne w przedmiocie zobowiązania do powrotu, w tym doręczono decyzję cudzoziemcowi), ale nie oznacza to, że poprzez nadzwyczaj sprawne prowadzenie postępowania zostały naruszone prawa procesowe skarżącego. W niniejszej sprawie po wszczęciu postępowania przedłożono skarżącemu pouczenie o zasadach i trybie postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu w języku arabskim i polskim (zob. art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. d u.o.c.). Zakładając pełne i rzetelne tłumaczenie punktu 16. akapit 6 pouczenia, jednoznacznie zawarto tam informację o możliwości zrzeczenia się prawa do odwołania oraz skutkach takiego oświadczenia. Dodatkowo w pkt 20. tego pouczenia znajduje się lista organizacji pozarządowych zajmujących się udzielaniem cudzoziemcom pomocy prawnej wraz z danymi teleadresowymi (k. 6-7 i 9). Skarżący potwierdził otrzymanie tego pouczenia w języku dla niego zrozumiałym (k. 10). Z protokołu przesłuchania wynika również, że cudzoziemiec zrozumiał treść pouczeń w toczącym się postępowaniu. Wskazał, że nie zna języka polskiego i potrzebuje do czynności tłumacza języka arabskiego. Zgodnie z art. 327 u.o.c. organ prowadzący postępowanie w sprawie wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu zapewnia cudzoziemcowi, który nie włada w wystarczającym stopniu językiem polskim, możliwość korzystania z pomocy tłumacza (ust. 1). Natomiast stosownie do ust. 2 ww. przepisu organ, który wydał decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, dokonuje w języku zrozumiałym dla cudzoziemca ustnego lub pisemnego tłumaczenia podstawy prawnej decyzji, rozstrzygnięcia oraz pouczenia, czy i w jakim trybie służy odwołanie od decyzji. Komendant wykonał dyspozycję powyższego przepisu, bowiem w toku postępowania brał udział tłumacz języka arabskiego. Cudzoziemiec podpisał własnoręcznie przetłumaczone mu na język dla niego zrozumiały (język arabski) oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania. W rzeczonym oświadczeniu wyjaśniono, że z dniem doręczenia organowi przedmiotowego oświadczenia - cudzoziemiec nie będzie mógł zaskarżyć decyzji do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Przetłumaczono również pouczenie zawarte na ostatniej stronie decyzji określające skutki złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania. Wobec tego, nawet biorąc pod uwagę okoliczności złożenia oświadczenia w warunkach przymusowego zatrzymania, nie można zasadnie podnosić, że skarżący nie był w stanie w pełni świadomie podjąć decyzji odnośnie rezygnacji z zaskarżenia decyzji Komendanta. Wskazać trzeba, że z protokołu przesłuchania wynika również, że cudzoziemiec chce wrócić do A. Co więcej, brak jest w sprawie dowodów pozwalających przyjąć w sposób niebudzący wątpliwości, że w trakcie składania przez skarżącego spornego oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania doszło do tego rodzaju nieprawidłowości, które mogłyby podważać skuteczność złożenia tego oświadczenia (vide wyrok NSA z 25 maja 2023 r. sygn. akt II OSK 2400/22). W doktrynie zauważa się, że oświadczenie może być złożone jedynie przez stronę postępowania (uczestnika na prawach strony), przy czym musi być ono autonomiczne i niczym nieskrępowane. Organ administracji nie jest natomiast uprawniony do jego oceny co do zasadności, w szczególności czy jest zgodne z interesem strony zrzekającej się (tak m.in.: A Wróbel w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Andrzej Wróbel, Małgorzata Jaśkowska, Wolter Kluwer 7. Wydanie, strona 820 i n.; Barbara Adamiak w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. B. Adamiak, J. Borkowski, Wydanie 15, Warszawa 2017, strona 687 i n.). Podkreśla się także, że oświadczenie to musi być jednoznaczne i niebudzące wątpliwości. W orzecznictwie NSA prezentowane jest nadto stanowisko, w którym wskazuje się, że w sytuacji, gdy w postępowaniu występuje jedna strona postępowania (a tego rodzaju postępowanie jest badane), to nie ma ona możliwości skutecznego cofnięcia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do złożenia odwołania w oparciu o art. 127a § 1 k.p.a. Złożenie bowiem oświadczenia, o którym mowa w tym przepisie, w omawianej sytuacji rodzi taki skutek, że decyzja staje się natychmiast ostateczna i prawomocna (tak m.in. NSA w wyroku z 24 sierpnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2145/21). Konkludując należy stwierdzić, że oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, złożone w dniu doręczenia decyzji o zobowiązaniu do powrotu, przetłumaczone na język arabski, było oświadczeniem skutecznym i wywoływało skutki prawne. Skutkiem takim jest uzyskanie przez decyzję, wobec której strona zrzekła się prawa do wniesienia odwołania, waloru ostateczności i prawomocności (art. 127a § 2 k.p.a.), a w konsekwencji zgodnie z art. 134 k.p.a. niedopuszczalne było wniesienie przez skarżącego odwołania od takiej decyzji. Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu, na podstawie art. 184 p.p.s.a.. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika, ustanowionego w ramach prawa pomocy, o przyznanie wynagrodzenia z tytułu świadczonej pomocy prawnej, NSA wskazuje, że orzekanie o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu za wykonaną pomoc prawną (art. 250 p.p.s.a.) należy do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a..