II OSK 1929/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie NSA Barbara Adamiak (spr.) del. WSA Marta Laskowska-Pietrzak Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Kuberska-Pellegrino po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Fundacji [...] z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 2950/16 w sprawie ze skargi Fundacji [...]z siedzibą w W. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] października 2016 r. znak: [...] w przedmiocie uznania praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjenta oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 24 marca 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 2950/16 oddalił skargę Fundacji [...] z siedzibą w W. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] października 2016 r. znak: [...] w przedmiocie uznania praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjenta. Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy: Fundacja [...]z siedzibą w W. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] października 2016 r. w zakresie pkt 1 decyzji, tj.: uznania praktyki stosowanej przez Fundację [...] z siedzibą w W. polegającej na niezapewnieniu w A. C. M. - Zakład Opieki i Rehabilitacji (zwanym dalej: "zakładem"), właściwej obsady lekarzy w podmiocie leczniczym, które monitorowałyby całodobowo stan zdrowia pacjentów, zapewniały ciągłość leczenia, nadzorowały proces leczenia, za naruszające zbiorowe prawa pacjentów do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością przez podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych w warunkach odpowiadających określonym w odrębnych przepisach wymaganiom fachowym i sanitarnym, tj. prawa, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta i nakazał ich zaniechanie. Sąd I instancji uznał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 64 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta zgodnie z którym, w przypadku wydania przez Rzecznika Praw Pacjenta decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nakazuje jej zaniechanie lub wskazuje działania niezbędne do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów, wyznaczając termin podjęcia tych działań. W tej decyzji Rzecznik Praw Pacjenta może nałożyć na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizatora strajku obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów lub usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów. Ponadto decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Sąd I instancji wskazał, iż "zbiorowe" prawa pacjentów odnoszą się do tych praw, o których mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych. Używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługującą na szczególną ochronę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2826/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów należy mówić wówczas, gdy skutki działań mogą zagrażać lub realizować się w sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, nie są bowiem oceniane wyłącznie działania lecz także zaniechania, które również mogą wywoływać skutki w postaci naruszenia zbiorowych praw pacjenta (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 61/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenie jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi. Zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów ma charakter bezwzględny i wynika z samej ustawy (art. 59 ust. 2 ww. ustawy). Z kolei naruszenie zbiorowych praw pacjenta wymaga spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania lub zaniechania i naruszenia zbiorowego interesu pacjentów mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością przez podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych w warunkach odpowiadających określonym w odrębnych przepisach wymaganiom fachowym i sanitarnym wynika z art. 8 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2015 r., poz. 618 ze zm.), stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych innych niż szpitalne udziela się w przypadku świadczeń, o których mowa w art. 9 ust. 1 w zakładzie opiekuńczo - leczniczym. Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej, stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne inne niż szpitalne mogą polegać w szczególności na: 1) udzielaniu całodobowych świadczeń zdrowotnych, które obejmują swoim zakresem pielęgnację i rehabilitację pacjentów niewymagających hospitalizacji, oraz zapewnianiu im produktów leczniczych i wyrobów medycznych, pomieszczeń i wyżywienia odpowiednich do stanu zdrowia, a także prowadzeniu edukacji zdrowotnej dla pacjentów i członków ich rodzin oraz przygotowaniu tych osób do samoopieki i samopielęgnacji w warunkach domowych; 2) udzielaniu całodobowych świadczeń zdrowotnych, które obejmują swoim zakresem pielęgnację, opiekę i rehabilitację pacjentów niewymagających hospitalizacji, oraz zapewnianiu im produktów leczniczych potrzebnych do kontynuacji leczenia, pomieszczeń i wyżywienia odpowiednich do stanu zdrowia, a także prowadzeniu edukacji zdrowotnej dla pacjentów i członków ich rodzin oraz przygotowaniu tych osób do samoopieki i samopielęgnacji w warunkach domowych; 3) udzielaniu świadczeń zdrowotnych polegających na działaniach usprawniających, które służą zachowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia; 4) sprawowaniu wszechstronnej opieki zdrowotnej, psychologicznej i społecznej nad pacjentami znajdującymi się w stanie terminalnym oraz opieki nad rodzinami tych pacjentów. W związku z powyższym Sąd I instancji zgodził się z Rzecznikiem Praw Pacjenta, że udzielanie całodobowych świadczeń zdrowotnych polega na zabezpieczeniu dostępu do tych świadczeń przez całą dobę. Tym samym podmiot leczniczy powinien zagwarantować stały nadzór lekarski. Zdaniem Sądu I instancji prawidłowo organ uznał, że z akt sprawy wynika, że A. C. M.- Zakład Opieki i Rehabilitacji wykonuje działalność leczniczą jako zakład opiekuńczo-leczniczy w rodzaju: stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne inne niż szpitalne. Tym samym Fundacja powinna zapewnić całodobowe udzielanie świadczeń zdrowotnych. W wystąpieniu pokontrolnym z dnia 19 marca 2015 r. Wojewoda M. zalecił Fundacji zapewnienie całodobowej opieki lekarskiej. Pismem z dnia 11 maja 2015 r. Fundacja wskazała, że zapewnia nadzór lekarski jeden raz w tygodniu i dodatkowo jeden raz w tygodniu lekarza neurologa, a także w zakresie konieczności z lekarzy specjalistów zatrudnionych w Przychodni Lekarskiej A. C. M. Z regulaminu organizacyjnego Fundacji wynika, że zakład organizuje całodobową opiekę. Jednak nie jest to opieka sprawowana przez lekarzy. Nadzór lekarski jest zapewniony jedynie raz w tygodniu. Z ustaleń Wojewody M. poczynionych w trakcie kontroli w Fundacji wynika, że na I piętrze w Zakładzie "przebywają chorzy w wieku starszym z wielochorobowością, głównie z zespołami otępiennymi, wymagający ciągłego nadzoru, opieki i pielęgnacji." Na II piętrze - "chorzy w wieku starszym z wielochorobowością, z różnymi problemami zdrowotnymi, z cukrzycą, przewlekłymi chorobami serca, z przewlekłą terapią przeciwzakrzepową, z niesprawnością ruchową, po udarze mózgowym, z chorobą Parkinsona, często wymagającymi leczenia wieloma lekami, kontroli i koordynowania objawów wynikających z wielochorobowości, podawanych leków oraz nadzoru medycznego, pielęgniarskiego i lekarskiego w związku z ryzykiem wystąpienia u takich chorych pogorszenia stanu zdrowia i groźnych dla życia powikłań." Natomiast na III piętrze: "chorzy przyjmowani celem rehabilitacji z powodu następstw chorób układu ruchu (np. stan po operacji stawu biodrowego) i chorób neurologicznych (np. stan po udarze mózgowym)." Wobec powyższego Sąd I instancji zgodził się z Rzecznikiem Praw Pacjenta, że zapewnienie w ramach zawartych umów z członkami rodzin pacjentów opieki czterech lekarzy, w tym dwóch udzielających świadczeń dwa razy w tygodniu oraz jednego o specjalizacji geriatria udzielającego świadczeń dwa razy w miesiącu nie jest wystarczające do zapewnienia opieki przez całą dobę, o której mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej. Tym samym prawidłowo organ uznał, że Fundacja nie zapewnia warunków odpowiadających wymaganiom fachowości przy udzieleniu świadczeń zdrowotnych. Zatem doszło do naruszenia przez Fundację zbiorowych praw pacjentów do świadczeń zdrowotnych, o którym mowa w art. 8 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. W konsekwencji Sąd I instancji zgodził się z Rzecznikiem Praw Pacjenta, że w niniejszej sprawie doszło do stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów. Fundacja jest podmiotem udzielającym świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, zaś stosowane praktyki miały charakter bezprawny i zorganizowany, tj. niezgodny z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Znalazło to wyraz w postanowieniach Regulaminu Organizacyjnego Fundacji w zakresie zapewnienia Ogólnego nadzoru lekarskiego - jeden raz w tygodniu. Ponadto liczba lekarzy Fundacji nie zapewniająca całodobowego udzielania świadczeń zdrowotnych wskazuje również na zorganizowany charakter zaniechania, które powoduje brak spełnia wymagań określonych w przepisach ustawy o działalności leczniczej. W związku z powyższym zarzuty skargi Sąd I instancji uznał za niezasadne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca podniosła m.in., że zapewnia pacjentom pełen całodobowy nadzór sprawowany przez wykwalifikowany personel w osobach pielęgniarek i opiekunek, w sytuacjach nagłych wymagających pomocy medycznej niezwłocznie powiadamiane jest pogotowie, czy też wzywany jest lekarz. W ocenie Sądu I instancji - mając na uwadze m.in. zakres realizowanych przez podmiot leczniczy usług medycznych oraz to, że zakład organizuje całodobową opiekę dla osób starszych – konieczne jest zapewnienie w podmiocie leczniczym właściwej obsady lekarzy, którzy monitorowaliby całodobowo stan zdrowia pacjentów i zapewniali ciągłość leczenia, a także nadzorowali proces leczenia. Zdaniem Sądu, zapewnienie nadzoru lekarskiego jedynie raz w tygodniu nie jest wystarczające. Stwierdzić również należy, że nie jest możliwe zastąpienie nadzoru lekarskiego sprawowaniem opieki przez pielęgniarki i opiekunki, czy wzywanie pogotowia w nagłych sytuacjach. Udzielanie całodobowych świadczeń zdrowotnych polega na zabezpieczeniu dostępu do tych świadczeń przez całą dobę. Tym samym podmiot leczniczy powinien zagwarantować stały nadzór lekarski, a nie tylko pielęgniarski, czy opiekuńczy. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę. Fundacja [...] w W. wniosła skargę kasacyjną zaskarżając wyrok w całości zarzucając: 1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. 618 ze zm.) w zw. z art. 12 ust. 1 pkt. 1 przytoczonej ustawy oraz art. 8 i 59 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. 2009 r. nr 52, poz. 417 ze zm.) poprzez błędną wykładnię i uznanie, że całodobowe zapewnianie opieki dla osób starszych oraz udzielanie całodobowo świadczeń zdrowotnych musi być realizowane w systemie całodobowego nadzoru lekarskiego, co w wyniku braku całodobowego nadzoru lekarskiego miało doprowadzić do naruszenia zbiorowych praw pacjentów, pomimo że art. 9 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej nie precyzuje, że stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne inne niż szpitalne muszą być zawsze realizowane w obecności lekarza przebywającego w miejscu ich świadczenia niezależnie od formy tych świadczeń oraz ich zakresu, 2. na podstawie art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niezbadanie przez Sąd całości materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności oświadczeń Prezesa skarżącej Fundacji zawartych w protokole rozprawy z dnia 17.03.2017 r., które dotyczyły m.in. liczby zatrudnionych lekarzy oraz personelu pomocniczego, co wprost narusza treść art. 134 p.p.s.a. oraz świadczy o daniu przez Sąd bezwarunkowej wiary ustaleniom organu poczynionych w zaskarżonej decyzji, a także braku ustalenia przez Sąd jakie świadczenia zdrowotne są oferowane przez skarżącego oraz czy ich świadczenie zawsze musi się odbywać w obecności lekarza przebywającego na terenie zakładu opiekuńczo - leczniczego, 3. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez lakoniczne i pobieżne odniesienie się w uzasadnieniu wyroku do powstałego między stronami sporu dotyczącego wykładni art. 9 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej, co nie pozwala na uznanie, że Sąd w sposób wyczerpujący i zupełny wyjaśnił podstawę prawną wyroku. Na tych podstawach wnosiła o: -uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, -zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącej kasacyjnie wg norm przepisanych. Nadto skarżąca kasacyjnie wniosła o dopuszczenie dowodu z wystąpienia pokontrolnego Wojewody M. z dnia [...] czerwca 2017 r. na okoliczność prawidłowego sprawowania przez skarżącego opieki nad pacjentami "Zakładu Opieki i Rehabilitacji" oraz zapewnianiu odpowiedniej liczby lekarzy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rzecznik Praw Pacjenta wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 2017 r., poz. 1369 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Według art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 186), przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne zorganizowanie działania lub zaniechanie podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowych. Artykuł 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta wyznacza przesłanki uznania praktyki podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych za naruszające zbiorowe prawa pacjentów. Jedną z przesłanek jest pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie praw. W skardze kasacyjnej wywodzono, że przesłanka ta nie wystąpiła z uwagi na ograniczony zakres przedmiotowy praw pacjentów korzystających ze świadczeń udzielanych przez A. C. M. - Zakład Opieki i Rehabilitacji prowadzone przez Fundację [...] z siedzibą w W. Według art. 8 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjentów, pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością przez podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych w warunkach odpowiadających określonym w odrębnych przepisach wymaganiom fachowym i sanitarnym. Ograniczenie przedmiotowe praw pacjentów do świadczeń zdrowotnych wyprowadzono z rozróżnienia zakresu świadczeń zdrowotnych udzielanych przez szpitale do świadczeń zdrowotnych udzielanych przez inne niż szpitale stacjonarne i całodobowe podmioty. Według art. 2 pkt 9 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 1638) "użyte w ustawie określenia oznaczają: szpital-zakład leczniczy, w którym podmiot leczniczy wykonuje działalność leczniczą w rodzaju świadczenia szpitalnego", zaś według art. 2 pkt 11 "świadczenia szpitalne – wykonywane całą dobę kompleksowe świadczenia zdrowotne polegające na diagnozowaniu, leczeniu, pielęgnacji i rehabilitacji, które nie mogą być realizowane w ramach innych stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych lub ambulatoryjnych świadczeń zdrowotnych; świadczeniami szpitalnymi są także świadczenia udzielane z zamiarem zakończenia ich udzielania w okresie nieprzekraczalnym 24 godzin". Artykuł 2 pkt 12 ustawy o działalności leczniczej reguluje użyte w ustawie określenie, stanowiąc, że określenie stacjonarne i całodobowe świadczenie zdrowotne inne niż świadczenie szpitalne, to "świadczenia opiekuńcze, pielęgnacyjne, palitywne, hospicyjne, świadczenia z zakresu opieki długoterminowej, rehabilitacji leczniczej, leczenia uzależnień, psychiatrycznej opieki zdrowotnej oraz lecznictwo uzdrowiskowe udzielane pacjentom, których stan zdrowia wymaga udzielania całodobowych lub codziennych świadczeń zdrowotnych w odpowiednio urządzonych, stałych pomieszczeniach". Stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne inne niż szpitalne mogą polegać w szczególności, według art. 9 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej, na: "1. udzielaniu całodobowych świadczeń zdrowotnych, które obejmują swoim zakresem pielęgnację i rehabilitację pacjentów niewymagających hospitalizacji, oraz zapewnianiu im produktów leczniczych i wyrobów medycznych, pomieszczeń i wyżywienia odpowiednich do stanu zdrowia, a także prowadzeniu edukacji zdrowotnej dla pacjentów i członków ich rodzin oraz przygotowaniu tych osób do samoopieki i samopielęgnacji w warunkach domowych; 2. udzielaniu całodobowych świadczeń zdrowotnych, które obejmują swoim zakresem pielęgnację, opiekę i rehabilitację pacjentów niewymagających hospitalizacji, oraz zapewnianiu im produktów leczniczych potrzebnych do kontynuacji leczenia, pomieszczeń i wyżywienia odpowiednich do stanu zdrowia, a także prowadzeniu edukacji zdrowotnej dla pacjentów i członków ich rodzin oraz przygotowaniu tych osób do samoopieki i samopielęgnacji w warunkach domowych; 3. udzielaniu świadczeń zdrowotnych polegających na działaniach usprawniających, które służą zachowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia; 4. sprawowaniu wszechstronnej opieki zdrowotnej, psychologicznej i społecznej nad pacjentami znajdującymi się w stanie terminalnym oraz opieki nad rodzinami tych pacjentów." Artykuł 9 ust. 1 nie zamyka wyliczenia świadczeń zdrowotnych, stanowiąc, że mogą polegać w szczególności. Dla wykładni zatem art. 9 ust. 1 należy zastosować przyjętą w art. 2 pkt 10 ustawy o działalności leczniczej ustalenie, że użyte w ustawie określenie oznacza: "świadczenia zdrowotne - działania służące zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich wykonywania". Zakład opiekuńczo-leczniczy będący formą stacjonarnego i całodobowego świadczenia zdrowotnego innego niż szpitale nie może wyłączyć ze swojego zakresu działania, działania służącego zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawy zdrowia. Świadczenia szpitalne obejmują świadczenia, które nie mogą być realizowane w ramach innych stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych. Tam zatem gdzie nie zachodzi konieczność całodobowego kompleksowego świadczenia zdrowotnego, świadczenia zdrowotne mogą być udzielane w zakładzie opiekuńczo-zdrowotnym, a to oznacza, że konieczne jest zapewnienie opieki lekarskiej. Opieka pielęgniarek, nie może stanowić wypełnienia prawa pacjenta do ochrony zdrowia. Uchylenie się przez podmiot leczniczy od zapewnienia prawa pacjenta do ochrony zdrowia przez udzielenie świadczenia zdrowotnego przez lekarza stanowi naruszenie praw pacjentów. O takiej potrzebie zabezpieczenia udzielania świadczeń zdrowotnych świadczą ustalenia przedstawione w wystąpieniu pokontrolnym z 7 czerwca 2017 r., podpisanego 29 maja 2017 r., w którym stwierdzono, że w ZOiR udzielane były całodobowe świadczenia zdrowotne obejmujące swoim zakresem opiekę lekarską. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 134 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w związku z art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd administracyjny powołany jest do kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Do kontroli co przesądza o tym, że bada zgodność z przepisami prawa i stanem faktycznym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Oświadczenia Prezesa Fundacji na rozprawie w dniu 17 marca 2017 r. nie zawierało stwierdzenia o zatrudnieniu 5 lekarzy w A. C.M. - Zakład Opieki i Rehabilitacji w dniu [...] października 2016 r., w którym została wydana decyzja Rzecznika Praw Pacjenta stwierdzająca uznanie praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjenta. W tym stanie rzeczy skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.